Cần cơ chế để đồng bào dân tộc thiểu số trở thành chủ thể phát triển công nghiệp văn hóa

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 10/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Quan tâm đến việc bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, theo tinh thần Nghị quyết số 33 và Nghị quyết số 80, văn hóa các dân tộc thiểu số là bộ phận không thể tách rời, là tài sản vô giá của nền văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng, đồng thời là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm quan trọng cho phát triển bền vững.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa có cơ chế đầy đủ để đồng bào dân tộc thiểu số thực sự trở thành chủ thể sáng tạo, đồng thời được hưởng lợi bình đẳng từ tài sản trí tuệ do chính cộng đồng gìn giữ, trao truyền.

Đại biểu dẫn chứng, nhiều di sản đặc sắc đã được UNESCO vinh danh như Nghệ thuật Xòe Thái, truyện thơ Xống chụ xôn xao, trang phục Áo cóm - Khăn Piêu, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Hát Then Tày - Nùng - Thái và Gốm Chăm Bàu Trúc. Bên cạnh đó, văn hóa dân tộc Thổ ở Thanh Hóa và Nghệ An với các làn điệu Chậm Đò Ho, lễ hội bốc Mó, điệu Kể đắng, Nhà Táng tâm linh, tri thức thuốc Nam và nghề đan võng gai đang đứng trước nguy cơ mai một. Đáng chú ý, có những người dân tộc Thổ ở độ tuổi 50-60 nhưng chưa từng mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Để văn hóa dân tộc thiểu số không đứng ngoài nền kinh tế sáng tạo, đại biểu đề nghị bổ sung một mục riêng về phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc thiểu số. Cùng với đó, cần chuyển từ tư duy bảo trợ, thụ hưởng sang kiến tạo, hợp tác phát triển, xác định cộng đồng và nghệ nhân là chủ thể sở hữu, sáng tạo, có quyền tham gia quản lý và được thụ hưởng công bằng giá trị kinh tế từ di sản.

Đại biểu cũng đề nghị thể chế hóa cơ chế đồng thuận tự nguyện, báo trước và chia sẻ lợi ích; quy định việc khai thác thương mại di sản phi vật thể, tri thức truyền thống phải có sự đồng thuận của đại diện cộng đồng, đồng thời trích tối thiểu 3-5% doanh thu đóng góp vào Quỹ bảo tồn, phát triển văn hóa cộng đồng địa phương.

Về chính sách hỗ trợ, đại biểu đề xuất thiết kế gói ưu đãi tài chính, thuế riêng cho doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở văn hóa cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Trong đó, cần nghiên cứu chính sách miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn tiền thuê đất đối với các cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ, gốm cổ, dệt đan truyền thống; đồng thời xây dựng quỹ vốn mồi chấp nhận rủi ro để hỗ trợ thanh niên dân tộc thiểu số khởi nghiệp sáng tạo ngay tại bản làng.

Bên cạnh đó, cần hình thành các tổ hợp sáng tạo, hệ sinh thái bản làng gắn với đặc trưng tộc người tại những địa bàn trọng điểm có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.