Đề xuất mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép mô, bộ phận cơ thể người

Sáng 21/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp, Quốc hội nghe trình Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình, cho biết dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn.

Thứ nhất, mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép cho người bệnh. Dự thảo bổ sung quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến trong một số trường hợp với sự đồng ý bằng văn bản theo quy định; mở rộng nguồn hiến từ người chết tuần hoàn, người có nguyện vọng hiến trước khi chết và đã được gia đình hoặc người đại diện đồng ý. Dự thảo cũng quy định các trường hợp hiến mô tái sinh, bảo tồn khả năng sinh sản và mở rộng đối tượng được đăng ký chờ ghép.

Thứ hai, tăng cường kiểm soát, ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến. Theo đó, người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài gia đình phải từ đủ 25 tuổi; bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người nhận, bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến. Dự thảo đồng thời bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi hoặc đưa người ra nước ngoài hiến, ghép trái quy định. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải do Hội đồng độc lập thực hiện; hoạt động điều phối mô, bộ phận cơ thể thuộc diện quy định được thực hiện qua hệ thống điều phối quốc gia.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào, tạo điều kiện phát triển y học tái tạo. Dự thảo cho phép hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào và một số sản phẩm từ tế bào, huyết tương phục vụ chữa bệnh, nghiên cứu khoa học; đồng thời tăng cường quản lý toàn chuỗi, truy xuất nguồn gốc, bảo đảm chất lượng và an toàn.

Thứ tư, tăng cường các điều kiện bảo đảm và quyền lợi của người hiến. Dự thảo quy định cụ thể các nội dung do ngân sách nhà nước bảo đảm, quyền lợi về chăm sóc sức khỏe, ưu tiên ghép mô và hỗ trợ theo từng loại mô, số lần, số lượng hiến; xây dựng hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế. Các quy định về thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền cũng được rà soát, hoàn thiện.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá đây là dự án luật quan trọng, có ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, liên quan trực tiếp đến quyền con người và nhiều vấn đề phức tạp, nhạy cảm.

Ủy ban đề nghị Chính phủ chú trọng truyền thông chính sách để tạo sự đồng thuận trong nhân dân; tiếp tục rà soát, đánh giá tác động đối với các nội dung mới, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật và bổ sung các văn bản quy định chi tiết.

Đối với phạm vi điều chỉnh, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng sang máu, tế bào và các sản phẩm liên quan, nhưng đề nghị làm rõ mối quan hệ với Luật Dược, tránh chồng chéo hoặc phát sinh khoảng trống pháp lý.

Về hiến mô, bộ phận cơ thể người và xác của người dưới 18 tuổi, Ủy ban ghi nhận mục đích nhân văn của chính sách, song đề nghị đánh giá kỹ tác động tâm lý, đạo đức xã hội và nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để gây áp lực, cưỡng ép. Các điều kiện, phạm vi người nhận và biện pháp bảo vệ người chưa thành niên cần được quy định chặt chẽ.

Đối với hoạt động vì mục đích thương mại, Ủy ban cơ bản tán thành việc hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động liên quan đến tế bào, huyết tương và các sản phẩm từ tế bào, đồng thời đề nghị nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, phân loại rõ từng nhóm đối tượng, tăng cường năng lực quản lý và xem xét cơ chế kiểm soát giá, nhất là đối với huyết tương.

Ủy ban cũng đề nghị quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết; hoàn thiện tiêu chí, cách thức tính điểm xác định thứ tự ưu tiên ghép, nghiên cứu ứng dụng thuật toán để bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối quốc gia.