Tòa án

Nhân kỷ niệm 25 năm thành lập Báo Công lý (25/9/2001 - 25/9/2026), PV Báo Công lý đã có cuộc trao đổi với ông Võ Hồng Sơn - Thẩm phán Tòa Phúc thẩm, TANDTC tại Hà Nội, người có nhiều năm công tác trong ngành Tòa án, từng tham gia xét xử nhiều vụ án lớn, vụ án được dư luận quan tâm và có nhiều hoạt động phối hợp với Báo Công lý trong công tác thông tin, tuyên truyền về hoạt động xét xử.

Báo chí góp phần đưa hoạt động tư pháp đến gần hơn với nhân dân

PV: Thưa Thẩm phán, từ thực tiễn nhiều năm công tác trong ngành Tòa án, ông đánh giá như thế nào về vai trò của báo chí nói chung đối với hoạt động tư pháp, đặc biệt là trong việc thông tin về hoạt động xét xử và tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Theo tôi, báo chí có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực tư pháp. Hoạt động xét xử của Tòa án không chỉ đơn thuần là việc giải quyết một vụ án cụ thể mà còn có ý nghĩa giáo dục, phòng ngừa vi phạm pháp luật, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội. Vì vậy, việc thông tin chính xác, khách quan, kịp thời về hoạt động của Tòa án và các phán quyết của Tòa án có ý nghĩa rất thiết thực.

Đối với hoạt động xét xử, yêu cầu trước hết là phải bảo đảm tính chính xác, khách quan và tuân thủ các quy định của pháp luật. Báo chí khi thông tin về vụ án cũng cần coi trọng những nguyên tắc đó. Một vụ án được đưa tin không chỉ để phản ánh diễn biến của một phiên tòa, mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu được quy định pháp luật được áp dụng như thế nào, hành vi nào bị pháp luật nghiêm cấm, quyền và nghĩa vụ của các bên trong tố tụng được bảo đảm ra sao và vì sao Hội đồng xét xử đưa ra phán quyết trên cơ sở những tài liệu, chứng cứ nào đã được xem xét công khai, khách quan tại phiên tòa.

Ở góc độ này, báo chí thực sự là một kênh chuyển tải thông tin pháp luật rất gần gũi với người dân. Không phải ai cũng có điều kiện nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật hoặc hiểu đầy đủ những quy định có tính chuyên môn cao. Thông qua những bài viết được thể hiện bằng ngôn ngữ dễ hiểu nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác pháp lý, các quy định của pháp luật có thể được truyền tải một cách sinh động hơn, gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống.

Đặc biệt, đối với các phiên tòa xét xử những vụ án được dư luận quan tâm, thông tin báo chí càng có ý nghĩa. Một bài viết có chất lượng không chỉ phản ánh việc xét xử mà còn giúp định hướng nhận thức của xã hội về pháp luật, về nguyên tắc suy đoán vô tội, quyền bào chữa, quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng, cũng như nguyên tắc đánh giá chứng cứ và quyết định hình phạt theo quy định của pháp luật.

Tôi cho rằng, thông tin về hoạt động tư pháp cũng cần được nhìn nhận trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Khi người dân hiểu hơn về pháp luật, hiểu hơn về hoạt động của Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng thì niềm tin vào pháp luật và ý thức tôn trọng pháp luật cũng được củng cố.

Vì vậy, giữa báo chí và các cơ quan tư pháp có mối quan hệ phối hợp rất quan trọng. Tòa án có trách nhiệm cung cấp thông tin trong phạm vi pháp luật cho phép, còn cơ quan báo chí có trách nhiệm phản ánh thông tin một cách chính xác, khách quan, đúng bản chất vụ việc, qua đó góp phần để hoạt động tư pháp được xã hội hiểu đúng và đầy đủ hơn.

