Hành trình từ đồi chè xanh Thái Nguyên đến bản đồ thế giới

Hội tụ tinh hoa đất trời tạo nên "ngũ đại danh trà"

Từ những vùng chè trăm tuổi đến khát vọng hôm nay là hành trình bền bỉ bồi đắp những giá trị văn hóa được cha ông gìn giữ qua nhiều thế hệ. Hành trình phát triển của cây chè Thái Nguyên được vun đắp bằng công sức của bao thế hệ người trồng chè, tâm huyết của những người hoạch định chính sách và trên hết là niềm tin, niềm tự hào của người dân vùng đất địa linh nhân kiệt.

Tinh hoa trà Thái Nguyên là kết tinh của điều kiện tự nhiên ưu đãi và đôi bàn tay cần cù, tài hoa của người nông dân trên những đồi chè xanh mướt. Vùng đất bán sơn địa dưới chân dãy Tam Đảo hùng vĩ đã tạo nên những vùng chè đặc sản nức tiếng như La Bằng (xã La Bằng), Tân Cương (các xã Tân Cương, Quyết Thắng, Đại Phúc), chè Trại Cài (xã Đồng Hỷ), chè Khe Cốc (xã Vô Tranh) và chè Bằng Phúc (xã Đồng Phúc). Mỗi vùng chè mang một sắc hương riêng, cùng góp phần làm nên bản sắc và danh tiếng trà Thái Nguyên.

Nhắc đến Thái Nguyên là nhắc đến “Đệ nhất danh trà” – vùng đất hội tụ những miền chè nổi tiếng, nơi mỗi búp chè xanh mang theo hương vị đất trời, bàn tay tài hoa của người làm chè và chiều sâu văn hóa trà Việt. 5 vùng chè đặc sản – 5 sắc hương riêng – cùng làm nên dấu ấn “Ngũ đại danh trà” nức tiếng của Thái Nguyên

Nếu vùng chè Tân Cương đóng vai trò hạt nhân làm nên thương hiệu chè Thái Nguyên vang danh trong nước và quốc tế, với nước chè xanh non ánh vàng, hương cốm dịu nhẹ, vị chát thanh và hậu ngọt sâu, bền lâu, thì La Bằng lại ghi dấu ấn bởi vùng chè nằm dưới chân dãy núi Tam Đảo, nơi thiên nhiên trong lành hòa quyện với phương thức canh tác, chế biến ngày càng hướng tới chất lượng, an toàn và bền vững. Đến nay, La Bằng có 6 sản phẩm chè từng được chứng nhận OCOP.

Và đối với những người sành thưởng thức trà thì chè Trại Cài (Đồng Hỷ) thu hút, níu giữ người đam mê bằng hương thơm đậm vị tạo nét đặc trưng riêng. Bên cạnh đó vùng chè Khe Cốc (Vô Tranh) nổi lên miền đất cổ tích trù phú, giàu tiềm năng nơi những người nông dân tần tảo sớm hôm bên những đồi chè đẹp đến nao lòng mang lại sinh kế cho bà con nơi đây. Không chỉ vậy, chè Bằng Phúc được biết đến, vùng chè nổi tiếng với chè Shan tuyết, mang dấu ấn khí hậu miền núi và những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

“Ngũ đại danh trà” không chỉ là tên gọi của năm vùng chè đặc sản, mà còn là biểu tượng cho sự đa dạng, tinh túy và sức sống của trà Thái Nguyên. Mỗi vùng một thế mạnh, mỗi sản phẩm một sắc hương, cùng góp phần khẳng định vị thế của xứ Trà trên bản đồ trà Việt Nam và mở ra cơ hội vươn tới thị trường quốc tế.

Từ những ghi chép trong sử sách đến sự hiện diện của những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở núi Bóng, có thể thấy cây chè đã gắn bó với vùng đất và con người Thái Nguyên qua nhiều thế hệ. Qua năm tháng, bao câu chuyện về cây chè, chén trà được lưu truyền, thấm vào đời sống, thơ ca, nhạc họa, trở thành một phần bản sắc văn hóa của đất và người Thái Nguyên.

Trên vùng đất ấy, những vùng chè nổi tiếng dần hình thành, mỗi nơi mang một hương sắc riêng, cùng góp phần làm nên danh tiếng trà Thái Nguyên và bồi đắp những giá trị văn hóa, kinh tế đặc sắc của địa phương.

Trong cuốn sách “Trà Thái Nguyên - Hành trình khát vọng xanh”, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã khắc họa sinh động bức tranh ấy: “Từ Tân Cương trứ danh đến La Bằng sâu lắng, từ Trại Cài cần mẫn đến Khe Cốc tinh khôi hay Bằng Phúc thượng nguồn, mỗi vùng chè của Thái Nguyên đều góp phần tạo nên một bản đồ danh trà vừa phong phú, vừa đặc sắc”.

Khát vọng cây “tỷ đô”

Để tôn thêm những tinh hoa của Trà Thái Nguyên mang đến cho bạn bè thế giới thưởng thức, không thể không nhắc đến sự cần cù, tỉ mỉ và tâm huyết của những nghệ nhân xứ Trà qua nhiều thế hệ.

