Nghệ An khai trương không gian trưng bày Bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật
Nghệ An khai trương không gian trưng bày Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn), đưa Bảo vật Quốc gia đến gần công chúng, giới thiệu chứng tích quý về lịch sử Phật giáo xứ Nghệ.
Tối 17/11, tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ khai trương Phòng Bảo vật Quốc gia trưng bày Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn).
Sự kiện là dấu mốc quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời mở thêm cơ hội để công chúng tiếp cận, tìm hiểu những dấu tích lịch sử Phật giáo trên vùng đất xứ Nghệ.

Lễ cung rước bảo vật qua một số tuyến đường của đô thị Vinh. Ảnh: Hữu Tình.
Đưa Bảo vật Quốc gia đến gần hơn với công chúng
Lễ khai trương là hoạt động nằm trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, diễn ra từ ngày 17 đến 24/11.
Trước lễ khai trương, nghi lễ cung rước bảo vật được tổ chức trang trọng từ khu vực bảo quản lên phòng Khánh tiết của bảo tàng, sau đó di chuyển qua một số tuyến đường trung tâm đô thị Vinh. Đoàn cung rước có sự tham gia của chư tôn đức Tăng, Ni, Phật tử cùng đội nghi lễ, kiệu rước và đoàn xe điện.

Các đại biểu cắt băng khai trương Phòng Bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn). Ảnh: Hữu Tình.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An nhấn mạnh, Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) lưu giữ những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật.
Việc đưa bảo vật vào không gian trưng bày chuyên biệt là dấu mốc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương.
Tại chương trình, lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh và đại diện Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện nghi thức cắt băng khai trương. Tiếp đó, chương trình nghệ thuật “Ánh Từ Quang” được biểu diễn trong không khí trang trọng.
Sau đó, chư tôn đức Tăng, Ni cùng các đại biểu cung rước bảo vật lên phòng trưng bày tại tầng 3 của bảo tàng, thực hiện nghi lễ an vị, dâng hoa sen và chiêm bái hiện vật.

Bà Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phát biểu khai mạc. Ảnh: Hữu Tình.
Không gian trưng bày được thiết kế kết hợp giữa yếu tố kiến trúc truyền thống và công nghệ hiện đại. Tủ kính đặt ở vị trí trung tâm, phần mái gợi hình dáng mái chùa; hình ảnh Đức Phật được thể hiện trên nền màu đỏ, vàng ấm, tạo không gian trang nghiêm. Bảo tàng đầu tư trang thiết bị chuyên dụng, chú trọng kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, an ninh và an toàn hiện vật.
Đáng chú ý, phía sau tủ kính là màn hình LED trong suốt trình chiếu hình ảnh bảo vật từ nhiều góc độ, giúp người xem quan sát rõ hơn các chi tiết chế tác tinh xảo. Những hình ảnh, tư liệu khai quật được giới thiệu cùng hiện vật góp phần tái hiện hành trình phát hiện, nghiên cứu và bảo tồn bảo vật.
Theo kế hoạch, từ ngày 18 đến 24/11, hoạt động chiêm bái được tổ chức trong ba khung giờ hằng ngày: buổi sáng từ 8 giờ đến 11 giờ; buổi chiều từ 14 giờ đến 17 giờ 30 phút và buổi tối từ 19 giờ đến 21 giờ.
Chiều 23/11 dự kiến diễn ra trà đàm “Từ Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) đến Phật giáo xứ Nghệ hôm nay”. Ngày 24/11 là Đêm hội đoàn kết - Ánh sáng bình an, với hoạt động dâng đèn hoa đăng cầu quốc thái dân an và chương trình nghệ thuật.

Chương trình biểu diễn nghệ thuật “Ánh Từ Quang”. Ảnh: Hữu Tình.
Dấu tích quý về lịch sử Phật giáo trên đất xứ Nghệ
Hộp xá lị Phật được phát hiện năm 1986 trong các đợt khai quật khảo cổ học tại Di tích Tháp Nhạn, huyện Nam Đàn trước đây, nay thuộc xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An.
Tại trung tâm lòng tháp, các nhà khảo cổ học tìm thấy một trụ gỗ khoét rỗng, bên trong có than củi, hộp đồng và chiếc hộp bằng vàng chứa xá lị.
Hiện vật có hình chữ nhật, dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 5,5 cm, gồm phần nắp và thân hộp. Phần nắp gợi dáng mái nhà, trang trí hoa cúc sáu cánh; quanh thân là các họa tiết hoa sen cách điệu.
Chiếc hộp được chế tác bằng kỹ thuật tán dập nguội, với những đường nét trang trí tinh xảo, thể hiện trình độ kỹ thuật và nghệ thuật chế tác kim loại của người xưa.

Nghi Lễ an vị và tôn trí bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn). Ảnh: Hữu Tình.
Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ còn phát hiện những viên gạch có dòng chữ “Trinh Quán lục niên”, tương ứng năm 632, đời Đường.
Đây là một trong những căn cứ quan trọng góp phần xác định niên đại di tích và bối cảnh lịch sử của việc lưu giữ bảo vật. Cùng với những dấu tích kiến trúc, hiện vật cung cấp thêm chứng cứ vật chất về sự hiện diện của Phật giáo trên đất Nghệ An từ sớm.
Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, ngày 25/12/2017, Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg, có niên đại thế kỷ VII - VIII. Đây là chiếc hộp bằng vàng chứa xá lị duy nhất được phát hiện ở Việt Nam.

Chư tôn đức Tăng, Ni, Phật tử và đại biểu chiêm bái Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) trong phòng trưng bày. Ảnh: Hữu Tình.
Việc đưa bảo vật vào không gian trưng bày chuyên biệt không chỉ góp phần bảo quản lâu dài một hiện vật có giá trị đặc biệt mà còn tạo điều kiện để công chúng tiếp cận trực tiếp với những chứng tích lịch sử quý giá.
Thông qua hoạt động trưng bày, giới thiệu và ứng dụng công nghệ, giá trị di sản được lan tỏa rộng rãi hơn, góp phần giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản văn hóa và lịch sử Phật giáo trên quê hương Nghệ An.