congly.vn

Chính sách mới

Bộ Y tế công bố 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong luật hiến, ghép mô, tạng sửa đổi

Thái Tôn

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, nâng độ tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài gia đình lên 25 tuổi.

Ngày 21/11, Bộ Y tế thông tin về những nội dung lớn của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), vừa được Quốc hội thông qua.

1795255551707_2770312171229050631_2770312171229050631_c9c7b68149600aa4a2fe2e8c47c2a70a.jpg
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan tại phiên họp Quốc hội.

Theo Bộ Y tế, luật gồm 7 chương, 39 điều, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm hoạt động hiến, ghép phục vụ mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Luật tăng cường các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm, bảo vệ quyền tự nguyện của người hiến và bảo đảm công bằng, minh bạch trong điều phối ghép.

Nghiêm cấm 29 nhóm hành vi, ngăn chặn mua bán mô, tạng

Một trong những nội dung đáng chú ý là luật quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn mua bán, thương mại hóa và trục lợi từ hoạt động hiến, ghép.

Các hành vi bị cấm gồm chiếm đoạt, mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa hoặc ép buộc người khác hiến.

Luật cũng nghiêm cấm lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Các hành vi lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận vì mục đích thương mại đều bị nghiêm cấm.

Đặc biệt, luật cấm tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể người trái quy định.

Những hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu hoặc thay đổi thông tin về tiêu chí ưu tiên ghép cũng thuộc diện bị nghiêm cấm.

Luật quy định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên.

Nâng độ tuổi hiến bộ phận cơ thể cho người ngoài gia đình lên 25 tuổi

Một thay đổi quan trọng liên quan trực tiếp đến điều kiện hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.

Theo Bộ Y tế, luật nâng độ tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên.

Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình. Việc hiến phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và đánh giá về tâm lý, xã hội.

Người đánh giá điều kiện hiến không được đồng thời là người chỉ định ghép cho người bệnh hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép. Hội đồng gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý; thành viên hội đồng không tham gia lấy, ghép đối với trường hợp đó.

Cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải đáp ứng yêu cầu về thời gian kết hôn tối thiểu.

Theo Bộ Y tế, những quy định này nhằm bảo vệ người hiến, hạn chế nguy cơ bị tác động bởi áp lực kinh tế, quan hệ gia đình hoặc các hình thức ép buộc.

Bổ sung hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn

Luật bổ sung quy định về hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn.

Theo thông cáo, chết tuần hoàn là tình trạng mất chức năng tuần hoàn, hô hấp và không thể phục hồi; người chết tuần hoàn không thể sống lại được.

Bộ Y tế cho biết, hình thức hiến này đã được nhiều quốc gia áp dụng an toàn trong nhiều năm, góp phần tăng nguồn hiến từ người đã qua đời.

Việc mở rộng nguồn hiến cũng hướng tới giảm số người hiến còn sống, bảo vệ sức khỏe người dân và hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc.

Đối với việc xác định chết não, chết tuần hoàn, luật yêu cầu tuân thủ nghiêm quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn, bảo đảm tính khách quan và độc lập.

Người tham gia hội đồng xác định chết não không đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê-kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Luật nghiêm cấm cố ý làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn. Đồng thời, nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể người khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có nghi ngờ dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.

Bộ Y tế đề xuất cấm tuyệt đối việc hiến, lấy bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi (Ảnh: BVCC).
Ngày 20/5 hằng năm được quy định là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể, nhằm tôn vinh người hiến và gia đình người hiến (Ảnh: BVCC).

Người đăng ký hiến có quyền thay đổi hoặc hủy đăng ký

Luật xác lập nguyên tắc tự nguyện là yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.

Người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến. Người đã đăng ký được thay đổi nội dung đăng ký, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại.

Đáng chú ý, đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc người đăng ký đương nhiên đủ điều kiện hiến.

Theo quy định được Bộ Y tế thông tin, người hiến hoặc người đại diện, cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào theo quy định.

Khi có sự từ chối hoặc biểu hiện không đồng thuận, không được thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đối với người hiến khi còn sống, các yêu cầu về sức khỏe, tư vấn độc lập và đánh giá tâm lý, xã hội nhằm bảo đảm họ hiểu rõ rủi ro trước khi quyết định.

Điều phối ghép tạng trên toàn quốc, bảo mật thông tin người hiến

Luật quy định hoạt động hiến, ghép bộ phận cơ thể người được điều phối thống nhất trên phạm vi toàn quốc bởi cơ quan có chức năng điều phối quốc gia, thông qua cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người, trừ trường hợp luật định.

Việc điều phối phải bảo đảm sự hòa hợp giữa người hiến và người bệnh chờ ghép; công bằng, minh bạch, khách quan, không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính hoặc nơi cư trú.

Các tiêu chí xem xét gồm mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép, đặc điểm người bệnh và thời gian chờ ghép.

Luật quy định cơ chế ưu tiên đối với trẻ em, người đã hiến bộ phận cơ thể và một số thân nhân của người hiến đã chết não, chết tuần hoàn.

Đối với cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người đã hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, việc ưu tiên được xem xét nếu những người này có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm người hiến hiến tặng.

Mọi trường hợp hiến, ghép bộ phận cơ thể người phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời lên cơ sở dữ liệu.

Thông tin người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật. Việc công bố thông tin phải bảo đảm tính ẩn danh, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Tăng chính sách bảo vệ người hiến, dự kiến có hiệu lực từ năm 2028

Bên cạnh kiểm soát hoạt động hiến, ghép, luật quy định chính sách chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể theo quy định.

Đối với người hiến xác, cơ sở tiếp nhận phải đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực.

Cơ sở tiếp nhận có trách nhiệm phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu, khôi phục thẩm mỹ thi thể trước tang lễ, tổ chức mai táng hoặc bàn giao thi thể, tro cốt theo nguyện vọng gia đình.

Luật cũng cho phép thành lập quỹ hiến tạng theo quy định về quỹ xã hội, quỹ từ thiện nhằm hỗ trợ các chi phí chưa được ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế chi trả.

Đặc biệt, ngày 20/5 hằng năm được quy định là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể, nhằm tôn vinh người hiến và gia đình người hiến.

Theo thông cáo của Bộ Y tế, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành, vận hành trước ngày 31/12/2028.

Các đăng ký hiến, thẻ đăng ký hiến và danh sách chờ ghép đã thực hiện theo luật hiện hành tiếp tục có giá trị, được cập nhật vào cơ sở dữ liệu mới.

Bộ Y tế nhấn mạnh, việc sửa đổi luật nhằm bảo vệ tính nhân đạo của hoạt động hiến, ghép bằng quy trình nghiêm ngặt, minh bạch; bảo đảm người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh có cơ hội tiếp cận ghép theo tiêu chí công bằng, khách quan.

Thái Tôn