Tranh tụng

Cần được xem xét trong mối quan hệ nguyên nhân - hậu quả

Là những luật sư đầu tiên được bào chữa trước HĐXX, luật sư Nguyễn Mạnh Hùng và Nguyễn Thị Hằng, người bào chữa cho bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế cho rằng trách nhiệm của bị cáo này cần được xem xét trong mối quan hệ giữa nguyên nhân thực tế và hậu quả của dự án.

Bị cáo Tiến giữ chức Bộ trưởng Y tế trong giai đoạn 2011 - 2019, là người đứng đầu Bộ Y tế trong thời gian 2 Dự án được quyết định đầu tư và triển khai nên có trách nhiệm đối với những quyết định thuộc thẩm quyền và những thiếu sót trong công tác quản lý, phê duyệt chủ trương, ký các quyết định liên quan đã được xác định trong vụ án.

Tuy nhiên, khi xem xét trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt, cần phân biệt trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, ra quyết định với trách nhiệm của những người trực tiếp thực hiện công việc chuyên môn, nghiệp vụ và tổ chức thực hiện Dự án. Bản án sơ thẩm cũng xác định bị cáo Tiến không phải là người trực tiếp gây ra hậu quả thất thoát, lãng phí đối với hai Dự án.

Theo hồ sơ vụ án, tổng số tiền thất thoát, lãng phí được xác định là hơn 803 tỷ đồng, bao gồm hơn 70 tỷ đồng thất thoát liên quan đến 4 gói thầu tư vấn và hơn 733 tỷ đồng lãng phí. Đặc biệt, khoản tiền hơn 588 tỷ đồng chiếm phần lớn hậu quả lãng phí của vụ án, được xác định cho toàn bộ 4 năm từ năm 2021 - 2024, trong khi bị cáo Tiến đã thôi giữ chức Bộ trưởng Y tế từ tháng 10/2019.

Vì vậy, đối với khoản tiền hơn 588 tỷ đồng, cần xem xét đầy đủ phương pháp hình thành khoản tiền, trạng thái thực tế của nguồn vốn và tài sản đã đầu tư, nguyên nhân và khoảng thời gian thực tế làm 2 Dự án tiếp tục chậm, dừng thi công trong giai đoạn 2021 - 2024.

Luật sư của cựu Bộ trưởng Y tế cho rằng, hậu quả phải được xác định đúng thì mới có căn cứ đánh giá đúng mối quan hệ nhân quả, tính chất, mức độ hành vi và phân hóa trách nhiệm của từng bị cáo, trong đó có bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến.

Luật sư phân tích, số tiền hơn 588 tỷ đồng không phải là khoản vốn Nhà nước bị mất khỏi 2 Dự án mà là khoản hậu quả được lượng hóa từ việc số vốn, tài sản đã đầu tư chưa được đưa vào khai thác theo tiến độ trong một khoảng thời gian nhất định.

Vì vậy, cần xác định đúng thời gian và nguyên nhân thực tế làm 2 Dự án bị chậm tiến độ, dừng thi công trong giai đoạn này. Không thể mặc nhiên lấy toàn bộ 4 năm từ 2021 - 2024 làm thời gian tính hậu quả nếu trong khoảng thời gian đó tồn tại những nguyên nhân khác nhau, không phải tất cả đều có quan hệ nhân quả với các hành vi sai phạm bị xét xử trong vụ án.

Cũng theo luật sư bào chữa, giai đoạn 2021 - 2024, tiến độ 2 Dự án chịu tác động của nhiều nguyên nhân khác nhau khiến việc triển khai chậm trễ. Đến nay số vốn Nhà nước đã đầu tư không mất đi mà đã hình thành hai công trình y tế quy mô lớn, hiện đại, đang được khai thác và tiếp tục phát huy giá trị lâu dài. Đây là kết quả thực tế cần được xem xét khi đánh giá hậu quả của vụ án cũng như khi đối chiếu với chính sách đặc thù được Quốc hội ban hành tại Nghị quyết số 37/2026/QH16.

Luật sư mong HĐXX xem xét cho hưởng chính sách khoan hồng đặc biệt

Về hình phạt, Nghị quyết số 37/2026/QH16 được ban hành nhằm thiết lập cơ chế đặc thù xử lý các vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhưng vì lợi ích chung. Nghị quyết yêu cầu khi xử lý phải xem xét khách quan, toàn diện vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả thiệt hại, kết quả khắc phục và hiệu quả kinh tế - xã hội; đồng thời phải tách bạch trách nhiệm của cá nhân, tổ chức vi phạm với các giải pháp giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và khắc phục hậu quả đối với dự án, công trình.

Từ những phân tích nêu trên, các luật sư đề nghị: Với khoản tiền hơn 588 tỷ đồng được xác định là hậu quả lãng phí trong giai đoạn 2021 - 2024, đề nghị HĐXX xem xét phương pháp hình thành khoản hậu quả, trạng thái thực tế của nguồn vốn và tài sản đã đầu tư, diễn biến của 2 Dự án và toàn bộ những nguyên nhân làm 2 Dự án tiếp tục chậm, dừng thi công trong thời gian được sử dụng để tính hậu quả; Phân định thời gian chậm, dùng thi công do hành vi sai phạm với thời gian phát sinh từ các nguyên nhân khác, từ đó xác định đúng hậu quả thực tế của vụ án.

