Từ phiên tòa giả định đến ý thức tự giác khi tham gia giao thông

Một hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Tình huống ấy được tái hiện trong video phiên tòa giả định tại Đại học Bách khoa Hà Nội, giúp sinh viên tiếp cận trách nhiệm pháp lý từ một việc có thể xảy ra trong đời sống.

Đây là điểm nhấn của Chương trình tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và Lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật về trật tự, an toàn giao thông năm 2026”, tổ chức ngày 13/11. Chương trình do Báo Công lý phối hợp với Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an và Đại học Bách khoa Hà Nội thực hiện, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam.

Nhận diện trách nhiệm từ tình huống gần gũi

Thay vì chỉ tiếp nhận những quy định được giới thiệu riêng lẻ, sinh viên theo dõi diễn biến xét xử sơ thẩm một vụ án hình sự giả định liên quan đến việc giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển, gây hậu quả nghiêm trọng. Qua đó, người xem tìm hiểu điều kiện điều khiển phương tiện, trách nhiệm của người giao xe và hậu quả pháp lý khi vi phạm.

Việc lựa chọn tình huống này mở rộng góc nhìn về an toàn giao thông: Trách nhiệm cần được cân nhắc ngay từ lúc quyết định giao phương tiện. Với người trẻ, đó là lời nhắc phải kiểm tra điều kiện sử dụng xe trước mỗi hành trình, kể cả khi người mượn là người quen.

Chương trình còn kết hợp video tình huống, câu hỏi và trao đổi giữa sinh viên với các Thẩm phán, chuyên gia pháp lý, đại diện lực lượng Cảnh sát giao thông. Sinh viên được phân tích hành vi, lựa chọn cách xử lý và làm rõ biện pháp phòng ngừa. Hoạt động tương tác tạo cơ hội để những băn khoăn được giải đáp ngay trong quá trình tìm hiểu pháp luật.

Từ góc độ giáo dục, cách tổ chức ấy gợi mở một yêu cầu thiết thực: Kiến thức phải giúp người học đưa ra quyết định đúng trong hoàn cảnh cụ thể. Một câu trả lời đúng tại hội trường cần được tiếp nối bằng lựa chọn an toàn khi ra đường. Đây cũng là mục tiêu mà các hoạt động phổ biến pháp luật cần hướng tới.

Theo PGS.TS Huỳnh Đăng Chính, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, giáo dục đại học có trách nhiệm bồi dưỡng ý thức công dân, trách nhiệm với cộng đồng bên cạnh đào tạo chuyên môn. Hiểu biết pháp luật giao thông cần thể hiện qua hành động tự giác, bảo đảm an toàn cho bản thân và người xung quanh.

Ông cũng cho rằng, thế mạnh khoa học, công nghệ là điều kiện để sinh viên Bách khoa đề xuất những giải pháp thiết thực cho môi trường giao thông an toàn. Từ định hướng này, việc học pháp luật có thể gắn với quá trình quan sát, phát hiện vấn đề và vận dụng kiến thức chuyên ngành để tìm cách giải quyết.

Khuyến khích sinh viên vận dụng và sáng tạo

Tinh thần vận dụng được thể hiện trong thiết kế Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật về trật tự, an toàn giao thông năm 2026”. Cuộc thi diễn ra từ ngày 5/10 đến 12h ngày 15/10, thu hút 14.175 bài dự thi của sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội.

Bốn học phần được xây dựng trên thang điểm 100, kết hợp kiến thức pháp luật, phân tích tình huống và đề xuất sáng kiến. Riêng học phần D về sáng kiến, giải pháp chiếm 30 điểm. Sinh viên có thể trình bày ý tưởng bằng bài viết, video, slide, infographic và các sản phẩm truyền thông sáng tạo.

Trong quá trình chấm thi, 12.838 mã hồ sơ thuộc học phần D được rà soát, đối chiếu. Việc đánh giá chú trọng tính chính xác pháp lý, sự sáng tạo, khả năng triển khai và giá trị thực tiễn. Ban Tổ chức lựa chọn 16 thí sinh xuất sắc để trao giải.

Việc dành tỷ trọng đáng kể cho sáng kiến cũng là cách khuyến khích sinh viên tham gia sâu hơn vào hoạt động giáo dục pháp luật. Người dự thi phải suy nghĩ về vấn đề cần giải quyết, cách truyền đạt và tính khả thi của đề xuất. Những yêu cầu ấy giúp việc tìm hiểu quy định gắn với năng lực phân tích và trách nhiệm của người đưa ra giải pháp.

Theo ông Võ Tuấn Anh, Phó Tổng Biên tập Báo Công lý, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức cuộc thi, giá trị cần hướng tới là kiến thức sinh viên tiếp thu, sáng kiến có thể ứng dụng và chuyển biến trong nhận thức, hành động.

Việc phối hợp giữa cơ quan báo chí, cơ quan chuyên môn và nhà trường tạo nền tảng để duy trì các hoạt động phổ biến pháp luật. Chương trình cũng cụ thể hóa hợp tác giai đoạn 2026–2030 giữa Báo Công lý và Đại học Bách khoa Hà Nội, hướng tới những hoạt động thiết thực trong cộng đồng sinh viên.

Từ phiên tòa giả định đến cuộc thi trực tuyến, điểm chung là đặt người học trước tình huống cần suy nghĩ và lựa chọn. Hiệu quả lâu dài cần được thể hiện trong đời sống: cân nhắc trước khi giao xe, tuân thủ điều kiện điều khiển phương tiện và chủ động phòng ngừa rủi ro.

Khi kiến thức trở thành thói quen ứng xử, mỗi sinh viên có thể góp phần lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật tới bạn bè, gia đình. Đó cũng là cách để một chương trình giáo dục pháp luật tiếp tục phát huy giá trị sau lễ trao giải, trên những hành trình hằng ngày.

Với hơn 14.000 bài dự thi, Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật về trật tự, an toàn giao thông năm 2026”, trên cơ sở kết quả đánh giá nghiêm túc, khách quan của Ban Giám khảo, Ban Tổ chức đã lựa chọn 16 thí sinh xuất sắc để trao giải.

Một số hình ảnh trao giải tại buổi lễ: