PGS.TS Nguyễn Thái Sơn: “Thà không trả kết quả xét nghiệm còn hơn trả kết quả sai”
Trong y học, một kết quả xét nghiệm sai không chỉ là sai số chuyên môn. Đó có thể là khởi đầu của một quyết định điều trị sai, một cơ hội chữa bệnh bị bỏ lỡ. Bởi vậy, với PGS.TS Nguyễn Thái Sơn - Giám đốc Hệ thống Xét nghiệm MEDLATEC, có một nguyên tắc không thể thỏa hiệp: Nếu chưa đủ độ tin cậy, tuyệt đối không trả kết quả. Đằng sau quan điểm này là tư duy khoa học, kỷ luật quản trị và trách nhiệm với người bệnh.

Trong lĩnh vực xét nghiệm y học, giỏi chuyên môn là điều kiện cần. Nhưng để vận hành một hệ thống quy mô lớn, bảo đảm hàng nghìn mẫu bệnh phẩm được xử lý chính xác mỗi ngày, người đứng đầu còn cần năng lực quản lý và kiểm soát chất lượng một cách bài bản.

Với người đồng thời đảm nhiệm công tác chuyên môn, giảng dạy và quản lý, khóa học giúp ông có cái nhìn hệ thống hơn về hoạt động xét nghiệm. Bởi vận hành một phòng xét nghiệm không đơn thuần là tiếp nhận mẫu, thực hiện kỹ thuật theo hướng dẫn của nhà sản xuất rồi trả kết quả. Đó là một chuỗi công việc liên hoàn từ thiết kế hạ tầng, tổ chức luồng di chuyển của nhân viên, mẫu bệnh phẩm và hóa chất; xây dựng quy trình thao tác chuẩn (SOP); đào tạo nhân sự đến kiểm soát thiết bị, hóa chất và giám sát chất lượng.
Khi quy mô xét nghiệm ngày càng lớn, bài toán quản trị càng trở nên phức tạp. Hàng nghìn mẫu bệnh phẩm cần được định danh chính xác, phân loại và xử lý đúng thứ tự; mẫu cấp cứu phải được ưu tiên; những mẫu không đạt tiêu chuẩn cần được nhận diện kịp thời. Mỗi công đoạn đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng nếu thiếu cơ chế kiểm soát.

Sau khóa đào tạo đầu tiên, một số học viên được lựa chọn, đào tạo trở thành giảng viên để tiếp tục truyền đạt kiến thức cho hai khóa tiếp theo. Chương trình trải qua ba khóa trước khi chuyển giao vai trò tổ chức trở lại cho Bộ Y tế Việt Nam.
Với PGS.TS Nguyễn Thái Sơn, đây là cơ hội tiếp nhận kiến thức từ một chương trình quốc tế, cũng là dấu mốc giúp ông chuyển từ tư duy làm chủ kỹ thuật sang quản trị toàn bộ hệ thống xét nghiệm. Thay vì chỉ tập trung xử lý từng thao tác, người quản lý cần nhìn thấy mối liên hệ giữa các công đoạn, nhận diện nguy cơ và xây dựng quy trình đủ chặt chẽ để phòng ngừa sai sót ngay từ đầu.

Y học ngày càng phát triển theo hướng dự phòng và phát hiện sớm. Xét nghiệm vì thế cần nhận diện những biểu hiện bệnh đã rõ ràng, đồng thời phải phát hiện các biến đổi sinh học rất nhỏ, ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng. Độ nhạy và độ chính xác ngày càng được đặt ra ở mức cao hơn, đồng thời yêu cầu kiểm soát cũng trở nên nghiêm ngặt hơn.
PGS.TS Nguyễn Thái Sơn lấy ví dụ về xét nghiệm sinh học phân tử. Với kỹ thuật phát hiện DNA, chỉ một lượng rất nhỏ vật liệu di truyền ngoại lai xâm nhập vào mẫu cũng có thể khiến kết quả sai lệch, thậm chí biến một mẫu âm tính thành dương tính. Vì vậy, phòng xét nghiệm phải được thiết kế khoa học, phân tách luồng di chuyển của mẫu bệnh phẩm, nhân viên và hóa chất. Các khu vực xử lý mẫu, tách chiết DNA, chuẩn bị hóa chất cần được bố trí theo nguyên tắc một chiều nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm chéo.
Bên cạnh hạ tầng, mỗi thao tác cần được cụ thể hóa bằng quy trình chuẩn để nhân viên mới hay người có nhiều năm kinh nghiệm đều có thể tạo ra kết quả đồng nhất. Thiết bị cũng phải được theo dõi, hiệu chuẩn và điều chỉnh định kỳ, bởi máy móc hiện đại không đồng nghĩa với việc luôn vận hành chính xác.

Theo ông, độ tin cậy của kết quả được hình thành từ sự kết hợp giữa độ chính xác, tính ổn định và khả năng kiểm soát chất lượng. Nhìn vào hệ thống xét nghiệm MEDLATEC, ông cho biết đơn vị chú trọng đầu tư đồng bộ từ cơ sở vật chất, trang thiết bị đến năng lực đội ngũ chuyên môn.
Đặc biệt, với các xét nghiệm sinh học phân tử và tác nhân gây bệnh truyền nhiễm, MEDLATEC đầu tư hệ thống phòng áp lực âm phục vụ xử lý mẫu có nguy cơ lây nhiễm và phòng áp lực dương nhằm bảo đảm khu vực chuẩn bị hóa chất sạch được kiểm soát, hạn chế nguy cơ nhiễm từ môi trường bên ngoài.

Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác đào tạo được duy trì thông qua các chương trình CME, kiểm tra chuyên môn định kỳ hàng tuần, đào tạo về quản lý chất lượng và an toàn sinh học. Đội ngũ cán bộ quản lý từ cấp trưởng nhóm, trưởng khoa, phòng cũng được chú trọng bồi dưỡng năng lực.
Ông thẳng thắn nhìn nhận, không có hệ thống xét nghiệm nào trên thế giới có thể bảo đảm tuyệt đối không xảy ra sai sót. Điều quan trọng là phải xây dựng được cơ chế nhận diện, kiểm soát và giảm thiểu sai sót đến mức thấp nhất. Đây cũng là lý do MEDLATEC hướng tới tiêu chuẩn Six Sigma 6 - mức chất lượng có tỷ lệ sai lỗi rất thấp, đạt tối đa 3,4 lỗi trên mỗi 1 triệu cơ hội (tương đương độ chính xác 99,99966%).



Một kết quả xét nghiệm không đơn thuần là những con số trên phiếu trả. Đó là căn cứ khoa học để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe, lựa chọn phương pháp điều trị và quyết định hướng xử trí tiếp theo. Nếu kết quả thiếu chính xác được chuyển đến tay người bệnh, bác sĩ có thể đưa ra quyết định sai hướng, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm quan trọng để điều trị, thậm chí đối mặt với những nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe và tính mạng.
Vì vậy, khi một công đoạn chưa được kiểm soát hoặc kết quả có dấu hiệu bất thường, nhân viên xét nghiệm phải chủ động dừng lại, rà soát quy trình, xác định nguyên nhân, hiệu chuẩn lại thiết bị hoặc đề nghị lấy mẫu mới khi cần thiết. Việc trả kết quả có thể chậm hơn, nhưng không thể đánh đổi độ tin cậy để lấy tiến độ.
Nguyên tắc ấy đòi hỏi sự nghiêm túc, trách nhiệm cao nhất ở từng vị trí công việc. Một nhân viên có thể xử lý hàng trăm mẫu bệnh phẩm mỗi ngày, một thao tác có thể đã được thực hiện hàng nghìn lần. Nhưng sự quen thuộc không được trở thành lý do cho chủ quan; áp lực tiến độ không thể là cái cớ để bỏ qua bước kiểm soát. Bởi phía sau mỗi mẫu bệnh phẩm là một người bệnh đang chờ đợi câu trả lời về sức khỏe của mình.

Ông thường nhắc các thế hệ học trò duy trì hai điều: cập nhật tri thức và thực hành liên tục. Việc cập nhật cần bắt đầu từ những nguồn thông tin khoa học đáng tin cậy, các hướng dẫn chuyên ngành của WHO, Bộ Y tế và những tiến bộ mới trong lĩnh vực xét nghiệm. Tuy nhiên, như ông nhấn mạnh: “Từ lý thuyết đến thực hành là một khoảng cách rất xa”.
Kiến thức chỉ thực sự trở thành năng lực khi được kiểm chứng và vận dụng trong thực tiễn. Người làm nghề cần biết thực hiện kỹ thuật, hiểu vì sao cần thực hiện như vậy; tuân thủ quy trình và phải nhận diện được khi nào quy trình xuất hiện bất thường, chịu trách nhiệm với chất lượng công việc của mình.
Ở góc độ ấy, hành trình phát triển của MEDLATEC cũng là hành trình tiếp nối tri thức và trách nhiệm giữa các thế hệ. Ba mươi năm xây dựng và phát triển, cùng hai lần được công nhận Thương hiệu Quốc gia, là những dấu mốc đáng ghi nhận. Nhưng để duy trì uy tín, mỗi thế hệ cán bộ nhân viên đều phải tiếp tục học hỏi, rèn luyện và gìn giữ những chuẩn mực chuyên môn đã được gây dựng. Với PGS.TS Nguyễn Thái Sơn, đó cũng là cách thiết thực nhất để những giá trị của người đi trước không dừng lại ở thành tựu đã có, mà tiếp tục được bồi đắp trong tương lai.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, câu chuyện về PGS.TS Nguyễn Thái Sơn gợi nhắc một ý nghĩa đẹp của nghề giáo: người thầy vừa trao đi tri thức, vừa truyền lại phương pháp tư duy, tinh thần tận tụy và những chuẩn mực để học trò vững vàng trên con đường mình đã chọn. Trong lĩnh vực xét nghiệm, bài học đó được tiếp nối qua từng thế hệ người làm nghề - những người hiểu rằng phía sau mỗi kết quả là sức khỏe, niềm tin và hy vọng của người bệnh.
Và có lẽ, với một người thầy, thành quả đáng quý không chỉ nằm ở những danh hiệu hay con số, mà còn ở những thế hệ học trò trưởng thành, tiếp tục giữ vững đạo đức nghề nghiệp, say mê học hỏi và tận tâm với từng kết quả xét nghiệm. Đó cũng là cách những giá trị được trao truyền bền bỉ nhất - từ người thầy hôm nay đến những người tiếp tục sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cộng đồng ngày mai.
Bùi Anh