Mỹ không kích Iran giữa nỗ lực tìm thỏa thuận

Quân đội Mỹ cho biết đã tiến hành các cuộc không kích giới hạn ở miền nam Iran tối 6/11. Tổng thống Donald Trump nói mục tiêu là hệ thống phòng không trên đảo Qeshm và mô tả đây là hành động quân sự "quy mô nhỏ".

"Họ lắp đặt một thiết bị phòng không nhỏ và chúng tôi phá hủy nó trong khoảng 15 phút, có lẽ là 5 phút", ông Trump nói với báo giới.

Tổng thống Mỹ khẳng định "chúng tôi không giao chiến", đồng thời tuyên bố Washington đạt "nhiều tiến triển" trong đàm phán với Tehran, với Qatar giữ vai trò trung gian chủ chốt. "Chúng tôi đang đàm phán với họ. Họ muốn đạt thỏa thuận", ông nói.

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin hai tên lửa đánh trúng khu vực Suza trên đảo Qeshm, song không nêu mục tiêu hay mức độ thiệt hại. Người dân địa phương cũng đăng thông tin về các vụ nổ trên mạng xã hội.

Trước đó cùng ngày, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố bắn hạ một máy bay không người lái quân sự Mỹ ở miền nam nước này. Washington chưa xác nhận thông tin.

Đòn tập kích làm dấy lên lo ngại tại Trung Đông, đặc biệt ở các nước vùng Vịnh, về nguy cơ chiến tranh toàn diện tái diễn. Mỹ và Qatar vẫn khẳng định các cuộc đàm phán nhằm tìm giải pháp ngoại giao đang tiếp tục.

Đây là cuộc tập kích đầu tiên kể từ khi đảng Dân chủ giành chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Các quan chức và nhà phân tích cho rằng việc cử tri phản đối quyết định tham chiến ở Iran của ông Trump là một yếu tố dẫn tới kết quả này.

Hôm 2/11, quân đội Mỹ cũng tiến hành loạt tập kích mà họ mô tả là mang tính phòng vệ. Các vụ nổ được ghi nhận trên hai đảo Qeshm và Hengam ở eo biển Hormuz, cùng khu vực Bandar Abbas trên đất liền gần đó.

Trong bài phát biểu tại Florida ngày 6/11, ông Trump nói nếu để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, Israel "ngày nay đã không còn tồn tại" và "đã bị xóa sổ khỏi mặt đất".

Qatar đưa đề xuất mới

Qatar tối 6/11 bác thông tin đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ, khẳng định các nhà trung gian nước này "tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Mỹ và Iran để hỗ trợ những cuộc thương lượng đang diễn ra".

Hai quan chức chính phủ ở Trung Đông trước đó nói với báo giới rằng Iran đang xem xét các đề xuất do Qatar đưa ra, nhằm thu hẹp bất đồng với Mỹ về chương trình hạt nhân của Tehran.

Tuy nhiên, một trong hai quan chức cho biết Iran hiện chưa sẵn sàng đàm phán với chính quyền Trump về hoạt động hạt nhân nếu Mỹ chưa chấp thuận các điều kiện cốt lõi mà Tehran muốn đưa vào bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào.

Những yêu cầu này gồm chấm dứt phong tỏa quân sự các cảng Iran, dỡ bỏ lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng, bồi thường thiệt hại chiến tranh và chấm dứt giao tranh trên toàn khu vực, bao gồm các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon. Ông Trump từng từ chối những nhượng bộ này.

Chương trình hạt nhân Iran vẫn là vấn đề gai góc nhất trong đàm phán. Ông Trump khẳng định mọi thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn 8 tháng đều phải giải quyết vấn đề này.

Các lãnh đạo trong và ngoài vùng Vịnh cũng liên tiếp điện đàm nhằm ngăn chiến tranh toàn diện tái diễn, kịch bản có thể gây hậu quả nặng nề cho khu vực.

Theo hãng thông tấn Qatar, ông Trump tối 6/11 điện đàm với Quốc vương Tamim bin Hamad Al Thani về nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện để giải quyết khủng hoảng và bảo đảm an ninh, ổn định khu vực.

Quốc vương Qatar nhấn mạnh cần tiếp tục đối thoại, sử dụng ngoại giao để giải quyết bất đồng, ngăn căng thẳng leo thang, đồng thời bảo vệ tự do hàng hải và an ninh nguồn cung năng lượng.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cùng ngày cũng trao đổi với người đồng cấp Qatar Saoud bin Abdulrahman Al Thani, theo chính phủ Qatar.

Phát biểu tại một sự kiện ở Đại học Oxford ngày 6/11, Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho biết Doha đã làm việc trong vài tuần qua với các thành viên chính quyền Mỹ "thực sự mong muốn tìm cách kiểm soát tình hình và hạ nhiệt căng thẳng". Ông nhấn mạnh cuộc khủng hoảng không thể tiếp tục bị bỏ ngỏ.

Theo Thủ tướng Qatar, đàm phán nhằm ngăn tình hình vượt tầm kiểm soát. Ông cho rằng "những tiếng nói sáng suốt ở Tehran" cũng góp phần ngăn kịch bản này xảy ra.

"Chúng ta sẽ không bao giờ có một thỏa thuận hòa bình hoàn hảo. Nhưng không thể chỉ chờ đợi thời điểm có thỏa thuận hoàn hảo mà bỏ qua một thỏa thuận tốt", ông nói. "Chúng tôi chưa từng ngừng nỗ lực và sẽ không dừng lại".

Lo ngại chiến tranh lan rộng

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết đã điện đàm với ít nhất 12 người đồng cấp trong hai ngày để giải thích "những lập trường cơ bản" của Tehran. Trong bài đăng trên Instagram, ông kêu gọi xây dựng "các cơ chế an ninh khu vực không có sự can thiệp của những cường quốc ngoài khu vực".

Quân đội Iran tiếp tục đưa ra cảnh báo ngày 7/11. "Chúng tôi sẽ không bao giờ cho phép các căn cứ của đối phương trong khu vực được tái thiết", hãng tin Fars dẫn lời phát ngôn viên quân đội, chuẩn tướng Mohammad Akraminia.

Danny Citrinowicz, chuyên gia về Iran và cựu quan chức tình báo quân đội Israel, nhận định trên X rằng Tehran không e ngại khả năng đối đầu lần nữa với Mỹ và Israel.

Theo ông, nếu bị tấn công, Iran có thể tìm cách mở rộng chiến tranh ngay từ đầu, nhắm vào các nước vùng Vịnh mà Tehran xem là điểm dễ tổn thương có thể khai thác để gây sức ép với Washington.

Ông Citrinowicz cho rằng Iran cũng đang nâng cao năng lực tên lửa, đồng thời chuẩn bị để các đối tác trong khu vực, gồm Hezbollah, Houthi và các nhóm dân quân dòng Shiite ở Iraq, có thể tham gia xung đột.

Giới lãnh đạo Iran tin họ có thể trụ vững trước một chiến dịch quân sự mới, khiến Mỹ và đồng minh phải trả giá đắt, cuối cùng buộc Washington chấp nhận sự tồn tại của chế độ tại Tehran, theo chuyên gia này.

"Nguy cơ lớn nhất là Washington có thể tính đến một chiến dịch quân sự ngắn nữa, trong khi Tehran đang chuẩn bị cho cuộc chiến khu vực rộng lớn hơn nhiều và có thể kéo dài", ông cảnh báo.