Mỹ, Iran tiến gần nguy cơ chiến tranh toàn diện mới
Các đòn tập kích qua lại giữa Mỹ và Iran cùng loạt sự cố tàu dầu ở eo biển Hormuz làm gia tăng nguy cơ tái bùng phát chiến tranh toàn diện.
Quân đội Mỹ đêm 15/11 không kích các bệ phóng tên lửa của Iran tại Bandar Lengeh và Sirik, miền nam nước này, sau khi Tehran tấn công một căn cứ có lực lượng Mỹ ở Bahrain và được cho là phóng tên lửa vào tàu dầu tại eo biển Hormuz, theo Euronews.
Các đòn đánh diễn ra trên phạm vi rộng hơn những đợt trước, trong khi cường độ hỏa lực của cả hai bên gia tăng. Cùng thời điểm, tàu sân bay USS Theodore Roosevelt tới khu vực do Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) phụ trách, hội quân với hai nhóm tác chiến tàu sân bay khác.

Iran ngày 15/11 sử dụng máy bay không người lái (UAV) nhằm vào hệ thống radar của Mỹ tại căn cứ Al Riffa ở Bahrain. Động thái nối tiếp các cuộc tấn công trước đó nhằm vào những cơ sở của Mỹ tại nước này, trong bối cảnh Washington tăng cường lực lượng ở Trung Đông.
Dữ liệu từ các trang theo dõi chuyến bay cho thấy sự hiện diện của không quân Mỹ trên vùng trời Vịnh Ba Tư tăng đáng kể so với những tuần trước.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 16/11 tuyên bố thêm hai tàu dầu phát nổ tại eo biển Hormuz, nâng tổng số tàu dầu bị cháy ở tuyến hàng hải này từ ngày 15/11 lên sáu.
Trước đó, hãng thông tấn Tasnim dẫn thông báo của IRGC cho biết hai tàu dầu ngày 15/11 tìm cách vượt qua tuyến phía nam eo biển Hormuz dưới sự hướng dẫn trực tiếp của quân đội Mỹ và trúng thủy lôi. Lực lượng này mô tả các vụ nổ khiến “bầu trời bừng sáng suốt nhiều giờ”.
IRGC cho rằng đây là phản ứng đối với điều họ gọi là “cuộc phong tỏa trái phép của Mỹ” và hành vi vi phạm quy định của Iran tại eo biển Hormuz. Lực lượng này tiếp tục cảnh báo các công ty dầu mỏ rằng tuyến phía nam eo biển đã bị gài thủy lôi.
Hải quân Iran ngày 16/11 cũng thông báo một tàu dầu mà họ cáo buộc “vi phạm” đã trúng thủy lôi tại vùng biển hạn chế đi lại phía đông eo biển Hormuz, bốc cháy và không thể di chuyển.
“Việc tắt hệ thống theo dõi và tự ý đi vào những vùng biển bị cấm, không an toàn khiến các tàu vi phạm đối mặt với rủi ro nghiêm trọng”, hải quân Iran tuyên bố.
Trong thông báo riêng, Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã tiếp nhận báo cáo về một tàu dầu trúng vật thể chưa xác định khi di chuyển ra khỏi eo biển Hormuz sáng 16/11, khiến phòng máy bốc cháy.
Theo báo cáo, chưa ghi nhận thương vong và toàn bộ thủy thủ đều an toàn. Mức độ thiệt hại cũng như tác động tới môi trường chưa được xác định. UKMTO khuyến cáo các tàu thận trọng khi qua khu vực trong lúc giới chức điều tra.
Giá dầu tăng trong phiên 16/11 sau loạt sự cố liên quan đến tàu thuyền tại eo biển Hormuz.
Việc USS Theodore Roosevelt tới khu vực đưa số nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ hoạt động trong địa bàn CENTCOM lên ba, cùng USS George Washington và USS George H.W. Bush.
Mỹ đang hoàn tất đợt tăng cường lớn về năng lực tác chiến trên biển và trên không, với khoảng 19 chiến hạm tại khu vực, bao gồm Biển Đỏ. Lực lượng này có các tàu khu trục và tuần dương hạm mang tên lửa dẫn đường.
Wall Street Journal dẫn các nhà phân tích tình báo Mỹ ước tính Iran hiện có khoảng 1.500–2.500 tên lửa, bên cạnh các UAV và tên lửa tầm ngắn mới. Tuy nhiên, đây là đánh giá có độ tin cậy thấp. Các quan chức quân sự Israel ước tính Iran có khoảng 1.500 tên lửa đạn đạo.
IRGC ngày 10/11 công bố hình ảnh mà lực lượng này cho biết ghi lại chuyến thị sát của lãnh đạo các lực lượng vũ trang Iran và tư lệnh lực lượng hàng không vũ trụ IRGC tại một hệ thống đường hầm chứa tên lửa cùng bệ phóng. Tehran gọi đây là một “thành phố tên lửa” ngầm mới.
Các quan chức quân sự Iran tiếp tục cảnh báo về khả năng Mỹ nối lại những đợt tấn công quy mô lớn. Trả lời hãng tin Tabnak ngày 15/11, họ cho biết học thuyết quân sự tiến công mới đồng nghĩa Iran sẽ không còn giới hạn ở những đòn trả đũa có tính toán. Những cảnh báo này còn đề cập khả năng tấn công các căn cứ Mỹ tại châu Âu.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng ngày chỉ trích các giáo sĩ Shiite ở Iran, cho rằng họ và “tư duy bành trướng” là điểm chung đứng sau nhiều vấn đề lớn tại Trung Đông. Ông đề cập các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào Arab Saudi, hoạt động của các nhóm dân quân Shiite gây bất ổn tại Iraq, những lực lượng từng hậu thuẫn chính quyền Assad ở Syria và Hezbollah tại Lebanon.

Ông Rubio cảnh báo đây là mối nguy nghiêm trọng mang tính lịch sử, không thể phớt lờ.
Danny Citrinowicz, chuyên gia về Iran từng phụ trách bộ phận Iran tại cơ quan tình báo quân đội Israel, nhận định trên mạng xã hội X rằng tình hình ở eo biển Hormuz vốn bất ổn và không thể kéo dài vô thời hạn.
“Ngay cả khi không bên nào muốn một cuộc đối đầu rộng hơn, những diễn biến hiện nay vẫn đang đẩy cả hai phía tới chỗ leo thang”, ông viết.
Theo Citrinowicz, chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa trên biển và tìm cách đưa tàu dầu qua tuyến hàng hải phía nam, Tehran sẽ tiếp tục coi đó là hành động chiến tranh.
Iran khó chấp nhận tình trạng này vô thời hạn và sẽ tìm cách gia tăng cái giá của cuộc phong tỏa bằng các đòn tấn công mới vào tàu dầu, cũng như những mục tiêu khác, đặc biệt nếu Mỹ tiếp tục hoạt động quân sự quanh Bandar Abbas.
Ông cho rằng Washington và Tehran có cách nhìn khác biệt căn bản về cuộc phong tỏa. Mỹ có thể tin rằng họ đủ sức duy trì biện pháp này trong thời gian dài, nhưng Iran coi đó là mối đe dọa trực tiếp đối với kinh tế, chủ quyền và an ninh quốc gia.
“Với giới lãnh đạo Iran, chấp nhận phong tỏa mà không đáp trả đồng nghĩa chấp nhận một cục diện chiến lược mới do Washington áp đặt. Đó không phải cách chính quyền Tehran hành động”, Citrinowicz nhận định.
Ngọc An