Định vị niềm tin công chúng giữa "bão" thông tin số

Mỗi ngày, hàng triệu thông tin xuất hiện trên các thiết bị như điện thoại, máy tính hay các ứng dụng và nền tảng mạng xã hội. Chỉ cần vài thao tác đơn giản, người dùng có thể tiếp cận gần như mọi diễn biến đang xảy ra quanh mình.

Chưa bao giờ con người được sống trong một môi trường thông tin phong phú như hiện nay. Tin tức được cập nhật liên tục từng phút, từng giờ; hình ảnh, video và các luồng ý kiến xuất hiện không ngừng trên không gian mạng. Công nghệ đã mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận thông tin của mỗi người, đồng thời làm thay đổi sâu sắc cách thức công chúng tiếp nhận và chia sẻ thông tin.

Tuy nhiên, cùng với sự thuận tiện ấy là một thực tế khác: Chưa bao giờ việc phân biệt đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin sai lại trở nên khó khăn đến vậy.

Những tin đồn chưa được kiểm chứng, những nội dung bị cắt ghép, xuyên tạc hoặc những nhận định mang tính suy diễn vẫn xuất hiện hằng ngày trên không gian mạng. Không ít thông tin lan truyền với tốc độ chóng mặt trước khi sự thật có cơ hội được kiểm chứng.

Và có lẽ, cũng chính trong những thời điểm như vậy, giá trị của báo chí chính thống lại được nhận diện rõ hơn.

Nhiều người có thể biết đến một sự việc từ mạng xã hội. Nhưng khi cần xác nhận thông tin, họ vẫn tìm đến các cơ quan báo chí chính thống. Không phải vì báo chí luôn là nơi đưa tin đầu tiên, mà bởi đó là nơi thông tin phải trải qua quá trình kiểm chứng trước khi đến với công chúng.

Có một thực tế đang diễn ra trong đời sống truyền thông hiện nay: Công chúng chưa bao giờ thiếu thông tin, nhưng luôn có nhu cầu tìm kiếm những thông tin đáng tin cậy. Càng đứng trước một "biển" thông tin rộng lớn, người đọc càng cần những điểm tựa để phân biệt đâu là sự thật, đâu là ý kiến chủ quan và đâu là những thông tin chưa được kiểm chứng.

Đó cũng là lúc vai trò của báo chí được thể hiện rõ nét hơn. Báo chí không chỉ truyền tải thông tin. Quan trọng hơn, báo chí giúp công chúng đặt thông tin vào đúng bối cảnh, đối chiếu với các dữ kiện xác thực và nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn. Trong nhiều trường hợp, giá trị của báo chí không nằm ở việc đưa tin sớm hơn vài phút hay vài giờ, mà nằm ở khả năng giúp xã hội hiểu đúng bản chất của sự việc.

Theo TS. Lê Đức Hoàng, Phó Trưởng khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, lợi thế lớn nhất của báo chí cách mạng Việt Nam chính là vai trò cung cấp thông tin chính thống, định hướng tư tưởng và thực hiện trách nhiệm xã hội. Trong khi công chúng có thể tiếp cận thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau, chính quy trình xác minh chặt chẽ cùng trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ người làm báo đã tạo nên sự khác biệt và giúp báo chí giữ vững niềm tin của công chúng suốt hơn một thế kỷ qua.

Thực tế cho thấy, với những vấn đề liên quan đến chính sách, pháp luật hay các sự kiện tác động trực tiếp đến đời sống, nhiều người vẫn có thói quen tìm đọc thông tin từ các cơ quan báo chí chính thống. Mạng xã hội có thể giúp họ biết sự việc nhanh hơn, nhưng báo chí lại giúp họ hiểu đầy đủ hơn bản chất của vấn đề.

