Liên hợp quốc chưa đạt thỏa thuận cấm “robot sát thủ”
Các cuộc đàm phán tại Liên hợp quốc về kiểm soát vũ khí tự động sát thương kết thúc mà chưa đạt được thỏa thuận về các quy định có tính ràng buộc pháp lý. Trong khi nhiều quốc gia kêu gọi sớm kiểm soát loại vũ khí này, những bất đồng giữa các cường quốc quân sự vẫn là trở ngại lớn.
Ngày 21/11, sau 5 ngày đàm phán tại Geneva (Thụy Sĩ), 128 quốc gia thành viên Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW) nhất trí khởi động quá trình xây dựng một văn kiện quốc tế về hệ thống vũ khí tự động sát thương (LAWS) trong vòng 2 năm tới. Tuy nhiên, các bên chưa thống nhất văn kiện này sẽ có hình thức và mức độ ràng buộc pháp lý như thế nào.

Vũ khí tự động sát thương là những hệ thống có khả năng tự xác định, lựa chọn và tấn công mục tiêu sau khi được kích hoạt mà không cần sự can thiệp của con người trong quá trình đó. Khả năng này làm dấy lên lo ngại về việc trao cho máy móc quyền quyết định liên quan đến tính mạng con người trên chiến trường.
Khoảng 100 quốc gia ủng hộ việc sớm xây dựng các quy định pháp lý có tính ràng buộc nhằm cấm hoặc hạn chế những loại vũ khí có khả năng tự quyết định việc tấn công mục tiêu. Tuy nhiên, các quốc gia có ngành công nghiệp quốc phòng và công nghệ quân sự lớn như Mỹ, Nga và Israel phản đối những biện pháp hạn chế mang tính bắt buộc, khiến tiến trình đàm phán gặp nhiều trở ngại.
Theo Reuters, các cuộc thảo luận kéo dài quá thời hạn dự kiến và kết thúc vào rạng sáng 21/11. Kết quả này không đáp ứng kỳ vọng của các tổ chức nhân quyền và vận động kiểm soát vũ khí, vốn mong muốn sớm có những quy định mang tính ràng buộc pháp lý.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cùng nhiều quốc gia và tổ chức đã kêu gọi xây dựng các quy định quốc tế có tính ràng buộc để kiểm soát vũ khí tự động sát thương.
Các tổ chức nhân quyền cảnh báo việc trì hoãn quy định pháp lý có thể khiến công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát của cộng đồng quốc tế. Theo họ, việc giao quyền quyết định tấn công và tiêu diệt mục tiêu cho máy móc đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về trách nhiệm pháp lý nếu xảy ra thương vong dân thường.
Những lo ngại này gia tăng trong bối cảnh các hệ thống vũ khí tự động được cho là đã được thử nghiệm hoặc sử dụng trong một số cuộc xung đột. Reuters đề cập Ukraine, Sudan và Trung Đông trong số những khu vực làm dấy lên quan ngại về việc sử dụng loại vũ khí này.
Bà Izumi Nakamitsu, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách giải trừ quân bị, cho rằng thời hạn hai năm để hoàn thiện văn kiện là rất gấp và sẽ đòi hỏi nhiều cuộc đàm phán. Bà kêu gọi các quốc gia sớm tính toán cách xây dựng văn kiện có nội dung mạnh mẽ nhất, nhằm cấm và kiểm soát vũ khí tự động sát thương.
Kết quả tại Geneva cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa các quốc gia về tương lai của chiến tranh công nghệ cao. Trong khi các cuộc đàm phán đã mở ra cơ hội xây dựng văn kiện quốc tế về vũ khí tự động sát thương, cộng đồng quốc tế vẫn chưa thống nhất được những giới hạn pháp lý đối với loại vũ khí này.
Trâm Anh