Tháo gỡ điểm nghẽn chuyển nhượng dự án, bảo đảm không hợp thức hóa sai phạm

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) tán thành mục tiêu bảo đảm kỷ luật tài chính, chống thất thu ngân sách và ngăn chặn việc lợi dụng chuyển nhượng dự án để trốn tránh nghĩa vụ. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần thiết kế quy định linh hoạt hơn đối với những trường hợp đặc biệt, đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Theo Báo cáo tiếp thu, giải trình, Bộ Xây dựng cho rằng, nếu cho phép chuyển nhượng khi chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính có thể phát sinh rủi ro thất thu ngân sách. Bộ đề xuất các bên thỏa thuận sử dụng tiền chuyển nhượng để hoàn thành nghĩa vụ tài chính trước khi thực hiện thủ tục chuyển nhượng.

Cho rằng cách giải trình này chưa giải quyết đầy đủ những vướng mắc từ thực tiễn, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh: Vấn đề cốt lõi không phải là cho phép doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính, mà là thiết kế cơ chế để Nhà nước thu đủ nghĩa vụ, đồng thời tạo điều kiện cho dự án tiếp tục triển khai.

Đại biểu đề nghị phân biệt rõ việc miễn, giảm hoặc né tránh nghĩa vụ tài chính với việc thay đổi phương thức bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong quá trình chuyển nhượng dự án. Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Từ đó, đại biểu đề xuất bổ sung tại khoản 4 Điều 30 cơ chế chuyển nhượng có điều kiện, áp dụng khi đáp ứng đồng thời các yêu cầu: Dự án đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục thực hiện và không thuộc trường hợp phải thu hồi đất; nghĩa vụ tài chính chưa hoàn thành đã được cơ quan có thẩm quyền xác định cụ thể; bên nhận chuyển nhượng chứng minh được năng lực tài chính; khoản tiền thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước được thanh toán trực tiếp vào ngân sách theo cơ chế kiểm soát, trước hoặc đồng thời với việc hoàn tất chuyển nhượng.

Việc chuyển nhượng phải bảo đảm không làm giảm nghĩa vụ ngân sách, không xóa bỏ trách nhiệm đối với các vi phạm đã phát sinh, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng, chủ nợ và các bên liên quan. Đại biểu cũng đề nghị rà soát các quy định tương ứng của Luật Đất đai về nghĩa vụ tài chính, chuyển quyền sử dụng đất, đăng ký biến động và Luật Nhà ở về điều kiện, trách nhiệm của chủ đầu tư để bảo đảm tính thống nhất.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, bảo vệ nguồn thu ngân sách không đồng nghĩa với việc chỉ chấp nhận một phương thức thực hiện nghĩa vụ tài chính. Điều quan trọng là Nhà nước phải thu đủ, thu đúng và kiểm soát được rủi ro.

Cùng đề cập vấn đề này, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, bất cập lớn nằm ở khoản 4 Điều 30 khi dự thảo yêu cầu chủ đầu tư phải hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ tài chính về đất đai mới được chuyển nhượng dự án.

Theo đại biểu, quy định tiền kiểm cứng nhắc này có thể tạo ra vòng luẩn quẩn: Doanh nghiệp không có tiền thực hiện nghĩa vụ tài chính nên không thể chuyển nhượng dự án; dự án tiếp tục đình trệ, đất đai lãng phí, ngân sách không thu được tiền, trong khi người dân thiếu nhà ở.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề xuất sửa đổi khoản 4 Điều 30 theo hướng cho phép bên nhận chuyển nhượng có đủ năng lực được kế thừa nghĩa vụ tài chính về đất đai chưa hoàn thành hoặc trích trực tiếp tiền từ hợp đồng chuyển nhượng để nộp vào ngân sách nhà nước trước khi sang tên.

Đại biểu cho rằng, đây là giải pháp quan trọng để khơi thông các dự án đình trệ, vừa thu hồi nguồn thu cho ngân sách, vừa tạo điều kiện khởi động lại dự án, bổ sung nguồn cung nhà ở cho xã hội.

Đồng tình với các ý kiến trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cũng đề nghị tháo gỡ vướng mắc trong chuyển nhượng các dự án tồn đọng nhưng phải bảo đảm không thất thu ngân sách, không hợp thức hóa nghĩa vụ tài chính chưa hoàn thành theo quy định tại Điều 29 và Điều 30 của dự thảo Luật.

Đại biểu cho biết, dự thảo yêu cầu chủ đầu tư hoàn thành nghĩa vụ tài chính về đất đai trước khi chuyển nhượng dự án. Quy định này nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách và ngăn chặn việc chuyển giao nghĩa vụ chưa thực hiện cho chủ thể khác.

Đại biểu đồng tình với mục tiêu đó, song lưu ý, trong trường hợp chủ đầu tư mất khả năng tài chính, yêu cầu phải hoàn thành nghĩa vụ trước khi chuyển nhượng có thể khiến dự án tiếp tục đình trệ, đất đai bị lãng phí, ảnh hưởng đến cả người mua và ngân hàng.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế thanh toán đồng thời có kiểm soát, có thể thiết kế phù hợp với từng loại dự án và mức độ rủi ro. Cơ chế này phải bảo đảm tuyệt đối không xóa nợ, không hợp thức hóa sai phạm; đồng thời rà soát, thống nhất với Luật Đất đai về việc kế thừa quyền và nghĩa vụ của bên nhận chuyển nhượng.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, yêu cầu đặt ra là phải giải quyết hài hòa hai mục tiêu: Bảo đảm thu ngân sách nhà nước và đưa các dự án vào triển khai, sử dụng, tránh tiếp tục lãng phí nguồn lực đất đai.