Báo Công lý đồng hành cùng sự phát triển của ngành Tòa án

PV: Thưa Thẩm phán trong 25 năm qua, Báo Công lý đã có nhiều hoạt động tuyên truyền về công tác xét xử, phổ biến, giáo dục pháp luật và những chủ trương, nhiệm vụ cải cách tư pháp của ngành Tòa án. Với tư cách là một Thẩm phán có nhiều năm phối hợp với Báo Công lý, đồng chí đánh giá như thế nào về vai trò và những đóng góp của Báo trong chặng đường đó?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Tôi cho rằng, 25 năm là một chặng đường có ý nghĩa đối với Báo Công lý. Trong quá trình đó, Báo đã khẳng định được vị trí, vai trò của mình trong công tác thông tin, tuyên truyền về hoạt động của ngành Tòa án, đồng thời trở thành một địa chỉ thông tin pháp luật được nhiều cán bộ trong ngành và người dân quan tâm.

Điều tôi đánh giá cao ở Báo Công lý là trong quá trình thông tin về hoạt động xét xử, Báo không chỉ dừng lại ở việc phản ánh một phiên tòa hay một bản án, mà ngày càng chú trọng đến việc truyền tải những vấn đề pháp lý phía sau mỗi vụ án. Qua đó, bạn đọc có thể hiểu được những quy định pháp luật được áp dụng, những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn xét xử.

Đối với những người làm công tác xét xử, điều này có ý nghĩa rất thiết thực. Một phiên tòa được phản ánh đúng, đầy đủ và khách quan sẽ giúp xã hội hiểu hơn về công việc của Thẩm phán và những người tiến hành tố tụng. Đằng sau một bản án là quá trình nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, tranh tụng tại phiên tòa và áp dụng pháp luật. Những công việc đó nhiều khi rất thầm lặng và khó có thể thể hiện hết nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng của một bản án.

Trong quá trình công tác, tôi cũng có nhiều dịp phối hợp với phóng viên Báo Công lý trong việc cung cấp, trao đổi thông tin liên quan đến hoạt động xét xử trong phạm vi cho phép của pháp luật. Qua thực tế phối hợp, tôi nhận thấy các phóng viên của Báo có sự am hiểu về pháp luật, về trình tự, thủ tục tố tụng cũng như đặc thù của hoạt động xét xử. Đây là yếu tố rất quan trọng để những thông tin về vụ án được truyền tải chính xác, hạn chế cách hiểu chưa đầy đủ hoặc phiến diện về một vấn đề pháp lý.

Tôi cho rằng, đối với một cơ quan báo chí chuyên ngành, việc giữ được tính chính xác về pháp lý là yêu cầu rất quan trọng. Nhưng bên cạnh đó, Báo Công lý cũng cần làm tốt nhiệm vụ đưa những vấn đề pháp luật vốn có tính chuyên môn đến gần hơn với đời sống. Người dân đọc báo không chỉ để biết Tòa án vừa xét xử vụ án nào mà còn muốn biết từ vụ án đó họ cần lưu ý điều gì, pháp luật quy định ra sao và làm thế nào để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Ở phương diện này, Báo Công lý đã có nhiều đóng góp trong công tác phổ biến, tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Những thông tin về các phiên tòa, những vụ án cụ thể, những bài phân tích pháp lý hay những nội dung tuyên truyền về chủ trương, chính sách pháp luật nếu được thể hiện phù hợp sẽ trở thành một hình thức giáo dục pháp luật trực quan, dễ tiếp cận.

Một điểm nữa tôi cho rằng rất đáng ghi nhận là Báo Công lý đã góp phần đưa hình ảnh của ngành Tòa án đến gần người dân hơn. Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, hoạt động xét xử có tính đặc thù và đòi hỏi sự nghiêm túc, chặt chẽ, đảm bảo tính tối thượng của các bản án, phán quyết của pháp luật. Nhưng bên cạnh sự nghiêm minh của pháp luật, hoạt động của Tòa án còn có yếu tố rất quan trọng là tính nhân văn, hướng tới bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thông qua báo chí, những nỗ lực của đội ngũ Thẩm phán, cán bộ Tòa án trong thực hiện nhiệm vụ cũng được xã hội biết đến nhiều hơn. Đó có thể là những phiên tòa được tổ chức công khai, minh bạch; việc tăng cường tranh tụng; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động Tòa án; hay những giải pháp nhằm rút ngắn thời gian giải quyết vụ án nhưng vẫn bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Tôi nghĩ đó cũng là một phần đóng góp của Báo Công lý đối với quá trình cải cách tư pháp. Cải cách tư pháp không chỉ là câu chuyện của riêng các cơ quan tư pháp mà cần sự đồng hành của cả xã hội. Khi những đổi mới trong tổ chức và hoạt động của Tòa án được thông tin đầy đủ, người dân sẽ có điều kiện hiểu hơn về những yêu cầu, mục tiêu mà ngành Tòa án đang hướng tới.

