Đổi mới cách làm, thúc đẩy nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm công nghệ
Chiều 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về lĩnh vực khoa học, công nghệ.
Phó Thủ tướng cho biết, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chính phủ tập trung triển khai 4 nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; bố trí nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực; đổi mới cách thức triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, gắn với giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Những nỗ lực này bước đầu đạt kết quả tích cực. Theo chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam đứng thứ 43/139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.
Đặc biệt, theo bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 của Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD), Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế, xếp thứ ba Đông Nam Á, đạt mục tiêu đến năm 2030 theo Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Bên cạnh kết quả đạt được, Chính phủ cũng nhận diện những tồn tại trong nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu, hoạt động của các phòng thí nghiệm, đổi mới công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là lĩnh vực khó, cần thời gian để nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện sản phẩm.
Làm rõ định hướng phát triển công nghệ chiến lược, Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ yêu cầu các nhiệm vụ nghiên cứu phải gắn với giải quyết những vấn đề lớn của đất nước, cải thiện đời sống nhân dân, nâng cao năng suất lao động và đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người dân, doanh nghiệp.
Lần đầu tiên, Chính phủ xác định 20 bài toán lớn, 30 sản phẩm công nghệ và phân công 10 Bộ trưởng chịu trách nhiệm giải quyết các bài toán công nghệ chiến lược.
Đáng chú ý, cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược được triển khai, đồng thời chấp nhận rủi ro trong quá trình nghiên cứu.
Đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ. Dù kết quả bước đầu còn chậm, Phó Thủ tướng đánh giá cách làm và lộ trình triển khai đang đi đúng hướng.

Về thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Phó Thủ tướng thừa nhận thời gian qua nhiều sản phẩm khoa học, công nghệ chưa gắn chặt với đầu ra.
Chính phủ sẽ đổi mới cách tiếp cận, gắn hoạt động nghiên cứu với triển khai ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm, khắc phục tình trạng nghiên cứu chỉ dừng lại ở đề xuất của các viện, trường và cấp kinh phí thực hiện.
Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng cho rằng đây là bước đột phá, có khả năng tạo ra năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo mới, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Việc phát triển, ứng dụng AI cần gắn với yêu cầu bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm và làm chủ công nghệ. Đặc biệt, cần phát triển AI mang thương hiệu Việt Nam, bảo đảm Việt Nam kiểm soát và làm chủ công nghệ này.
Mai Đỉnh - Đỗ Việt