Từ lừa đảo nghìn tỷ đến trách nhiệm pháp lý trên không gian mạng
Từ chuyên án triệt phá đường dây lừa đảo chiếm đoạt hơn 1.000 tỷ đồng đến những vụ phát tán thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy không gian mạng không phải là vùng nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật.
Những chiếc bẫy phía sau màn hình
Đầu tháng 2/2026, từ đơn trình báo của 8 công dân về việc bị lừa đảo với tổng số tiền hơn 160 triệu đồng, Công an thành phố Quảng Ninh đã khẩn trương xác minh, thu thập chứng cứ.
Nhận định vụ việc có dấu hiệu liên quan đến đường dây tội phạm hoạt động trên không gian mạng, lực lượng chức năng xác lập chuyên án, phối hợp với Cục An ninh mạng (Bộ Công an) triển khai các biện pháp nghiệp vụ đấu tranh, triệt phá.

Kết quả, 21 bị can bị bắt giữ, khởi tố về các tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản; sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản; rửa tiền và mua bán trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng. Tang vật thu giữ gồm 83 điện thoại di động, 7 máy tính, 266 triệu đồng tiền mặt và 3.353,07 USDT. Bước đầu xác định, các đối tượng đã chiếm đoạt hơn 1.000 tỷ đồng của hàng nghìn bị hại trên cả nước.
Điều đáng chú ý là phương thức hoạt động của đường dây này. Các đối tượng mua dữ liệu cá nhân thông qua những hội nhóm trên Telegram, sau đó phân loại thông tin, lựa chọn nạn nhân và xây dựng kịch bản lừa đảo phù hợp.
Để che giấu hành vi, chúng thuê căn hộ, homestay, nhà cho thuê tại các khu đô thị, khu du lịch làm địa điểm hoạt động, liên tục thay đổi nơi ở và di chuyển qua nhiều địa phương.
Từ số điện thoại, địa chỉ đến thông tin tài khoản ngân hàng, những dữ liệu tưởng chừng đơn giản có thể trở thành công cụ để tội phạm xây dựng các kịch bản lừa đảo có tính cá nhân hóa. Thông tin càng chi tiết, thủ đoạn tiếp cận càng tinh vi, người dùng càng khó nhận diện nguy cơ.
Không chỉ đối mặt với lừa đảo chiếm đoạt tài sản, người dùng mạng xã hội còn có thể trở thành mắt xích lan truyền thông tin sai sự thật.
Qua công tác nắm tình hình, Phòng An ninh mạng Công an thành phố Quảng Ninh phát hiện một số tài khoản đăng tải bài viết kêu gọi cộng đồng chia sẻ thông tin tìm thân nhân cho một bé trai khoảng 6 tuổi, được cho là vừa được lực lượng Công an giải cứu từ một vụ mua bán người qua biên giới.
Bài viết sử dụng hình ảnh cháu bé có thương tích, kèm nội dung khẩn cấp nhằm khơi gợi sự lo lắng và thúc đẩy người dùng chia sẻ. Tuy nhiên, qua xác minh, cơ quan Công an xác định hình ảnh đã được cắt ghép từ một vụ việc xảy ra ở nước ngoài; thông tin về việc cháu bé được giải cứu tại Quảng Ninh và cần tìm thân nhân hoàn toàn bịa đặt. Công an thành phố đã phối hợp với Công an các địa phương xác minh, làm việc với những tài khoản đăng tải, chia sẻ thông tin để làm rõ vụ việc.
Không gian mạng không nằm ngoài pháp luật
Theo Công an thành phố Quảng Ninh, thực tế trên cho thấy ranh giới giữa hành vi trên môi trường số và hậu quả ngoài đời thực rất mong manh.
Không ít người vẫn cho rằng, đăng tải, bình luận hay chia sẻ thông tin trên tài khoản cá nhân là quyền riêng tư, ít chịu sự điều chỉnh của pháp luật.
Tâm lý đám đông, thói quen chia sẻ theo cảm xúc, thiếu kiểm chứng nguồn tin hoặc sử dụng mạng xã hội để xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác đều tiềm ẩn những hệ lụy pháp lý.
Trong khi đó, hành lang pháp lý về bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng, chống thông tin sai sự thật ngày càng được hoàn thiện.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định quyền, nghĩa vụ của chủ thể dữ liệu, đồng thời nghiêm cấm các hành vi mua bán, chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc sử dụng dữ liệu cá nhân trái quy định. Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định về bảo vệ an ninh mạng cũng như quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Cùng với đó, Chính phủ ban hành các Nghị định số 356/2025/NĐ-CP, 327/2026/NĐ-CP, 328/2026/NĐ-CP và 333/2026/NĐ-CP, cụ thể hóa những quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng ngừa và xử lý hành vi vi phạm, thông tin giả, thông tin sai sự thật trên không gian mạng.
Các quy định này đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn về trách nhiệm của mỗi chủ thể khi tham gia môi trường số. Quyền tự do biểu đạt không đồng nghĩa với quyền tùy tiện đăng tải, phát tán thông tin hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Để chủ động phòng ngừa rủi ro, mỗi người cần hạn chế công khai thông tin cá nhân, giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng; không cung cấp mật khẩu, mã OTP cho người khác; thận trọng với các đường link, ứng dụng không rõ nguồn gốc và những lời mời gọi đầu tư, kiếm tiền bất thường.
Đặc biệt, trước những thông tin thu hút sự chú ý của dư luận, cần bình tĩnh kiểm chứng từ nguồn chính thống, không vội vàng chia sẻ, bình luận hay suy diễn khi chưa có căn cứ xác thực. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần lưu giữ thông tin, tài liệu liên quan và thông báo kịp thời cho cơ quan Công an.
Về phía lực lượng Công an, công tác nắm tình hình, đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng tiếp tục được triển khai song song với tuyên truyền, cảnh báo phương thức, thủ đoạn mới, hướng dẫn người dân kỹ năng nhận diện và phòng ngừa rủi ro.
Công an thành phố Quảng Ninh cũng phối hợp với Sở Công Thương tổ chức diễn tập thực chiến về bảo đảm an ninh mạng, đồng thời tăng cường kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an ninh mạng tại cơ sở.
Hoàng Hà