Không thể chỉ xử phạt mà bỏ ngỏ quyền lợi người bị thiệt hại

Tham gia thảo luận tại Tổ của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu đóng góp nhiều ý kiến quan trọng đối với hai dự thảo luật.

Luật Đo lường phải bảo vệ quyền lợi người dân

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường và dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, Luật Đo lường tuy thuộc lĩnh vực chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và năng lực phát triển của đất nước. Sai lệch về đo lường không chỉ gây thiệt hại kinh tế, làm mất uy tín doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến các quyết định pháp lý quan trọng về hình sự, dân sự và tính mạng con người.

Vì vậy, sửa đổi Luật Đo lường phải hướng tới bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ; đồng thời cụ thể hóa các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu bốn nhóm vấn đề cần quan tâm. Thứ nhất, phát triển năng lực đo lường phải phục vụ nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Muốn làm chủ công nghệ, doanh nghiệp phải có khả năng đo lường, kiểm chứng chất lượng sản phẩm; nếu năng lực đo lường không theo kịp, hoạt động nghiên cứu khó chuyển hóa thành sản xuất, doanh nghiệp cũng khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 để đầu tư hệ thống chuẩn đo lường và nền tảng số là nguồn lực đáng kể. Vì vậy, cần làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung hạ tầng và kết quả đầu tư. Hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số lượng thiết bị mua sắm mà phải căn cứ vào năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức độ giảm chi phí dịch vụ.

Nhà nước cần bảo đảm hệ thống chuẩn đo lường quốc gia đối với những năng lực nền tảng mà thị trường chưa đáp ứng, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ bình đẳng. Đầu tư thiết bị phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng thực tế, tránh lãng phí nguồn lực.

Thứ hai, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi đôi với căn cứ rõ ràng và trách nhiệm cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tán thành việc chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang cơ chế công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm, nhưng yêu cầu phân biệt rõ hoạt động tự nguyện theo nhu cầu thị trường với hoạt động kiểm định, thử nghiệm bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.

Thủ tục công bố năng lực cần đơn giản, công khai, không biến thành cơ chế xin - cho. Hoạt động kiểm tra phải dựa trên rủi ro, có tiêu chí minh bạch, xác định rõ trách nhiệm quyết định miễn, giảm kiểm tra; tránh tình trạng doanh nghiệp tuân thủ tốt vẫn bị kiểm tra nhiều lần, trong khi nơi có dấu hiệu gian lận lại không được phát hiện kịp thời.

Việc miễn, giảm kiểm tra cũng không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát đối với các phương tiện đo thuộc diện bắt buộc. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải kiểm tra, xử lý theo quy định; việc ưu tiên giảm kiểm tra phải dựa trên kết quả tuân thủ được kiểm chứng thực tế.

Thứ ba, chuyển đổi số phải nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí thực hiện. Dữ liệu đã có cần được tái sử dụng, tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp hoặc báo cáo nhiều lần cùng một thông tin cho các cơ quan khác nhau. Việc khai thác, chia sẻ dữ liệu phải đúng phạm vi, mục đích, đồng thời bảo đảm bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.

Thứ tư, phải bảo vệ đến cùng quyền lợi người dân khi xảy ra sai lệch, gian lận đo lường. Việc bỏ phân nhóm hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng cần đi kèm cơ chế kiểm soát lượng hàng thực tế, yêu cầu lưu giữ thông tin phục vụ kiểm tra.

Đối với hành vi gian lận trong đo đếm điện, nước, xăng dầu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh cần xác định rõ thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. “Không thể chỉ xử phạt hành chính mà bỏ ngỏ quyền lợi của người bị thiệt hại”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, đồng thời lưu ý cần quan tâm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực y tế, bởi sai lệch trong kết quả đo lường, chẩn đoán có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, tâm lý và đời sống của người bệnh.

Luật Bưu chính cần tạo thuận lợi, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng

Đối với Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, hoạt động bưu chính ngày nay đã vượt xa phạm vi truyền thống, trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số, gắn liền với thương mại điện tử, giao nhận số và logistics. Do đó, việc hoàn thiện luật phải mở rộng không gian phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, phân định rõ ranh giới giữa bưu chính với vận tải và thương mại điện tử, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển từ cấp phép sang đăng ký gắn với giám sát thực chất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý việc sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước trong cung ứng dịch vụ công ích và đặt quyền lợi người sử dụng ở vị trí trung tâm. Doanh nghiệp giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm cuối cùng đối với sự cố bưu gửi, đồng thời cần có cơ chế quản lý phù hợp đối với lực lượng giao hàng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định bồi thường thuận tiện, minh bạch.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi trong xây dựng pháp luật: "Thước đo thành công của luật là hàng hóa được lưu thông thuận lợi hơn, doanh nghiệp giảm được chi phí, người dân ở mọi vùng miền được phục vụ tốt hơn, quyền lợi được bảo đảm chắc chắn hơn và giá dịch vụ ngày càng rẻ hơn".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định xu hướng chung của toàn bộ nền kinh tế là phải giảm chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ, không thể để chi phí tăng tùy tiện.