Dân vận tốt bắt đầu từ hiểu điều dân cần: Bài 2: Dồn điền, đổi thửa tạo vùng trồng dược liệu
Nhiều loại cây trồng dược liệu như tía tô, xạ đen, cà gai leo…vốn không xa lạ với đời sống của người dân xã Lương Sơn (Nghệ An) nhưng để tạo vùng trồng lớn và giá trị kinh tế thì trước nay chưa trở thành điểm hẹn…
Từng bước hình thành vùng chuyên canh mang tên “dược liệu”
Lương Sơn là xã bán sơn địa, có cả vùng đồi, đồng bằng, đất bãi và những khu vực trũng. Sự đa dạng về địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng cùng nguồn cây thuốc bản địa là những điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển dược liệu. Nhưng lợi thế nếu chỉ nằm trên giấy thì chưa tạo ra giá trị. Với người nông dân, một cây trồng mới chỉ thực sự có chỗ đứng khi nhìn thấy đầu ra và hiệu quả kinh tế.

Đó cũng là cách Lương Sơn bắt đầu câu chuyện phát triển vùng dược liệu. Thay vì vận động người dân chuyển đổi cây trồng theo phong trào, địa phương lựa chọn từng vùng, từng xóm, căn cứ vào điều kiện đất đai và kinh nghiệm sản xuất của người dân để định hướng.
Chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng được đặt trong yêu cầu sử dụng hiệu quả đất đai, không để ruộng bỏ hoang, đồng thời phải tính đến thị trường, khả năng cơ giới hóa và liên kết tiêu thụ. Với những diện tích có thể phục hồi để trồng lúa khi cần thiết, việc chuyển đổi cũng phải bảo đảm đúng quy định.
Có thể nhìn nhận điều này qua lát cắt điển hình ở vùng đất Bãi Bù thuộc xóm Tràng Sơn 1. Đây được xem là khu vực đất bãi, pha cát. Xưa nay, người dân chủ yếu trồng lúa và rau màu nhưng năng suất không cao. Có thời điểm nhiều diện tích bị bỏ hoang vì người dân không còn mặn mà với đồng ruộng.
Khi HTX Thảo dược Bá Hùng đến đầu tư, câu chuyện về cây dược liệu bắt đầu được người dân chú ý. Từ một mô hình sản xuất còn nhỏ, HTX từng bước có sản phẩm bán ra thị trường. Người dân thấy cây dược liệu không chỉ là cây trồng thử nghiệm mà nếu làm bài bản, có liên kết đầu ra, hoàn toàn có thể trở thành sinh kế.

Cán bộ cơ sở bắt đầu đi từng xóm, gặp từng hộ để tuyên truyền, giải thích. Không phải nhà nào cũng thay đổi ngay. Nhưng qua nhiều cuộc họp, nhiều lần trao đổi, cách nghĩ cũng dần khác.
Điểm đáng chú ý trong cách làm của Lương Sơn là chuyển đổi không dừng ở việc thay cây này bằng cây khác trên từng thửa ruộng riêng lẻ. Địa phương hướng tới hình thành vùng sản xuất tập trung, gắn với dồn điền, đổi thửa, tích tụ ruộng đất và liên kết với các HTX.
Những hộ có ruộng liền kề được vận động tự đổi ruộng cho nhau hoặc liên kết thành diện tích lớn hơn. Khi ruộng đã liền vùng, việc đưa máy móc vào làm đất, chăm sóc, thu hoạch cũng thuận lợi hơn. Quan trọng hơn, doanh nghiệp, HTX có thể dễ dàng liên kết thu mua nguyên liệu. Cách làm này đang tạo chuyển biến ở một số xóm như Thống Nhất, Bài Sơn 1, Bài Sơn 2, Hồng Sơn 2...
Qua trao đổi, ông Trần Kim Đoàn Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Lương Sơn (Nghệ An) cho hay: Điều mà xã Lương Sơn đã làm được là nơi có kinh nghiệm trồng chè, địa phương khuyến khích người dân tiếp tục phát huy lợi thế cây chè. Những vùng người dân đã quen với cây tía tô thì tiếp tục mở rộng tía tô.
Những khu vực trũng, cây sen đã bén đất từ trước thì được định hướng phát triển thành vùng nguyên liệu lớn hơn. Cách làm ấy giúp người dân không phải bắt đầu lại từ con số không. Kinh nghiệm canh tác vẫn còn đó, chỉ thay đổi cách tổ chức sản xuất và hướng đến thị trường lớn hơn.

