Chuyển động

Ông Tập tuần này thực hiện chuyến thăm Nhà Trắng đầu tiên trong hơn một thập kỷ. Chuyến thăm diễn ra khi Mỹ tìm cách hạn chế Trung Quốc tiếp cận nguồn cung chip bán dẫn phục vụ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), hai nước cân nhắc có gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan hay không, đồng thời Washington ngày càng quan ngại về quan hệ giữa Bắc Kinh với Iran và Nga.

Tối 23/9, Tổng thống Trump cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump tới căn cứ Andrews ở bang Maryland để đón Chủ tịch Tập và phu nhân Bành Lệ Viện.

Đây là động thái hiếm gặp, bởi tổng thống Mỹ đương nhiệm thường chờ tiếp đón lãnh đạo nước ngoài tại Nhà Trắng thay vì trực tiếp ra sân bay.

Ban nhạc quân đội biểu diễn khi ông Tập và phu nhân bước xuống từ chiếc chuyên cơ cỡ lớn của Air China. Tổng thống và Đệ nhất phu nhân Mỹ đứng chờ dưới chân cầu thang, trên thảm đỏ.

Lễ đón diễn ra trong thời gian ngắn, có màn bay chào mừng của hai oanh tạc cơ B-1. Ông Trump và bà Melania rời căn cứ khoảng 10 phút sau đó.

Cuối ngày 23/9, chính phủ Trung Quốc công bố tuyên bố của Chủ tịch Tập khi tới Mỹ. Ông nhấn mạnh Trung Quốc và Mỹ nên là đối tác, không phải đối thủ, đồng thời mong muốn xây dựng quan hệ song phương lấy hợp tác làm chủ đạo, duy trì cạnh tranh trong giới hạn phù hợp, kiểm soát bất đồng và hướng tới hòa bình.

Sáng 24/9, Tổng thống Trump và Đệ nhất phu nhân tiếp tục chủ trì lễ đón Chủ tịch Tập cùng phu nhân tại bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng.

Theo Nhà Trắng, gần 500 quân nhân thuộc tất cả quân chủng của quân đội Mỹ tham gia buổi lễ. Quốc kỳ Mỹ và Trung Quốc được treo tại hành lang phía nam Nhà Trắng, trong khi ban nhạc Thủy quân lục chiến Mỹ cử quốc ca hai nước.

Hai lãnh đạo dự kiến phát biểu tại sự kiện. Lễ đón còn có màn bay chào mừng của một oanh tạc cơ tàng hình B-2 Spirit và bốn tiêm kích F-22.

Trong thời gian ông Trump và ông Tập hội đàm, bà Melania Trump và bà Bành Lệ Viện dự kiến thăm Bảo tàng Nghệ thuật châu Á Quốc gia Smithsonian. Quốc yến được tổ chức vào tối 24/9.

Ngày 25/9, hai gia đình dự tiệc trà tại Nhà Trắng trước khi tới Cơ quan lưu trữ Quốc gia Mỹ. Chuyến thăm sau đó sẽ kết thúc.

Ông Trump và Chủ tịch Tập gần nhất gặp nhau hồi tháng 5, khi lãnh đạo Trung Quốc đón Tổng thống Mỹ trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh.

Khó kỳ vọng đột phá chính sách

Các chuyên gia về Trung Quốc nhận định cuộc gặp lần này khó mang lại nhiều kết quả chính sách cụ thể.

James Lewis, thành viên Chương trình Chính sách Công nghệ thuộc Trung tâm Phân tích chính sách châu Âu, cho rằng hai lãnh đạo không có nhiều nội dung chính thức trong chương trình nghị sự. Ông không kỳ vọng cuộc gặp tạo ra nhiều thành tựu.

Jake Werner, giám đốc Chương trình Đông Á tại Viện Quincy về quản trị Quốc gia có trách nhiệm, cũng cho rằng triển vọng đạt được đột phá chính sách không lớn.

Theo ông Werner, Tổng thống Trump yêu thích những sự kiện có tính trình diễn. Ông Trump cũng tin rằng mình có mối quan hệ cá nhân với Chủ tịch Tập, người mà ông đánh giá là một lãnh đạo mạnh mẽ.

Chuyên gia này cho rằng Tổng thống Mỹ đồng thời muốn bảo đảm Trung Quốc không sử dụng sức mạnh từng thể hiện vào năm ngoái, khi nước này ngừng cung cấp đất hiếm cho Mỹ, khiến một số nhà máy của Washington phải đóng cửa.

Ông Trump nhiều lần ca ngợi Chủ tịch Tập và coi quan hệ cá nhân nồng ấm với lãnh đạo Trung Quốc là một lợi thế. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi đầu năm, Tổng thống Mỹ gọi ông Tập là “nhà lãnh đạo vĩ đại”, đồng thời khẳng định hai người luôn có thể giải quyết những bất đồng.

