Bộ trưởng Bộ Tư pháp làm rõ cơ chế điều chỉnh luật khi Quốc hội không thể họp

Đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng

Tán thành với việc bổ sung cơ chế này, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) ghi nhận dự thảo Luật đã thiết kế các quy trình kiểm soát chặt chẽ, từ khâu xem xét đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Theo đại biểu, đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời các tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm vai trò của Quốc hội, tính ổn định của hệ thống pháp luật; quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) đề nghị bổ sung quy định cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp. Quy định này nhằm kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, trừ các luật có tính nền tảng.

Nhấn mạnh yêu cầu xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, đại biểu dẫn Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, trong đó đặt ra định hướng nắm bắt cơ hội, mở đường, khai thông mọi nguồn lực, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ cho phát triển.

Thực tiễn luôn vận động, có những tình huống vượt quá khả năng dự liệu khi xây dựng luật, đòi hỏi phải xử lý ngay để bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Nếu chỉ khi tình huống xảy ra mới bắt đầu tìm kiếm cơ sở pháp lý thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý, làm gia tăng thiệt hại, thậm chí bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Vì vậy, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng cần quy định nội dung này ngay trong Luật, đồng thời xác định chặt chẽ điều kiện kích hoạt, phạm vi áp dụng và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu, chuyển hình thức văn bản từ pháp lệnh, nghị định sang nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ; bổ sung quy định Chính phủ phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý trước khi ban hành, đồng thời giới hạn thời hạn hiệu lực của nghị quyết không quá một năm.

Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ hơn hai vấn đề. Một là, cần quy định cụ thể tiêu chí xác định tình huống khẩn cấp, cấp bách đến mức Quốc hội không thể họp; đồng thời chứng minh các biện pháp, trình tự xử lý hiện hành không đủ khả năng giải quyết.

Hai là, cần xác định rõ phạm vi những nội dung không được điều chỉnh bằng cơ chế đặc biệt này, nhất là các vấn đề liên quan đến quyền cơ bản, tội phạm và hình phạt. Cùng với đó, dự thảo cần quy định cụ thể trách nhiệm trình Quốc hội xem xét nghị quyết đã ban hành, phương án xử lý nếu Quốc hội không chấp thuận và việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp phát sinh trong thời gian nghị quyết có hiệu lực.

Chỉ áp dụng trong trường hợp thực sự cần thiết

Giải trình một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đây là quy định mới, quan trọng, liên quan trực tiếp đến thẩm quyền lập pháp của Quốc hội và cơ chế phối hợp, phản ứng chính sách trước những tình huống cấp bách.

Việc đề xuất cơ chế này nhằm thể chế hóa Kết luận số 09 của Bộ Chính trị, đồng thời xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn trong phòng, chống dịch Covid-19, triển khai Nghị quyết số 206 của Quốc hội và kinh nghiệm quốc tế.

Theo Bộ trưởng, trước những diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường của tình hình thế giới, khu vực, cùng tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh tế mới, việc chủ động chuẩn bị các công cụ pháp lý đặc biệt để áp dụng khi cần thiết có ý nghĩa quan trọng. Qua đó, góp phần hạn chế tình trạng bị động, chậm trễ và giảm thiểu thiệt hại khi xuất hiện những tình huống bất ngờ, vượt quá khả năng dự liệu.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, cơ chế được đề xuất không trái với Hiến pháp. Về bản chất pháp lý, đây là cơ chế ủy quyền lập pháp có điều kiện, mang tính tạm thời, nhằm xử lý kịp thời các vấn đề cấp bách khi Quốc hội chưa thể thực hiện quy trình sửa đổi luật theo thẩm quyền.

Cơ chế này không thay thế, cũng không làm thay đổi nguyên tắc Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền lập hiến, lập pháp theo khoản 1 Điều 70 của Hiến pháp.

Điểm khác biệt cốt lõi của cơ chế tại Điều 59 dự thảo Luật là các điều kiện kích hoạt và kiểm soát chặt chẽ. Cơ chế chỉ được áp dụng khi có tình huống khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp và phải có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền. Riêng đối với nghị quyết của Chính phủ, phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý trước khi ban hành.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, cơ chế này có điểm tương đồng với quy định hiện hành về việc Chính phủ ban hành nghị định để quy định những vấn đề cần thiết thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhưng chưa đủ điều kiện xây dựng thành luật, pháp lệnh. Theo đó, Chính phủ chỉ được ban hành nghị định sau khi báo cáo và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý.

Dự thảo Luật cũng quy định nghị quyết của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành theo cơ chế này chỉ có hiệu lực tối đa 1 năm. Cơ quan ban hành văn bản có trách nhiệm trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung quy định đã được điều chỉnh trong luật tại kỳ họp gần nhất.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng ý kiến của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện cơ chế, bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.