Đầu tư cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên: Mở không gian phát triển mới cho vùng Tây Bắc

Sáng 7/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội nghe Chính phủ trình Tờ trình và cơ quan thẩm tra báo cáo về chủ trương đầu tư cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, việc đầu tư dự án nhằm cụ thể hóa chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2030 đưa vào khai thác trên 5.000 km đường bộ cao tốc.

Dự án được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch, kết nối các đoạn tuyến liền kề, hướng tới nối thông tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào năm 2030 - 2031, đồng thời tạo thuận lợi cho kết nối với tuyến đường bộ xuyên Á (AH13) và mạng lưới giao thông ASEAN.

Bên cạnh đó, tuyến đường sẽ mở ra không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương, thúc đẩy đô thị hóa, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ; tăng cường giao thương quốc tế qua các cửa khẩu, góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền và giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự án đã được nghiên cứu theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, do tuyến đường đi qua khu vực miền núi, biên giới, có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, Chính phủ đề xuất chuyển sang hình thức đầu tư công nhằm giảm chi phí vận tải, tạo động lực thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển liên vùng.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết đầu tư dự án theo các lý do Chính phủ nêu. Hồ sơ dự án cơ bản phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, xử lý những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy hoạch do đặc thù hướng tuyến kéo dài qua địa hình miền núi phức tạp.

Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có chiều dài 179,5 km, hướng tuyến đi qua khu vực quy hoạch 4 nhà máy điện mặt trời gồm Mai Sơn 4, Mai Sơn 5, Mai Sơn 7, Yên Châu 4 và các thủy điện Nậm Hét 1, Nậm Hét 2. Vì vậy, cần rà soát kỹ tọa độ thiết kế, bảo đảm an toàn vận hành lưới điện và hồ chứa.

Về quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, dự án được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh với 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80 km/h. Ủy ban cho rằng cần nghiên cứu phương án tốc độ 100 km/h để bảo đảm tầm nhìn dài hạn.

Về nguồn vốn, tổng nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 của dự án là 43.812 tỷ đồng, chiếm 70%; giai đoạn sau năm 2030 là 19.308 tỷ đồng, chiếm 30%. Ủy ban đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ khả năng cân đối ngân sách và năng lực hấp thụ lượng vốn lớn trong năm 2031, năm đầu kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2031 - 2035.

Đối với các cơ chế, chính sách đặc thù, Ủy ban cơ bản nhất trí với việc áp dụng các chính sách đã được Quốc hội cho phép thực hiện tại một số dự án tương tự. Tuy nhiên, Chính phủ cần rà soát tính cần thiết, khả thi của từng cơ chế, xác định rõ phạm vi, thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí.

Riêng đề xuất chỉ định thầu, Ủy ban đề nghị cân nhắc kỹ, ưu tiên đấu thầu đối với các gói thầu đủ điều kiện nhằm bảo đảm cạnh tranh, công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Chỉ áp dụng chỉ định thầu trong những trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết và đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật.