congly.vn

Di sản

Khi trường học là “vườn ươm” truyền thông di sản

Minh Hoàng

Trong kỷ nguyên số, di sản văn hóa không còn là những vật liệu "đóng băng" sau tủ kính bảo tàng, cũng không bó chặt trong những trang sách lịch sử. Để dòng chảy văn hóa ngàn năm tiếp tục mạch nguồn sống, nhà trường đóng vai trò là “vườn ươm” chiến lược và các em học sinh là mầm xanh thỏa sức sáng tạo.

Từ học sinh đến người sáng tạo nội dung số

Việc thúc đẩy truyền thông di sản văn hóa từ không gian học đường không chỉ giúp giới trẻ hiểu đúng, hiểu sâu về nguồn gốc, mà còn biến đổi các em thành thế hệ chủ thể chủ động dưỡng, lan tỏa và nâng cao giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Phương pháp giáo dục di truyền theo đường lối đi thụ động một chiều - nơi giáo viên giảng giải, học sinh ghi nhớ - đang tăng dần lộ liễu nhiều hạn chế trước xu hướng tiếp nhận thông tin trực quan, nhanh nhạy của thế hệ trẻ.

Nhận thức được điều này, nhiều trường phổ thông trên cả nước đã thực hiện bước chuyển dịch mạnh mẽ: ứng dụng chuyển đổi số và học sinh làm trung tâm của các dự án truyền thông văn hóa. Thay vì là những người thụ động tiêu thụ kiến ​​thức, các em học sinh đang chuyển mình trở thành người sáng tạo nội dung số (Người tạo nội dung) thực thụ về đề tài di sản.

truyền thông di sản
Một buổi phỏng vấn lấy tư liệu cho dự án “Sắc Dao – Dấu sử Xuân Viên” của học sinh Trường THCS Xuân Viên (Phú Thọ). (Hình ảnh: Fanpage)

Hành trình biến một học sinh thành một nhà quảng bá di sản số bắt đầu từ những dự án học gắn liền với trải nghiệm thực tế. Dưới sự hướng dẫn của thầy cô, các em bước ra khỏi lớp học để tìm kiếm tư liệu lịch sử, tiếp xúc với các nghệ nhân, chụp ảnh, quay phim các di tích lịch sử hoặc các lễ hội truyền thống tại địa phương.

Từ nguồn "Nguyên liệu sống" này, học sinh tự biên tập nội dung, xây dựng video ngắn, thiết kế đồ họa thông tin, hay thu âm podcast để tải xuống trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube.

Thực tế ghi nhận nhiều mô hình đột phá từ các nhà trường. Điển hình như dự án “Sắc Dao - Dấu sử Xuân Viên” của học sinh Trường THCS Xuân Viên (Phú Thọ). Các em đã tự thiết lập và vận hành trang page, sản xuất các sản phẩm đa phương tiện truyền thông về Khu di tích lịch sử Tôn Sơn - Mộ Xuân và sơn mài văn hóa người Dao.

Hay tại một số trường học ở Hà Nội, học sinh đã "nâng cấp" bài tập lịch sử thành các poster tích hợp mã QR, liên kết với bản đồ, sản xuất các sản phẩm ấn song ngữ Anh - Việt để giới thiệu các sản phẩm phi vật thể quốc gia như Lễ hội 5 làng Mọc.

Việc "game hóa" kiến ​​thức hay thi tài sản xuất nội dung mang lại hiệu quả kép. Học sinh không chỉ làm chủ công nghệ số, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư vấn thẩm mỹ mà quan trọng hơn, tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc được bồi đắp một cách tự nhiên.

Khi một người trẻ sử dụng ngôn ngữ, tư duy và nhãn quan của thế hệ mình để kể câu chuyện về quá khứ, thông điệp di sản sẽ dễ dàng đạt đến số đông công chúng trẻ tuổi, mở rộng biên độ tiếp cận của văn hóa truyền thống trên không gian mạng.

Tạo sản phẩm có giá trị từ chất liệu di sản

Truyền thông di sản không dừng lại ở việc phát sóng các clip hay đăng tải bài viết quảng bá, mà đích đến bền vững hơn là chuyển hóa di sản thành nguồn tài nguyên sáng tạo, tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế, ứng dụng cao và mang đậm bản sắc.

Nhà trường chính là môi trường lý tưởng để định hướng lý thuyết, kết nối học sinh thực hành tạo tác nên các sản phẩm thương mại hóa từ chất liệu di sản.

imagetostl.com_01a1a9ff-912f-7a20-9856-77fa6d4a3afb.jpg.jpg
Các sản phẩm lấy chất liệu từ di sản văn hóa. (Hình ảnh: Fanpage)

Khi di sản văn hóa kết hợp với tư duy thiết kế hiện đại của học sinh, những ý tưởng độc tài độc quyền được ra đời. Từ những hoa văn trên trang vũ thổ cẩm của người Mông, người Thái, hay những họa tiết kiến ​​trúc làng cổ kính, học sinh có thể phát triển thành các mẫu thiết kế quà lưu niệm độc mộc như: túi vải canvas thời trang, ly sứ, bút ký, lịch để bàn, thư giãn điện thoại, hoặc các bộ thư (bưu thiếp) tay.

Tuy nhiên, quá trình sản xuất chi tiết truyền thống lên các sản phẩm thương mại hiện đại đòi hỏi một quy trình nghiêm ngặt. Tại các câu lạc bộ sáng tạo ở trường học, học sinh được thầy cô và chuyên gia hướng dẫn đối chiếu tư liệu, nghiên cứu kỹ thuật cân bằng ý nghĩa của từng biểu tượng, màu sắc để tránh việc sử dụng tùy tiện hoặc làm sai lệch giá trị gốc của sản phẩm.

Cốt lõi giá trị của mỗi sản phẩm này không chỉ nằm ở công dụng sử dụng hay tính thẩm mỹ mà nằm ở câu chuyện văn hóa phía sau được ẩn giấu và thuyết minh kèm theo.

Bên cạnh đó, các hoạt động ngoại khóa, hội chợ xuân học đường, hay các buổi triển lãm ngày hội văn hóa địa phương chính là sàn giao dịch thu nhỏ để học sinh trực tiếp giới thiệu sản phẩm của mình đến cộng đồng.

Qua công việc đóng vai trò làm người thuyết minh sản phẩm, người bán hàng, những em được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hiểu được thị trường, đồng thời nhận thức rõ ràng: di sản có thể tạo ra sinh kế, phục vụ cho việc phát triển công nghiệp văn hóa và hoàn toàn có thể đồng hành cùng kinh tế thị trường.

Việc tự tạo ra lợi nhuận hoặc giá trị vật chất từ ​​chất liệu truyền thống mang lại niềm tự hào lớn, kích thích tinh thần khởi nghiệp văn hóa ngay từ khi còn ngồi trên nhà trường.

Đẩy mạnh truyền thông di sản văn hóa từ nhà trường thông qua hai trụ cột: biến học sinh thành người sáng tạo nội dung số và tạo ra sản phẩm có giá trị từ chất liệu truyền thống là hướng đi toàn diện và bền vững.

Mô hình này không chỉ kéo di sản ra khỏi không gian trưng bày để hòa vào dòng chảy công nghệ sống động, mà còn trang bị cho thế hệ tương lai đầy đủ kỹ năng, tư duy sáng tạo cùng một "bộ định vị bản sắc" vững chắc.

Đầu tư cho giáo dục và truyền thông sản phẩm trong trường học ngày nay chính là lời giải cho bài toán bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Minh Hoàng