Trong đó, cần loại trừ khoảng thời gian từ tháng 5/2021 đến tháng 5/2022, khi Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 phải tạm dừng thi công theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước và được trực tiếp huy động, sử dụng phục vụ phòng, chống COVID- 19, khỏi thời gian làm căn cứ xác định hậu quả lãng phí; tính toán lại tương ứng khoản tiền hơn 588 tỷ đồng.

Đề nghị HĐXX xem xét áp dụng Điều 5, Điều 8 và khoản 2 Điều 9 Nghị quyết số 37/2026/QH16 ngày 24 tháng 8 năm 2026 của Quốc hội; xem xét các tình tiết giảm nhẹ, cho bị cáo hưởng chính sách khoan hồng đặc biệt, giảm án và cho bị cáo mức hình phạt không quá 3 năm tù và cho hưởng án treo.

Với các luật sư còn lại đều đề nghị đại diện VKS, HĐXX xem xét giảm nhẹ hình phạt cho thân chủ của mình để các bị cáo sớm có cơ hội được làm lại cuộc đời.

Khép lại phần tranh luận, HĐXX cho các bị cáo được nói lời sau cùng. Theo đó, là bị cáo duy nhất đại diện cho nhóm bị cáo được nói lời sau cùng, bị cáo Nguyễn Chiến Thắng, cựu Giám đốc Ban YTTĐ mong HĐXX xem xét đến hoàn cảnh, sức khỏe,... cho mình và các bị cáo để sớm được trở về vơí gia đình, xã hội và sớm có cơ hội được làm lại cuộc đời.

Do tính chất phức tạp của vụ án, HĐXX phúc thẩm quyết định nghị án kéo dài, tuyên án vào 14h chiều ngày 30/9 tới.

Viện Kiểm sát: Cựu Bộ trưởng không đủ điều kiện để được hưởng án treo

Trước đó, trong phần luận tội, đại diện VKS cho rằng, Tòa án cấp sơ thẩm đã áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho các bị cáo. Các bị cáo đều được tuyên mức án dưới khung hình phạt hoặc trên mức khởi điểm. Tại phiên tòa phúc thẩm, các bị cáo đều có tình tiết giảm nhẹ mới, trong đó bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến đã khắc phục toàn bộ hậu quả vụ án.

Đối với 3 bị cáo mà đại diện VKS đề nghị HĐXX cấp phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo, theo đại diện VKS, hành vi phạm tội của các bị cáo này là nghiêm trọng, để lại hậu quả lớn, chưa khắc phục được hậu quả.

Đối với kháng cáo xin hưởng án treo của bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến và các bị cáo khác, đại diện VKS nhấn mạnh, cựu Bộ trưởng không đủ điều kiện để được hưởng án treo. Các bị cáo khác do tính chất phạm tội là nghiêm trọng, tội phạm có khung hình phạt 10-20 năm tù, hành vi của các bị cáo gây hậu quả lớn, chưa khắc phục được hậu quả nên cũng không thể giảm án xuống mức án tù treo.

Theo đó, đại diện VKS đề nghị HĐXX phúc thẩm giảm án cho bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến từ 6 tháng đến 1 năm tù về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”. Trước đó, cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến bị Tòa án cấp sơ thẩm tuyên phạt 6 năm tù.

Ngoài bị cáo Tiến, đại diện VKS cũng đề nghị giảm án cho các bị cáo khác như sau: Trần Văn Sinh (cựu Trưởng Phòng kỹ thuật dự toán, Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, Bộ Y tế - Ban YTTĐ): giảm 2 năm - 2 năm 6 tháng tù; Lê Thanh Thiêm (Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sao Nam Sông Hồng): giảm 3 năm - 3 năm 6 tháng tù; Đào Xuân Sinh (Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và xây dựng SHT): giảm 3 - 6 tháng tù.

Đại diện VKS cũng đề nghị HĐXX phúc thẩm chấp nhận kháng cáo xin hưởng án treo của bị cáo Hoàng Xuân Hiệp, cựu Trưởng phòng Kinh tế phát triển đô thị, Viện Kinh tế xây dựng. Theo đó, đề nghị giảm án cho bị cáo Hiệp từ 3 năm tù thành 3 năm tù nhưng cho bị cáo được hưởng án treo.

Đại diện VKS đề nghị HĐXX cấp phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của các bị cáo: Nguyễn Doãn Tú, cựu Phó Vụ trưởng Vụ Trang thiết bị công trình y tế, Bộ Y tế; Nguyễn Chiến Thắng, cựu Giám đốc Ban YTTĐ) và Nguyễn Hữu Tuấn (SN 1970, cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án chuyên ngành Xây dựng công trình y tế, kiêm phụ trách quản lý điều hành Ban YTTĐ).

Mạnh Hùng