Sau chưa đầy 2 năm vận động, diện tích dược liệu tập trung trên địa bàn xã đã đạt hơn 5 ha, chưa kể diện tích liên kết nhỏ lẻ với các hộ dân. Lương Sơn cũng đang hình thành thêm khoảng 1 ha tam thất, 0,5 ha mướp đắng, 0,5 ha nghệ...
Những con số chưa lớn, nhưng điều quan trọng là cách sản xuất đang thay đổi. Từ chỗ mỗi hộ trồng một ít, sản phẩm làm ra tự tìm đầu ra, người dân bắt đầu nghĩ đến chuyện liên kết, tạo vùng nguyên liệu và chế biến sâu.
Đến sản phẩm thảo dược mang thương hiệu trên vùng đất Lương Sơn
Trong quá trình hình thành vùng nguyên liệu, HTX Thảo dược Bá Hùng là một trong những mô hình tạo được mối liên kết khá rõ giữa sản xuất và chế biến.
Giám đốc HTX Nguyễn Bá Hùng vốn là người Lương Sơn nhưng có thời gian lập nghiệp ở Hà Nội. Trong những lần trở về quê, anh nhận thấy người dân địa phương có nhiều loại cây thảo dược nhưng phần lớn mới dừng ở quy mô hộ gia đình.

Trong khi đó, bản thân anh đã có kinh nghiệm kinh doanh các sản phẩm dược tại Hà Nội. Từ những điều nhìn thấy ở quê nhà, anh quyết định thử sức với cây dược liệu. "Cà gai leo là sản phẩm đầu tiên tôi làm. Lúc đầu cũng không dễ, từ khâu trồng, chăm sóc đến chế biến đều phải tự mày mò", anh Hùng chia sẻ.
Từ cây cà gai leo, HTX từng bước mở rộng danh mục sản phẩm. Đến nay, đơn vị có 9 sản phẩm đang được đưa ra thị trường như trà túi lọc cà gai leo Đô Lương, viên hoàn cà gai leo Đô Lương, cao tía tô, trà túi lọc lá sen, cao xạ đen, trà túi lọc xạ đen, trà túi lọc tía tô...
Hai sản phẩm khác đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục. Sản phẩm được tiêu thụ chủ yếu trong nước thông qua các nhà thuốc, đại lý, hội chợ xúc tiến thương mại và các kênh bán hàng trực tuyến.

HTX hiện có 9 thành viên, đồng thời liên kết với các hộ dân trong vùng nguyên liệu và tạo việc làm cho khoảng 15 lao động tại địa phương. Từ một cơ sở sản xuất của hộ gia đình, việc chuyển sang mô hình HTX cũng cho thấy một bước thay đổi trong tư duy làm ăn. Khi thị trường lớn hơn, sản xuất không thể mãi theo cách nhỏ lẻ. Nguyên liệu phải ổn định, quy trình phải chặt chẽ, sản phẩm phải có thương hiệu và người trồng phải có chỗ đứng trong chuỗi liên kết.
"Muốn sản phẩm đi xa thì trước hết phải có nguyên liệu ổn định. Tôi mong muốn mở rộng diện tích trồng ngay tại địa phương, đồng thời có nguồn giống bảo đảm chất lượng. Hiện nay, nhiều loại giống vẫn phải mua từ các tỉnh phía Bắc", anh Hùng nói.
Theo anh, những loại dược liệu có giá trị cao cần được quan tâm bảo tồn, đầu tư tập trung. Với những cây dược liệu phổ biến hơn, có thể phát triển ở vùng trung du, đồng bằng, nơi thuận lợi cho việc trồng, thu hái, vận chuyển và chế biến.
Không chỉ có HTX Bá Hùng, ở Lương Sơn đã xuất hiện những hộ dân chủ động tìm cây trồng mới để nâng giá trị trên chính diện tích đất của gia đình.
Điển hình, mô hình cây tam thất nam của bà Nguyễn Thị Thi, hội viên nông dân ở xóm Bài Sơn 2 là một trong những người đưa cây tam thất nam về trồng trên diện tích đất đồi trước đây cho hiệu quả thấp.

Từ chỗ tìm hiểu qua thực tế sản xuất, học hỏi kinh nghiệm rồi mạnh dạn trồng thử, bà Thi nhận thấy cây tam thất Nam khá phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Cây sinh trưởng ổn định, cho năng suất và mở ra hướng sử dụng hiệu quả hơn đối với những diện tích đất đồi cằn cỗi.
Không dừng ở việc bán củ tươi, bà Thi chú trọng chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Tam thất nam được phát triển thành tinh bột, viên hoàn, củ khô, lát cắt và hoa tam thất. Sản phẩm tam thất nam của gia đình đã được công nhận OCOP, qua đó có thêm cơ hội tiếp cận thị trường.
Từ đó có thể thấy, mỗi hoạt động dân vận đều có một đích đến, nhưng sau cùng vẫn là tạo sinh kế, cải thiện đời sống và đem lại những đổi thay thiết thực cho người dân. Muốn làm được điều đó, bên cạnh cách tuyên truyền, vận động phù hợp, điều quan trọng hơn cả là cán bộ phải nắm được thực tế, hiểu người dân đang cần gì và mong muốn điều gì. Khi chủ trương xuất phát từ nhu cầu thực tế và nhận được sự đồng thuận của người dân, những việc tưởng chừng khó cũng có thể trở thành hiện thực.
Trần Tú – Hương Xuân - Hồng Vinh – Bá Hải