Quy trình thu hái và chế biến trà Thái Nguyên là cả một nghệ thuật thủ công tinh xảo. Từ sáng sớm, khi những giọt sương mai còn đọng trên lá, người thợ hái chè đã ra đồi chọn lựa những búp chè một tôm hai lá, hoặc dòng chè Đinh thượng hạng chỉ hái duy nhất một tôm nhọn như cây đinh.

Sau đó, trải qua các công đoạn làm héo, diệt men, vò chè, sao suốt và lấy hương, cánh chè sẽ xoăn chặt lại như đuôi con tôm, có màu xanh đen óng ánh và phủ một lớp phấn trắng tự nhiên. Khi pha, trà tỏa ra hương cốm non nồng nàn quyến rũ, nước trà mang màu xanh vàng óng ả như mật ong rừng.

Nhấp một ngụm trà, người thưởng thức sẽ cảm nhận được vị tiền chát dịu nhẹ rồi ngay sau đó là vị ngọt hậu sâu lắng, đọng lại rất lâu nơi cổ họng. Đó chính là hương vị của sự tinh túy, của đất trời và lòng người hội tụ.

Không dừng lại ở những đồi chè xanh mướt hay không gian trà đạo nội địa, trà Thái Nguyên ngày nay đang mạnh mẽ chuyển mình để vươn tầm quốc tế. Đây không chỉ là khát vọng mà đã trở thành hành trình hiện thực hóa bằng những bước đi chiến lược và vững chắc.

Bằng tầm nhìn chiến lược, quyết tâm chính trị và sự thấu hiểu thực tiễn, nhiều quyết sách quan trọng đã được hình thành, từng bước tạo nền tảng hiện thực hóa khát vọng đưa chè Thái Nguyên trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, hướng tới giá trị “tỷ đô”.

Các chính sách được xây dựng và triển khai theo hướng vừa bảo vệ, phát triển vùng nguyên liệu, vừa nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, xây dựng thương hiệu và phát huy giá trị văn hóa trà gắn với phát triển du lịch.

Để xây dựng vùng nguyên liệu nền tảng cho sự phát triển, đầu năm 2022 tỉnh Thái Nguyên ban hàng số 593/UBND-CNN&XD về việc tăng cường quản lý, bảo vệ diện tích đất trồng chè, yêu cầu không chuyển mục đích sử dụng đất trồng chè sang mục đích khác.

Tiếp đến Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030, do Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành đầu năm 2025. Nghị quyết đặt mục tiêu đưa tổng giá trị sản phẩm chè đạt 25.000 tỷ đồng vào năm 2030, đồng thời chú trọng bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với cây chè và sản phẩm trà. Để hiện thực hóa những mục tiêu này, HĐND tỉnh đã ban hành nghị quyết về các chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè, với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng trong giai đoạn 2025 - 2030.

Không chỉ vậy, trong thời gian qua, tỉnh Thái Nguyên đã áp dụng, phát triển đa dạng sản phẩm được sản xuất từ chè như thịt lợn chè xanh; từ lá chè xanh, các cơ sở sản xuất đã sáng tạo nhiều sản phẩm như: bột matcha, trà sữa hòa tan, trà thảo mộc, bánh kẹo trà xanh, cá kho lá chè và các sản phẩm chăm sóc cá nhân.

Đáng chú ý, mô hình nuôi lợn bằng thức ăn bổ sung bột chè xanh đã mở thêm hướng tận dụng nguyên liệu, tạo ra sản phẩm mang nhãn hiệu “Thịt lợn trà xanh - Tinh hoa Thái Nguyên” được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Trong lĩnh vực ẩm thực có khoảng 150 món ăn được chế biến từ chè đã và đang dần là thực phẩm quen thuộc hàng ngày cho người dân và du khách đến trải nghiệm xứ Trà.

Đặc biệt hơn, tại Nghị quyết số 11-NQ/TTU đồng chí Bí thư Tỉnh ủy đã trực tiếp làm việc HTX , doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà quản lý tại các địa phương phát triển văn hóa, nghệ thuật thưởng trà, đầu tư hạ tầng, bảo tồn giống gen, mở ra hành trình gìn giữ, phát huy giá trị các vườn chè cổ quý hiếm trên địa bàn.

Vì thế diện tích chè tỉnh Thái Nguyên tăng khoảng 400 - 500ha mỗi năm, giá trị thu được bình quân trên một ha đạt 400 - 600 triệu đồng; tại một số vùng chè đặc sản như Tân Cương, La Bằng, Vô Tranh, con số này lên tới 800 triệu - 1,5 tỷ đồng.

Toàn tỉnh có hơn 17.800ha chè áp dụng quy trình sản xuất an toàn, trong đó hơn 5.900ha được chứng nhận VietGAP và 179ha được chứng nhận hữu cơ. Năm 2026, Thái Nguyên có thêm 3 sản phẩm chè được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, nâng tổng số sản phẩm OCOP 5 sao của tỉnh lên 13 sản phẩm.

Hành trình phát triển của danh trà Thái Nguyên đang mở ra những triển vọng mới, được bồi đắp từ chiều sâu truyền thống, những thành tựu khoa học, tâm huyết và trách nhiệm của các thế hệ lãnh đạo tỉnh, cùng khát vọng vươn lên của bao thế hệ người trồng chè đang hướng đến sự kiện lớn mang tầm Quốc tế. Festival Trà Quốc tế- Thái Nguyên 2026.