Phòng, chống ma túy học đường cần bắt đầu từ gia đình
Nhà trường và lực lượng chức năng có thể trang bị kiến thức, nhưng gia đình là nơi gần gũi nhất để phát hiện những thay đổi bất thường ở học sinh. Sự phối hợp giữa các bên là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa ma túy.
Gia đình là tuyến phòng ngừa đầu tiên
Phòng, chống ma túy trong học đường không thể chỉ dựa vào những buổi tuyên truyền tại trường. Học sinh dành phần lớn thời gian trong các mối quan hệ gia đình, bạn bè và môi trường mạng. Vì vậy, việc phát hiện nguy cơ và hỗ trợ các em cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng.
Trong nhiều trường hợp, những dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện từ sự thay đổi trong sinh hoạt, tâm lý, quan hệ bạn bè hoặc cách sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, đây không phải những căn cứ để kết luận một học sinh có liên quan đến ma túy. Điều quan trọng là người lớn cần quan tâm, tìm hiểu nguyên nhân và có cách tiếp cận phù hợp, tránh để sự thiếu hiểu biết hoặc phản ứng nóng vội khiến các em thu mình, che giấu những khó khăn đang gặp phải.

Một môi trường gia đình cởi mở, nơi con cái có thể chia sẻ mà không sợ bị trách mắng, sẽ tạo điều kiện để những nguy cơ được phát hiện sớm. Khi bị bạn bè rủ rê, nhận lời mời sử dụng sản phẩm lạ hoặc tiếp cận thông tin nguy hiểm trên mạng, học sinh cần biết mình có thể tìm đến ai để được hỗ trợ.
Đặc biệt, trong bối cảnh ma túy có thể được ngụy trang dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử hoặc các sản phẩm tiêu dùng, cha mẹ cần chủ động trao đổi với con về cách nhận diện, từ chối và xử lý tình huống. Việc giáo dục không nên chỉ dừng ở những lời cảnh báo chung chung, mà cần gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Hiện nay, nguy cơ ma túy xâm nhập học đường có thể xuất hiện thông qua mạng xã hội, các hội nhóm trực tuyến, quan hệ bạn bè và hoạt động vui chơi, tụ tập. Công an tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện những lời mời gọi bất thường, không nhận đồ ăn, thức uống, thuốc lá điện tử hay sản phẩm không rõ nguồn gốc từ người khác; đồng thời chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ, thầy cô hoặc lực lượng chức năng.
Những cảnh báo này cho thấy, gia đình không chỉ có vai trò quản lý mà còn cần trở thành nơi giáo dục kỹ năng tự bảo vệ. Khi cha mẹ thường xuyên trò chuyện, quan tâm đến các mối quan hệ của con và hướng dẫn cách ứng xử trước những tình huống nguy hiểm, học sinh sẽ có thêm khả năng tự đưa ra quyết định đúng đắn.
Tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng
Thực tiễn phòng ngừa ma túy học đường tại Thái Nguyên cho thấy, sự phối hợp giữa nhà trường và lực lượng Công an được triển khai theo nhiều hình thức, từ tuyên truyền pháp luật, giáo dục kỹ năng đến các giải pháp bảo đảm an ninh, trật tự.
Tại Trường THPT Gang Thép, công tác phòng, chống ma túy được duy trì thường xuyên, gắn với các hoạt động giáo dục và xây dựng môi trường học đường an toàn. Trong năm học 2025 - 2026, nhà trường tổ chức 4 đợt tuyên truyền; phối hợp với lực lượng Công an trong bảo đảm an ninh, trật tự và giáo dục pháp luật cho học sinh.

