Hoàn thiện Luật Đất đai và số hóa dữ liệu: Tạo nền tảng kinh tế minh bạch, hiệu quả

Tọa đàm diễn ra đúng vào thời điểm Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai, khóa XVI. Sự kiện tập trung phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa hoàn thiện thể chế pháp lý và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai hiện đại, làm nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và doanh nghiệp.

Số hóa dữ liệu đất đai - nền tảng chiến lược cho quản lý và thị trường

Theo ông Nguyễn Ngọc Vũ - Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có khoảng 104,8 triệu thửa đất trên toàn quốc, trong đó đến nay đã có hơn 68,6 triệu thửa được xây dựng cơ sở dữ liệu và đồng bộ về trung ương, đạt tỷ lệ trên 65%; hơn 52,8 triệu thửa đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Đã có hơn 22 triệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được đồng bộ sang Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư và hiển thị trên ứng dụng VNeID, có giá trị pháp lý tương đương bản giấy, giúp người dân không cần xuất trình hồ sơ giấy khi thực hiện thủ tục hành chính. Hệ thống thực hiện đồng bộ trung bình khoảng 1,5 triệu lượt mỗi ngày, số thửa mới tăng thêm khoảng 300.000 thửa mỗi ngày.

Ông cũng chỉ ra, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở hạ tầng công nghệ, vốn đã được Bộ chuẩn bị tương đối đồng bộ với hệ thống dùng chung, kết nối liên thông giữa các ngành, mà chủ yếu ở chất lượng hồ sơ gốc: nhiều hồ sơ được lập qua các thời kỳ, lưu trữ bằng giấy, thông tin nhân thân chưa đầy đủ, chưa khớp với mã định danh cá nhân, đặc biệt ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; khoảng 58% số thửa thuộc tổ chức chưa có mã định danh; khối lượng còn lại là những trường hợp phức tạp nhất, khó xác minh thông tin chủ sử dụng đất.

Tại địa bàn Hà Nội, ông Phạm Văn Tình, Phó Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết thành phố đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng yếu, huy động toàn bộ hệ thống chính trị tham gia với phương châm “chỉ thực hiện, không nêu khó khăn”. Kết quả là hơn 4,8 triệu thửa đất đã được xây dựng cơ sở dữ liệu, đạt 99,73% tổng số; trong đó 4,6 triệu thửa đã đối khớp với dữ liệu dân cư, đạt 97%; gần 2,8 triệu thửa đạt tiêu chí cao nhất “đúng - đủ - sạch - sống”, đưa Hà Nội vào nhóm dẫn đầu cả nước.

Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục phối hợp xây dựng ứng dụng trên nền tảng iHanoi, đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm hồ sơ giấy, tận dụng dữ liệu sẵn có để giải quyết nhanh gọn cho người dân và doanh nghiệp.

Ở cấp phường, bà Tạ Thị Hạnh, Phó Trưởng phòng Hạ tầng, UBND phường Láng, chia sẻ phường đã hoàn thành thu thập thông tin toàn bộ 9.518 thửa đất trên địa bàn, đạt 100%, bằng cách phân loại rõ từng trường hợp: hộ đã cấp giấy chứng nhận, hộ chưa cấp, và đất công; phối hợp công an, tổ dân phố, đoàn thanh niên xác minh tận nơi. Khó khăn chính là khối lượng công việc lớn, hồ sơ thiếu thông tin hoặc không thống nhất với thực tế, người sử dụng đất vắng mặt khó liên hệ, hệ thống đường truyền đôi khi gián đoạn. Phường Láng đang tiếp tục rà soát, chỉnh lý dữ liệu thường xuyên để đảm bảo thông tin luôn cập nhật.

Thông tin thêm, ông Đào Đức Mẫn, Phó trưởng Phòng Thống kê, Kiểm kê và Thông tin đất đai, Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết dự thảo sửa đổi Luật Đất đai đã được lấy ý kiến rộng rãi trên toàn quốc, bao gồm cả trên nền tảng VneID, và đang được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét.

