Nghệ thuật

Phát biểu khai hội, bà Phạm Thị Thu, Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu nhấn mạnh, Lễ hội Đền Quát là dịp để nhân dân tưởng nhớ và tri ân công đức danh tướng Yết Kiêu - vị anh hùng chống giặc ngoại xâm thời Trần, người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông thế kỷ XIII. Qua đó, góp phần giáo dục các thế hệ hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, về truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và nâng cao ý thức trách nhiệm trong bảo tồn, phát huy di sản văn hóa quê hương.

Xã Yết Kiêu là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với 4 di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Các di tích không chỉ là những địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của truyền thống văn hóa, tinh thần yêu nước và tình đoàn kết cộng đồng. Trong đó, Đền Quát là di tích tiêu biểu, gắn với thân thế, sự nghiệp của danh tướng Yết Kiêu và những dấu ấn của Hào khí Đông A.

Lễ hội diễn ra trong 4 ngày, từ 23 đến 26/9 (tức từ ngày 13 đến 16/8 âm lịch), với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, thể thao và trò chơi dân gian đặc sắc, góp phần tưởng nhớ, tri ân công đức danh tướng Yết Kiêu, đồng thời bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương. Trong không khí trang nghiêm, thành kính, lễ hội được tổ chức theo nghi thức truyền thống. Trước giờ khai hội, nhân dân địa phương tổ chức lễ rước bộ, tạo nên không gian linh thiêng, thể hiện lòng thành kính đối với danh tướng Yết Kiêu - người con ưu tú của quê hương Hạ Bì.

Đền Quát tọa lạc bên dòng sông Đĩnh Đào, thuộc tại thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, TP. Hải Phòng, là nơi thờ danh tướng Yết Kiêu.

Danh tướng Yết Kiêu, tên thật là Phạm Hữu Thế (1242-1303), sinh ra tại thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương cũ (nay là thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu TP. Hải Phòng). Ông lớn lên trong cảnh nghèo khó, tuổi thơ gắn liền với nghề chài lưới, rèn luyện thân thể cường tráng và tài bơi lội phi thường. Truyền thuyết còn kể rằng, thuở mười lăm, trong một lần gánh nước bên bến sông Quát, ông bắt gặp hai con trâu trắng húc nhau rồi lao xuống nước biến mất. Ông nhặt được lông trâu, thả xuống nước, thấy dòng sông tách đôi. Tin là vật thiêng, ông nuốt vào và từ đó có sức mạnh khác thường, bơi lặn “nhập thủy như bình địa”. Câu chuyện kỳ bí ấy đi vào thần tích, thần sắc, lưu truyền qua bao thế hệ như một minh chứng cho sức mạnh phi thường và lòng quả cảm của vị tướng họ Phạm.

Từ một chàng trai có tài năng bơi lội xuất chúng, Phạm Hữu Thế được Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn phát hiện, trọng dụng và đặt tên là Yết Kiêu. Ông trở thành cận vệ trung thành, tài trí, dũng cảm và có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông. Ông nổi danh với tài thủy chiến, nhiều phen lặn xuống sông đục thuyền giặc, che chở Hưng Đạo Vương thoát hiểm, khiến quân thù khiếp sợ. Sau kháng chiến thắng lợi, ông được phong tước Hầu, Đệ nhất bộ đô soái thủy quân. Tài năng và những chiến công của Yết Kiêu đã trở thành một phần của ký ức lịch sử, truyền thuyết dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Sau khi Yết Kiêu qua đời (năm 1303), vua Trần cho lập đền thờ ngay bên dòng sông Đĩnh Đào quê hương ông (gọi là Đền Quát) và được nhân dân địa phương tôn kính thờ ông là Thành hoàng làng.

Trải qua hơn 700 năm lịch sử, Đền Quát nhiều lần được tôn tạo, tu sửa và ngày càng được quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị. Di tích hiện lưu giữ nhiều hiện vật, cổ vật gắn với thân thế, sự nghiệp của danh tướng Yết Kiêu và những câu chuyện, truyền thuyết dân gian như tượng Đức Thánh Yết Kiêu, tượng Công chúa Triều Nguyên, tượng Trí Nhu Hầu, tượng trâu trắng, mõ cá... Những hiện vật, giai thoại cùng không gian kiến trúc của ngôi đền tạo nên giá trị riêng của một không gian văn hóa, tâm linh gắn bó sâu sắc với cộng đồng địa phương.

Không chỉ có giá trị về lịch sử, Đền Quát còn là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể. Qua hơn 700 năm, những sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội tại đây trở thành dòng chảy văn hóa liên tục, thu hút nhân dân từ nhiều miền quê về thành kính tưởng niệm, bày tỏ ước vọng về cuộc sống bình an, gia đình hạnh phúc, quê hương giàu mạnh. Năm 1988, Đền Quát được công nhận là di tích lịch sử văn quốc gia

Lễ hội Đền Quát được tổ chức vào mùa Xuân và mùa Thu hằng năm. Mỗi kỳ lễ hội là dịp để nhân dân và du khách trở về vùng sông nước Hạ Bì, trước là dâng hương tưởng niệm danh tướng Yết Kiêu, sau là hòa mình vào các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian.

Vũ Ba