Thông tin chính xác về phiên tòa cũng là một cách góp phần bảo vệ công lý

PV: Là Thẩm phán từng tham gia xét xử nhiều vụ án lớn, vụ án được dư luận quan tâm, đồng chí nhìn nhận thế nào về yêu cầu thông tin của báo chí đối với những vụ án này? Theo đồng chí, Báo Công lý cần làm gì để vừa đáp ứng nhu cầu thông tin của xã hội, vừa bảo đảm nguyên tắc tố tụng và tính khách quan của hoạt động xét xử?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Đây là vấn đề tôi cho rằng cần được nhìn nhận hết sức thận trọng. Đối với những vụ án được dư luận quan tâm, nhu cầu thông tin của xã hội là chính đáng. Tuy nhiên, hoạt động tố tụng hình sự có những nguyên tắc rất chặt chẽ và việc thông tin cũng cần bảo đảm không làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án, quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng.

Theo tôi, trước hết phải phân biệt rõ giữa thông tin về vụ án và việc bình luận, suy diễn về trách nhiệm pháp lý của một cá nhân khi chưa có phán quyết có hiệu lực pháp luật. Trong quá trình tố tụng, một người bị buộc tội chưa đồng nghĩa với việc người đó đã bị kết tội. Tòa án chỉ quyết định một người có tội hay không có tội trên cơ sở kết quả xét hỏi, tranh tụng và các chứng cứ đã được kiểm tra, đánh giá theo quy định của pháp luật.

Vì vậy, khi đưa tin về một phiên tòa, đặc biệt là các vụ án lớn, việc sử dụng thuật ngữ pháp lý chính xác là rất quan trọng. Các khái niệm như “bị cáo”, “bị hại”, “người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan”, “đại diện Viện kiểm sát”, “luật sư bào chữa”, “Hội đồng xét xử”... cần được sử dụng đúng bản chất tố tụng và đúng thời điểm của quá trình giải quyết vụ án.

Bên cạnh đó, thông tin về diễn biến phiên tòa cần được phản ánh trên cơ sở những gì thực sự diễn ra tại phiên tòa và những tài liệu, chứng cứ đã được công khai, kiểm tra theo trình tự tố tụng. Không nên chỉ lựa chọn một tình tiết riêng lẻ rồi đưa ra nhận định mang tính kết luận về toàn bộ vụ án.

Tôi đánh giá đây cũng là điểm mà Báo Công lý có lợi thế bởi đây là cơ quan báo chí của ngành Tòa án, có điều kiện tiếp cận và hiểu rõ hơn về hoạt động xét xử. Nếu phát huy tốt lợi thế này, Báo có thể giúp bạn đọc hiểu đúng bản chất pháp lý của vụ án, thay vì chỉ tiếp cận vụ án thông qua những tình tiết gây chú ý.

Đặc biệt, trong những vụ án phức tạp, nhạy cảm việc thông tin cần đặt trong mối quan hệ giữa chứng cứ, lời khai, quan điểm của các bên và quy định pháp luật được Hội đồng xét xử áp dụng. Điều đó giúp bạn đọc hiểu rằng một phán quyết của Tòa án không phải là kết quả của một nhận định chủ quan, mà là kết quả của quá trình tố tụng với những nguyên tắc và trình tự được pháp luật quy định.

Theo tôi, thông tin báo chí càng chính xác thì càng góp phần bảo vệ giá trị của công lý. Bởi công lý không chỉ được thể hiện ở phán quyết của Tòa án mà còn ở việc xã hội hiểu đúng về quá trình để Tòa án đưa ra phán quyết đó.

