Luật Đất đai (sửa đổi): Đề xuất gắn mã định danh duy nhất cho từng thửa đất

Ngày 22/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội đã nghe Tờ trình về dự án Luật Đất đai sửa đổi.

Đổi mới cơ chế giao đất và định giá đất

Theo Tờ trình của Chính phủ, sau 2 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn vẫn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Trong bối cảnh đất nước phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số, việc sửa đổi Luật nhằm khơi thông nguồn lực đất đai là yêu cầu cấp thiết.

Dự thảo Luật gồm 13 chương, 112 điều, giảm 3 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024. Theo đó, các quy định liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất và còn phù hợp sẽ tiếp tục được quy định trong Luật; những nội dung chi tiết về trình tự, thủ tục được giao Chính phủ quy định.

Trên cơ sở 7 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua, dự thảo tập trung sửa đổi, hoàn thiện các quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tài chính đất đai, giá đất; quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất; cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; thanh tra, kiểm tra và giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.

Trong lĩnh vực giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, dự thảo kế thừa các căn cứ của Luật Đất đai năm 2024, đồng thời bổ sung căn cứ dựa trên việc đánh giá tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của các dự án sử dụng đất trước đó.

Theo đó, các trường hợp giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất cơ bản được kế thừa quy định hiện hành. Đấu thầu dự án có sử dụng đất được áp dụng đối với những dự án có yêu cầu cao về năng lực tài chính, kinh nghiệm, công nghệ, tiến độ, chất lượng công trình, hiệu quả sử dụng đất hoặc phát triển đồng bộ hạ tầng theo pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.

Đấu giá quyền sử dụng đất áp dụng đối với quỹ đất do Nhà nước thu hồi hoặc do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý, bao gồm cả trường hợp đấu giá đất thuê trả tiền hằng năm. Các trường hợp còn lại được thực hiện dự án thông qua nhận chuyển quyền sử dụng đất hoặc trên cơ sở đã có quyền sử dụng đất.

Đối với thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo cơ bản kế thừa các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254/2025/QH15; đồng thời bổ sung 1 trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và 2 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Đối với đất thực hiện dự án đầu tư nhưng không được sử dụng hoặc chậm sử dụng, dự thảo đề xuất thu khoản tiền lũy tiến tăng dần theo thời gian vi phạm. Trường hợp quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất.

Nhằm bảo đảm quyền, lợi ích của người có đất bị thu hồi, dự thảo quy định việc bồi thường đối với đất ở có thể bằng đất có cùng mục đích sử dụng, bằng đất khác hoặc bằng tiền. Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ; được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi. Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định.

Về tài chính đất đai, giá đất, dự thảo không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất như Luật Đất đai năm 2024. Thay vào đó, các quy định về nguyên tắc, căn cứ định giá đất của Nhà nước, bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và cách thức định giá đất được kế thừa, hoàn thiện theo hướng thể chế hóa quan điểm, chỉ đạo tại Nghị quyết số 21-NQ/TW.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm quyền lợi người sử dụng đất

Về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất, dự thảo tiếp tục kế thừa các quy định của Luật Đất đai năm 2024, đồng thời bổ sung một số nội dung nhằm bảo đảm quyền tiếp cận, sử dụng đất công bằng, công khai, tiết kiệm, hiệu quả, bền vững và hoàn thiện chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đặt trọng tâm vào cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai. Theo đó, mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước. Việc đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận được thực hiện bằng giấy hoặc điện tử, có giá trị pháp lý như nhau. Cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.

Dự thảo cũng xem xét cấp Giấy chứng nhận đối với một số trường hợp vi phạm thủ tục trước ngày 1/8/2024 nhưng đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường, an toàn công trình.

Đối với thanh tra, kiểm tra và giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, dự thảo quy định việc giải quyết tranh chấp đất đai phải thực hiện hòa giải trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định giải quyết.

Đối với tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Chủ tịch UBND, cấp xã là cấp giải quyết lần đầu. Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án hoặc gửi đơn đến Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Quyết định giải quyết của Chủ tịch UBND cấp tỉnh là quyết định có hiệu lực thi hành.

Về giải quyết khiếu nại đất đai, Chủ tịch UBND các cấp giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình trong trường hợp người khiếu nại lựa chọn cơ quan hành chính giải quyết. Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại, người khiếu nại có quyền khởi kiện tại Tòa án.