Về lộ trình, trong những tháng cuối năm 2026 sẽ tiếp tục làm sạch hơn 15,2 triệu thửa đã có dữ liệu và xây dựng mới khoảng 3,4 triệu thửa; năm 2027 tập trung hoàn thành cho khoảng 34,8 triệu thửa còn lại, chủ yếu ở những khu vực khó khăn, chưa có bản đồ địa chính.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và đồng bộ hoàn chỉnh, việc công khai thông tin quy hoạch, tình trạng pháp lý và giá đất sẽ giúp triệt tiêu tình trạng đầu cơ, thổi giá, giảm tranh chấp; đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện các dự án chậm tiến độ, sử dụng đất sai mục đích hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Khi có sự khác biệt giữa các nguồn thông tin, cơ quan đăng ký đất đai tại địa phương sẽ đối chiếu hồ sơ địa chính gốc để giải quyết, mọi thay đổi đều được ghi nhận lịch sử truy cập.

Hoàn thiện cơ chế pháp lý, đảm bảo dữ liệu luôn “sống”, liên kết chặt chẽ thực tiễn

Để bảo đảm dữ liệu đất đai được cập nhật kịp thời khi có biến động như chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, thu hồi đất hoặc điều chỉnh quy hoạch, Luật sư Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Sáng chế Việt Nam, Giám đốc Công ty Luật TNHH Vũ và cộng sự, cho rằng việc cập nhật dữ liệu không thể chỉ giao cho một đơn vị, mà cần có cơ chế pháp lý rõ ràng với sự tham gia của nhiều bên.

Ông đề xuất quy định rõ trách nhiệm và thời hạn cập nhật cho từng loại biến động, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho, thế chấp, thu hồi đất, điều chỉnh quy hoạch, không chỉ cơ quan công chứng, đăng ký đất đai, thuế mà chính các bên tham gia giao dịch cũng có thể thực hiện cập nhật thông tin qua VNeID; hệ thống phải ghi đầy đủ lịch sử thay đổi, thời điểm, người thực hiện và căn cứ pháp lý; quy định rõ chế độ trách nhiệm khi chậm cập nhật, cập nhật sai hoặc sửa đổi trái phép; đồng thời bảo đảm người dân có quyền tra cứu, yêu cầu đính chính và theo dõi kết quả giải quyết thông tin của mình.

Luật sư cũng đề nghị tập trung quy định trong Luật những nguyên tắc, quyền nghĩa vụ mang tính ổn định, còn các tiêu chuẩn kỹ thuật, định dạng dữ liệu, quy trình kết nối giao cho văn bản dưới luật quy định chi tiết để linh hoạt thích ứng với phát triển công nghệ; đồng thời bổ sung quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.

Còn Thượng tá Nguyễn Thành Lâm, Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an Thành phố Hà Nội, cho biết lực lượng Công an đã phối hợp xác minh được hơn 4,56 triệu bản ghi thông tin chủ sử dụng đất, đạt tỷ lệ 95,1%. Khó khăn chính là nhiều trường hợp sử dụng giấy tờ cũ, thông tin nhân thân không đầy đủ, chủ sử dụng đất cư trú ở các tỉnh khác cần tra cứu liên tỉnh nên thời gian phản hồi còn chậm.

Khi hệ thống hoàn thiện, người dân sẽ được cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, không phải cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu; thực hiện giao dịch trực tuyến toàn trình; tra cứu thông tin trên VNeID và iHanoi; đồng thời giúp định danh chính xác chủ sở hữu, hạn chế lừa đảo, tranh chấp. Về bảo mật, hệ thống sẽ được lưu trữ tại trung tâm dữ liệu dùng chung của Thành phố, phân quyền truy cập rõ ràng theo chức năng, thường xuyên kiểm tra an ninh mạng, phòng ngừa lộ thông tin cá nhân và các cuộc tấn công từ bên ngoài.

Với những kết quả đã đạt được và lộ trình cụ thể, các chuyên gia đều thống nhất số hóa dữ liệu đất đai không chỉ là công việc kỹ thuật mà là cuộc đổi mới toàn diện cách quản lý tài nguyên quốc gia. Khi cơ sở dữ liệu thực sự “đúng - đủ - sạch - sống”, liên thông giữa các ngành và phục vụ trực tiếp cho người dân, sẽ tạo nền tảng vững chắc cho thị trường bất động sản minh bạch, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và bảo đảm an sinh xã hội.