Thảo luận về thuế quan và thương mại

Trong lĩnh vực thương mại, Mỹ và Trung Quốc phải quyết định có gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan, dự kiến hết hiệu lực ngày 10/11, hay không.

Thỏa thuận đạt được tại Busan, Hàn Quốc, vào tháng 10 đã giúp hai bên giảm thuế quan và tạm dừng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc. Bắc Kinh cũng cam kết tiếp tục mua lượng lớn đậu tương Mỹ, song chưa thực hiện cam kết này.

Thỏa thuận giúp hai nền kinh tế hàng đầu thế giới hạ nhiệt cuộc chiến thương mại “ăn miếng trả miếng”, từng khiến thuế quan của Mỹ và Trung Quốc có thời điểm vượt 100% vào mùa xuân năm 2025.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, người gặp Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong cuối tuần qua, cho biết Bắc Kinh đã đề xuất một thỏa thuận thương mại “lớn hơn”, vượt ra ngoài khuôn khổ đình chiến được hai bên thống nhất tại Busan.

Theo ông Bessent, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập có thể gặp nhau tối đa bốn lần trong năm nay, do đó hai bên để ngỏ những cách tiếp cận khác nhau. Cuộc hội đàm ngày 24/9 là lần gặp thứ hai giữa hai lãnh đạo trong năm.

Mỹ sẵn sàng tiếp tục thực hiện thỏa thuận Busan hoặc xem xét một thỏa thuận lớn hơn và sẽ lựa chọn phương án mang lại lợi ích tốt nhất cho người dân, ông Bessent nói với báo giới ngày 23/9.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 21/9 cho biết hai nước sẽ công bố việc thành lập “Hội đồng Thương mại Mỹ - Trung”. Cơ chế này có nhiệm vụ xác định một nhóm hàng hóa tương đối nhỏ mà hai bên thống nhất cần bảo vệ khỏi các tranh chấp thương mại.

Theo ông Greer, danh mục có thể bao gồm hàng tiêu dùng công nghệ thấp và một số sản phẩm nông nghiệp. Ý tưởng thành lập hội đồng từng được thảo luận trong cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập hồi tháng 5.

AI và chip bán dẫn trong chương trình nghị sự

Trí tuệ nhân tạo cũng là một trong những nội dung có thể được hai lãnh đạo thảo luận.

Trong bối cảnh chính phủ Mỹ chịu áp lực phải bổ sung các biện pháp bảo đảm an toàn đối với AI tiên tiến, Bộ trưởng Bessent cuối tuần qua cho biết Washington đã đề xuất một “hệ thống thông báo” về những sự cố AI ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Ông đưa ra thông tin sau cuộc gặp Phó thủ tướng Hà Lập Phong.

Theo ông Bessent, hai nước cần xây dựng nhận thức chung về các mục tiêu và mối đe dọa, đồng thời tăng tính minh bạch giữa hai cường quốc AI hàng đầu thế giới.

Hiện chưa rõ Tổng thống Trump có ủng hộ đề xuất này hay không. Mối quan tâm được ông nhắc đến nhiều nhất trong lĩnh vực AI là Mỹ phải vượt Trung Quốc. Tổng thống Mỹ cũng phản đối những biện pháp có thể làm chậm tốc độ nghiên cứu AI.

Ông Trump trước đó đã trì hoãn và điều chỉnh một sắc lệnh hành pháp cho phép chính phủ tự nguyện đánh giá các mô hình AI tiên tiến nhất trước khi chúng được phát hành.

Chuyên gia Lewis nhận định Chủ tịch Tập muốn Trung Quốc được tiếp cận các chip máy tính tiên tiến và có thể bán chip nhớ vào thị trường Mỹ.

Nvidia, một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong thiết kế chip vận hành các mô hình AI, hiện bị cấm bán những sản phẩm tiên tiến nhất tại Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Trump cho phép công ty này cung cấp chip H200 cho các “khách hàng được phê duyệt”.

Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ cho biết ngày càng có nhiều lo ngại rằng các nhà phát triển AI Trung Quốc đang sử dụng phương pháp “chưng cất” để huấn luyện mô hình trong nước dựa trên những mô hình AI tiên tiến của Mỹ.

Một quan chức Nhà Trắng ngày 18/9 xác nhận AI cùng thỏa thuận đình chiến Busan đều nằm trong chương trình nghị sự. Tuy nhiên, quan chức này không nói rõ liệu Tổng thống Trump có thảo luận sâu với Chủ tịch Tập về an toàn AI hoặc gia hạn các giấy phép liên quan đến chip bán dẫn cho Trung Quốc hay không.

“Chúng ta sẽ biết thêm sau khi hai lãnh đạo gặp nhau”, quan chức Nhà Trắng cho hay.

Ngọc An