Đề xuất xóa bỏ bù chéo giá điện, khuyến khích năng lượng tái tạo

Chiều 20/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Hoàn thiện cơ chế đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn phát triển điện

Theo Tờ trình của Chính phủ, việc xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Về cơ sở pháp lý, dự án Luật được xây dựng trên cơ sở Hiến pháp, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và các luật sửa đổi, bổ sung có liên quan; đồng thời kế thừa các quy định của Nghị quyết số 253/2025/QH15, bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật về quy hoạch, đầu tư và đất đai.

Từ thực tiễn triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và yêu cầu bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030, một số vướng mắc liên quan đến quy hoạch, đầu tư, năng lượng tái tạo và giá điện cần được tháo gỡ ở cấp luật. Việc sửa đổi nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho phát triển nguồn điện, lưới điện, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh cung cấp điện trong tình hình mới.

Dự án Luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục quy định, đã được Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thẩm tra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thảo luận.

Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý hai nội dung lớn. Theo đó, dự thảo ưu tiên áp dụng Luật Điện lực đối với chủ trương đầu tư các dự án điện lực; đồng thời không quy định cơ chế đặc thù đối với công trình điện lực cấp bách nhằm bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật về xây dựng.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, về các vấn đề chung, dự thảo làm rõ phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù về chủ trương đầu tư; thu hẹp phạm vi độc quyền nhà nước, quy định ưu tiên, ưu đãi có chọn lọc theo từng loại hình nguồn điện; bổ sung cơ chế hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng yếu thế.

Thứ hai, về quy hoạch và đầu tư xây dựng, dự thảo quy định một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; lấy giá điện trúng thầu làm cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, hạn chế đàm phán lại giá; bổ sung hình thức đầu tư lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Thứ ba, về năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo hoàn thiện các quy định về thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và cơ chế phát triển điện rác.

Thứ tư, về cấp phép, thị trường và mua bán điện, dự thảo hướng tới đơn giản hóa điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực, bổ sung các trường hợp miễn giấy phép; hoàn thiện quy định về các cấp độ thị trường điện cạnh tranh và mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Thứ năm, về giá điện và giá dịch vụ điện, dự thảo quy định lộ trình giảm, tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng; làm rõ cơ chế giá hợp đồng đối với một số loại nguồn điện, đồng thời bổ sung cơ chế giá khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện.

Đề nghị không chuyển rủi ro đầu tư điện sang Nhà nước, người tiêu dùng

Theo Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với dự thảo, đồng thời ghi nhận tinh thần cầu thị của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc tiếp thu ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo Luật.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực đầu tư. Việc sửa đổi cần bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh, phân bổ rủi ro hợp lý và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia; không tạo kẽ hở cho hành vi trục lợi, tham nhũng, tiêu cực hoặc phát sinh thêm điểm nghẽn mới.

Về cơ chế đặc thù đối với dự án đầu tư điện lực, Ủy ban tán thành cao việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án điện lực thực hiện theo quy hoạch đã được phê duyệt. Dù vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và sự liên thông với các thủ tục liên quan đến đất đai, rừng, khu vực biển, tránh tình trạng bỏ được một thủ tục nhưng lại phát sinh điểm nghẽn ở các khâu khác.

Đối với chính sách xóa bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Ủy ban ủng hộ chủ trương từng bước xóa bỏ bù chéo trong giá điện nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh. Tuy nhiên, dự thảo cần phân biệt rõ việc xóa bù chéo với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách.

Theo Ủy ban, quá trình thị trường hóa giá điện không được làm giảm khả năng tiếp cận điện năng của nhóm cần được hỗ trợ. Vì vậy, cần bổ sung quy định cụ thể về đối tượng, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện chính sách hỗ trợ.

Về cơ chế xác định giá điện, nhằm nâng cao tính minh bạch, Ủy ban đề nghị bổ sung nguyên tắc giá điện chỉ được hình thành trên cơ sở các chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh điện, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường.

Báo cáo thẩm tra nhấn mạnh: “Tuyệt đối không chuyển rủi ro của nhà đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người tiêu dùng”.

Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Ủy ban cho rằng đây là cơ chế cần khuyến khích, cho phép doanh nghiệp mua điện trực tiếp từ các nhà máy năng lượng tái tạo thay vì thông qua đơn vị bán lẻ điện. Tuy nhiên, tiến độ triển khai thực tế còn chậm do Luật trước đây chưa quy định rõ.

Ủy ban nhận định việc dự thảo tiếp tục giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này là chưa phù hợp. Do đó, cần bổ sung trực tiếp vào Luật các nguyên tắc về chi phí sử dụng lưới điện, điều độ dự phòng và dịch vụ hệ thống mà các chủ thể tham gia phải chi trả; đồng thời bảo đảm không chuyển chi phí từ nhóm khách hàng tham gia DPPA sang nhóm khách hàng còn lại.