Tiếp tục đồng hành cùng ngành Tòa án trong tiến trình cải cách tư pháp

PV: Nhìn về chặng đường phía trước, đồng chí kỳ vọng gì ở Báo Công lý trong quá trình tiếp tục đồng hành với ngành Tòa án, nhất là trong bối cảnh ngành Tòa án đang đẩy mạnh cải cách tư pháp, chuyển đổi số và xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh?

Thẩm phán Võ Hồng Sơn: Tôi cho rằng, 25 năm là dấu mốc để nhìn lại chặng đường đã qua, nhưng quan trọng hơn là từ đó xác định trách nhiệm đối với chặng đường phía trước.

Ngành Tòa án đang đứng trước nhiều yêu cầu mới. Cải cách tư pháp đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án, nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm tranh tụng, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Cùng với đó là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và từng bước xây dựng Tòa án hiện đại, chuyên nghiệp.

Trong quá trình đó, tôi nghĩ Báo Công lý vẫn có một vai trò rất quan trọng. Báo không chỉ đưa tin về những kết quả đạt được mà còn có thể trở thành diễn đàn để phản ánh những vấn đề đặt ra từ thực tiễn xét xử, những cách làm mới, những kinh nghiệm hay và những yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện.

Tôi kỳ vọng Báo Công lý sẽ tiếp tục giữ vững tính chính xác, khách quan, chuẩn mực của một cơ quan báo chí chuyên ngành pháp luật, đồng thời đổi mới phương thức truyền tải để pháp luật đến với người dân một cách gần gũi, dễ hiểu hơn.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành Tòa án là xây dựng hình ảnh Tòa án gần dân, hiểu dân và vì nhân dân phục vụ. Để thực hiện được điều đó, ngoài việc nâng cao chất lượng xét xử, chúng ta cũng cần làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền để người dân hiểu Tòa án làm gì, vì sao Tòa án phải tuân thủ những nguyên tắc tố tụng chặt chẽ và người dân có thể thực hiện quyền của mình như thế nào khi tham gia tố tụng.

Báo Công lý, với vị trí là cơ quan ngôn luận của Tòa án nhân dân tối cao, có điều kiện thuận lợi để thực hiện nhiệm vụ này. Tôi mong muốn Báo tiếp tục có nhiều tuyến bài chuyên sâu về cải cách tư pháp, hoạt động xét xử, phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời tăng cường phản ánh những câu chuyện thực tế, những con người cụ thể trong ngành Tòa án đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ bảo vệ công lý.

Trong hoạt động xét xử, Thẩm phán phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về phán quyết của mình. Người làm báo cũng có trách nhiệm trước bạn đọc và xã hội về mỗi thông tin được đăng tải. Khi hai trách nhiệm đó được thực hiện trên tinh thần thượng tôn pháp luật, khách quan và vì lợi ích chung của xã hội, tôi tin rằng sự phối hợp giữa Tòa án và Báo Công lý sẽ ngày càng hiệu quả.

Tôi cũng mong rằng trong thời gian tới, Báo Công lý tiếp tục là cầu nối để những chủ trương, định hướng cải cách tư pháp của Đảng, Nhà nước và của ngành Tòa án được truyền tải đến người dân một cách chính xác, dễ hiểu; đồng thời phản ánh được những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân đối với hoạt động tư pháp.

Qua 25 năm, Báo Công lý đã có một hành trình đáng ghi nhận. Với những người làm công tác xét xử như chúng tôi, sự đồng hành của Báo không chỉ giúp thông tin về hoạt động Tòa án đến với xã hội mà còn góp phần để xã hội hiểu hơn về những Thẩm phán, cũng như những người thực hiện tố tụng trong phiên xét xử, hiểu hơn về giá trị của công lý và trách nhiệm của những người được giao nhiệm vụ bảo vệ công lý.

Tôi tin rằng, với nền tảng đã được xây dựng trong 25 năm qua, Báo Công lý sẽ tiếp tục đổi mới, phát triển và đồng hành cùng ngành Tòa án trên chặng đường cải cách tư pháp; góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, đưa hoạt động của Tòa án đến gần hơn với xã hội và cùng xây dựng một nền tư pháp ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, vì nhân dân.

PV: Xin cảm ơn Thẩm phán!

Mạnh Hùng