Bảo vệ trẻ em trước nguy cơ xâm hại trên mạng: Kỳ 1: Không để trẻ một mình

Theo Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111, 9 tháng đầu năm 2026, Tổng đài tiếp nhận 313.709 cuộc gọi, trong đó có 43.290 cuộc gọi tư vấn và 1.672 trường hợp được hỗ trợ, can thiệp, tăng 721 trường hợp so cùng kỳ năm 2025.

Trong số các trường hợp được hỗ trợ, can thiệp có 146 trẻ em bị xâm hại tình dục, 989 trẻ bị bạo lực và 193 trẻ bị bóc lột. Tổng đài cũng ghi nhận 18 trường hợp trẻ em bị mua bán. Riêng Quảng Ninh có 27 trường hợp thuộc nhóm vụ việc cần hỗ trợ, can thiệp.

Khi “người lạ” không còn là nguy cơ duy nhất

Tại Hội thảo “Kết nối, chuyển tuyến và hỗ trợ nạn nhân của mua bán người từ Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống mua bán người năm 2026” do Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế tổ chức cuối tháng 9/2026, Thiếu tá Đoàn Thị Nhật Ánh, đại diện A05, Bộ Công an, cho biết các đối tượng có thể lợi dụng nhiều nền tảng để tiếp cận, dụ dỗ, thao túng trẻ em, từ mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin đến trò chơi trực tuyến, nền tảng hẹn hò.

Đáng chú ý, có thủ đoạn cho trẻ em gái vay “tín dụng đen”, sau đó yêu cầu “đặt cọc” bằng ảnh chụp hoặc clip khiêu dâm tự quay của chính các em. Sau lần xâm hại đầu tiên, những hình ảnh, clip nhạy cảm có thể bị sử dụng để khống chế, uy hiếp nạn nhân, khiến hành vi xâm hại, bóc lột tiếp diễn hoặc bị lợi dụng để trục lợi.

Nguy cơ có thể bắt đầu từ những tương tác tưởng như vô hại: lời mời kết bạn, món quà trong trò chơi, lời hứa kiếm tiền hoặc đề nghị việc làm. Khi tạo được lòng tin, đối tượng có thể khai thác thông tin, hình ảnh riêng tư, lôi kéo trẻ sang ứng dụng khác hoặc dụ gặp mặt để tiếp tục thao túng, khống chế. AI, deepfake, deepvoice cũng có thể bị lợi dụng để giả mạo danh tính, tạo nội dung xâm hại trẻ em.

Từ cảnh báo đến “lá chắn” ngay tại trường học

Trong thế trận bảo vệ trẻ em, phòng ngừa không chỉ là trách nhiệm của gia đình, nhà trường. Đề án 1371, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1371/QĐ-TTg ngày 30/7/2021, xác định Quân đội nhân dân là lực lượng nòng cốt trong phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động nhân dân chấp hành pháp luật, hướng mạnh về cơ sở, nhất là tại các địa bàn trọng yếu, vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới.

Tại Quảng Ninh, tinh thần này được cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động hướng tới người dân, trong đó có trẻ em. Bộ đội Biên phòng tỉnh duy trì nhiều hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật gắn với địa bàn biên giới, hải đảo, trong đó đưa nội dung giáo dục pháp luật đến học sinh thông qua các chương trình như “Em yêu biển đảo quê hương”, “Giờ học pháp luật”.

Cách làm này góp phần đưa kiến thức pháp luật đến gần trẻ em ngay từ trường học, giúp các em nhận biết quyền, trách nhiệm và những nguy cơ cần chủ động phòng tránh.

Theo Đề án 1371, hệ thống Tòa án nhân dân cũng được xác định phối hợp với các đơn vị quân đội trong phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động xét xử; Tòa án quân sự là một bộ phận của cơ chế này trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.

Những hoạt động phòng ngừa như vậy cũng đang được triển khai ngay tại các trường học trên địa bàn Quảng Ninh, trong đó có tuyên truyền, trang bị kỹ năng để trẻ tự bảo vệ mình trên môi trường mạng.

Công an Quảng Ninh phối hợp các sở, ban, ngành, đoàn thể và địa phương triển khai chiến dịch “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến”, hướng tới giúp trẻ nhận diện nguy cơ và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Ngày 21/9, Công an phường Hồng Gai phối hợp trường Tiểu học Hồng Gai tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng Internet an toàn cho hơn 1.500 học sinh. Nội dung tập trung vào nguy cơ, hậu quả có thể phát sinh từ việc sử dụng Internet và các nền tảng trực tuyến thiếu an toàn.

Học sinh được hướng dẫn nhận biết các thủ đoạn giả danh người quen, dụ dỗ kết bạn, lôi kéo vào hội nhóm độc hại, đánh cắp thông tin cá nhân, phát tán hình ảnh riêng tư, bắt nạt trực tuyến; đồng thời được nhắc không chia sẻ mật khẩu, thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư, chủ động tìm kiếm sự trợ giúp khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Tại trường Tiểu học Hồng Gai, cô Nguyễn Thị Hương, Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: Bên cạnh các buổi tuyên truyền, phối hợp trực tiếp với lực lượng chức năng, nhà trường đang tích cực triển khai, nhân rộng các mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn” và “Trang bị kỹ năng thực tế”, nhằm hình thành cho học sinh kỹ năng tự bảo vệ ngay từ sớm.

Nhà trường hướng dẫn học sinh ghi nhớ Quy tắc ngón tay, Quy tắc 5 KHÔNG với những nội dung ngắn gọn, dễ nhớ như: không tự ý tải ứng dụng; không kết bạn với người lạ; không chia sẻ tên, địa chỉ, trường học và thông tin cá nhân; không bấm vào đường link lạ; không giấu giếm khi gặp tình huống khiến mình sợ hãi mà phải báo ngay cho người lớn.

Các nội dung này được lồng ghép trong tiết Tin học, sinh hoạt chủ điểm và hoạt động ngoại khóa thông qua phim hoạt hình, trò chơi đóng vai, xử lý tình huống thực tế. Qua đó, học sinh không chỉ biết nhận diện nguy cơ lừa đảo, nội dung độc hại mà còn từng bước hình thành văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng, biết không chia sẻ thông tin sai lệch, không tham gia bắt nạt trực tuyến.

“Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng. Sự phối hợp giữa Công an phường Hồng Gai, nhà trường và phụ huynh sẽ giúp các em được hướng dẫn, giám sát và trang bị kỹ năng để sử dụng công nghệ an toàn, chủ động, có trách nhiệm”, cô Hương nhấn mạnh.

Trang bị kỹ năng số cho trẻ không phải điểm kết của công tác bảo vệ trẻ em, mà là điểm khởi đầu của một mạng lưới bảo vệ đủ gần, đủ tin cậy và đủ khả năng hành động. Phía sau mỗi kỹ năng trẻ được học phải là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và toàn xã hội trong phát hiện, đồng hành và can thiệp kịp thời. Không để trẻ em phải tự mình đối phó với những nguy cơ mà người lớn có trách nhiệm ngăn chặn.

Kỳ 2: Dựng “lá chắn” trước nguy cơ bị xâm hại