Bộ Y tế làm rõ đề xuất hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Ngày 23/10, Bộ Y tế thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó làm rõ các đề xuất liên quan đến người dưới 18 tuổi.

Theo Bộ Y tế, dự án Luật đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Dự thảo tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và Nhân dân để chỉnh lý, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội thông qua.

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo cho biết đây là mối quan tâm chính đáng. Dự thảo Luật hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm soát và bảo vệ người hiến.

Dự thảo đề xuất điều kiện chặt chẽ đối với người hiến dưới 18 tuổi

Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời. Đây là hai trường hợp khác nhau về bản chất, với những điều kiện bảo vệ riêng.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình. Người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Đối với việc hiến sau khi qua đời, dự thảo quy định chỉ xem xét lấy mô, bộ phận cơ thể khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Về đăng ký hiến, người dưới 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Ban soạn thảo nhấn mạnh, các quy định này không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng mà hướng tới thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, đồng thời tạo cơ sở xem xét những trường hợp phù hợp mà Luật hiện hành chưa quy định.

Tăng cơ hội ghép tạng, ngăn chặn mua bán mô và bộ phận cơ thể

Theo Bộ Y tế, sau gần 20 năm thi hành Luật năm 2006, nguồn hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để có mô, tạng phù hợp; một số trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn hiến thích hợp.

Từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng cộng 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Nhu cầu ghép mô, tạng ở trẻ em vẫn lớn. Theo số liệu được Bộ Y tế nêu, Bệnh viện Nhi Trung ương hằng năm có hơn 20 bệnh nhi chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhi chờ ghép thận. Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, năm 2022 có hơn 80 bệnh nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối.

Bộ Y tế cho rằng việc mở rộng nguồn hiến theo các điều kiện bảo vệ phù hợp có thể tạo thêm cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là những trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước và đặc điểm giải phẫu phù hợp.

Song song với việc mở rộng nguồn hiến, dự thảo bổ sung các biện pháp kiểm soát nhằm ngăn ngừa hành vi trục lợi. Các hành vi bị nghiêm cấm gồm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ. Người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Việc ghép phải được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng. Người hiến còn sống được xác minh nhân thân, mối quan hệ với người nhận và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn cũng phải bảo đảm tính độc lập, khách quan, nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả.

Bộ Y tế cho biết dự thảo Luật được xây dựng theo đúng trình tự của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo, hướng tới bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của trẻ em, đồng thời mở rộng cơ hội cứu chữa cho người bệnh.