Bên cạnh đó, nhà trường lắp đặt hệ thống camera tại khu vực xung quanh trường để hỗ trợ công tác bảo đảm an ninh, trật tự; phát huy vai trò của đội thanh niên xung kích trong tuyên truyền, vận động học sinh cùng xây dựng môi trường học đường an toàn.
Những giải pháp này cho thấy công tác phòng ngừa không chỉ tập trung vào việc cung cấp kiến thức mà còn hướng đến xây dựng môi trường giáo dục có khả năng nhận diện, ngăn chặn nguy cơ. Tuy nhiên, các biện pháp quản lý, giám sát cần được thực hiện đúng quy định, bảo đảm quyền riêng tư và không tạo tâm lý nghi ngờ, căng thẳng trong học sinh.
Tại Trường THPT Khánh Hòa, công tác giáo dục pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ được chú trọng thông qua phối hợp với Công an phường Quan Triều. Nhà trường tổ chức hội nghị ký cam kết thực hiện phong trào “Trường học an toàn - Không ma túy - An toàn giao thông” năm học 2026 - 2027; đồng thời tuyên truyền, giúp học sinh hiểu rõ tác hại của ma túy và nâng cao cảnh giác trước những thủ đoạn lôi kéo, dụ dỗ.
Từ những mô hình này, có thể thấy sự phối hợp giữa nhà trường và lực lượng chức năng đang tạo thêm một lớp bảo vệ cho học sinh. Tuy nhiên, để mạng lưới phòng ngừa phát huy hiệu quả, gia đình cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đồng hành, bởi đây là nơi có điều kiện theo dõi, chia sẻ và hỗ trợ các em trong đời sống thường ngày.
Nhà trường cần duy trì trao đổi thông tin với phụ huynh, kịp thời thông báo những vấn đề cần quan tâm, đồng thời tạo điều kiện để học sinh chủ động tìm kiếm sự trợ giúp. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, việc phối hợp xác minh cần được thực hiện thận trọng, đúng quy định, tránh để thông tin chưa được kiểm chứng gây ảnh hưởng đến danh dự, tâm lý và quá trình học tập của học sinh.
Phòng ngừa để bảo vệ, không phải để kỳ thị
Một yêu cầu quan trọng trong phòng, chống ma túy học đường là bảo đảm cách tiếp cận nhân văn, lấy bảo vệ và hỗ trợ học sinh làm mục tiêu. Khi phát hiện một em có biểu hiện bất thường hoặc có nguy cơ bị lôi kéo, phản ứng đầu tiên không nên là quy kết hay xử lý bằng sự trách mắng, mà cần tìm hiểu nguyên nhân, đánh giá tình huống và xác định cách hỗ trợ phù hợp.
Sự kỳ thị có thể khiến học sinh sợ hãi, né tránh việc chia sẻ, thậm chí che giấu những tình huống nguy hiểm. Ngược lại, nếu được lắng nghe và hướng dẫn, các em có thể nhận ra sai lầm, chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ và tránh bị lôi kéo sâu hơn vào những hành vi vi phạm.

Gia đình cũng cần nhận thức rằng phòng ngừa ma túy không chỉ là kiểm soát con em, mà còn là xây dựng niềm tin. Những cuộc trò chuyện thường xuyên về bạn bè, việc học tập, các mối quan hệ trên mạng và những khó khăn trong cuộc sống sẽ giúp cha mẹ hiểu con hơn, đồng thời tạo cơ hội để phát hiện nguy cơ từ sớm.
Về phía nhà trường, việc giáo dục cần được duy trì liên tục, phù hợp với từng lứa tuổi, kết hợp giữa kiến thức pháp luật, kỹ năng sống và kỹ năng tự bảo vệ. Lực lượng chức năng tiếp tục chủ động nắm tình hình, phối hợp với cơ sở giáo dục và gia đình để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi liên quan đến ma túy.
Khi gia đình đồng hành, nhà trường duy trì giáo dục thường xuyên và lực lượng chức năng chủ động nắm tình hình, công tác phòng, chống ma túy sẽ không bị giới hạn trong khuôn viên trường học. Đây là nền tảng để hình thành mạng lưới bảo vệ học sinh từ nhiều phía, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, giúp các em yên tâm học tập và phát triển toàn diện.
Nguyễn Liên - Quang Huy