Niềm tin ấy được bồi đắp từ chính cách báo chí đối diện với sự thật. Trong bất kỳ giai đoạn nào, từ những năm tháng chiến tranh, thời kỳ đổi mới đến kỷ nguyên số hôm nay, báo chí cách mạng không chỉ phản ánh hiện thực mà còn giúp công chúng hiểu đúng hiện thực. Khi một chính sách mới được ban hành, một vụ việc thu hút sự quan tâm của dư luận hay một vấn đề xã hội phát sinh, điều người dân cần không đơn thuần là những mẩu thông tin rời rạc, mà là những thông tin đã được kiểm chứng, được đặt trong bối cảnh đầy đủ và được lý giải bằng trách nhiệm nghề nghiệp.

Đó cũng là điểm khác biệt căn bản giữa báo chí và dòng chảy thông tin trên mạng xã hội. Nếu mạng xã hội cho phép thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, thì báo chí giúp sàng lọc, kiểm chứng và kết nối các dữ kiện để công chúng nhìn thấy bức tranh toàn cảnh. Giá trị của báo chí vì thế không chỉ nằm ở việc đưa tin, mà còn ở khả năng giúp xã hội hiểu đúng bản chất của vấn đề, từ đó hình thành nhận thức và hành động đúng đắn.

Bước vào thời đại số, báo chí đứng trước nhiều cơ hội, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Cuộc đua về tốc độ ngày càng khốc liệt. Áp lực cạnh tranh thông tin ngày càng lớn. Trong bối cảnh ấy, việc giữ vững những chuẩn mực nghề nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Bởi điều làm nên sức mạnh của báo chí không chỉ là công nghệ hay nền tảng truyền tải, mà còn là sự trung thực, khách quan và trách nhiệm với xã hội.

Khi một sự kiện xảy ra, điều công chúng cần không chỉ là biết chuyện gì đang diễn ra mà còn cần hiểu vì sao sự việc xảy ra, tác động của nó như thế nào và những quy định liên quan ra sao. Đây chính là khoảng trống mà báo chí đang nỗ lực lấp đầy bằng năng lực chuyên môn, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp.

TS. Lê Đức Hoàng chia sẻ thêm, trong bối cảnh tin giả và thông tin sai lệch vẫn xuất hiện trên không gian mạng, báo chí cách mạng không chỉ làm nhiệm vụ phản ánh sự kiện mà còn phải thực hiện tốt vai trò định hướng thông tin, phân tích và dẫn dắt dư luận xã hội theo chiều hướng tích cực. Mỗi tác phẩm báo chí chính xác, khách quan và có chiều sâu không chỉ giúp công chúng hiểu đúng vấn đề mà còn góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, giúp công chúng nhận diện đúng bản chất của vấn đề.

Điều đó càng có ý nghĩa đối với những lĩnh vực đòi hỏi tính chính xác cao như pháp luật và tư pháp. Một thông tin chưa đầy đủ hoặc thiếu kiểm chứng có thể dẫn đến những nhận định phiến diện, thậm chí tạo ra những áp lực không cần thiết từ dư luận. Vì vậy, cùng với việc phản ánh kịp thời các vấn đề được xã hội quan tâm, báo chí còn góp phần giúp công chúng hiểu đúng tinh thần của pháp luật, lan tỏa ý thức thượng tôn pháp luật và niềm tin vào công lý.

Hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam đã đi cùng những bước chuyển mình của đất nước. Từ những tờ báo được xuất bản trong điều kiện khó khăn của thời kỳ đấu tranh giành độc lập đến những tòa soạn đa nền tảng vận hành trong môi trường số hôm nay là một hành trình dài của sự đổi mới không ngừng.

Trong hành trình ấy, nhiều yếu tố đã thay đổi: Công nghệ thay đổi, phương thức sản xuất nội dung thay đổi, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng thay đổi. Nhưng điều làm nên bản sắc của báo chí cách mạng vẫn được gìn giữ, đó là khát vọng phản ánh trung thực đời sống, bảo vệ lẽ phải, lan tỏa những giá trị tích cực và phục vụ lợi ích của đất nước, của Nhân dân.

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua với niềm tự hào về những đóng góp của các thế hệ người làm báo. Đây còn là dịp để mỗi người làm báo suy ngẫm về trách nhiệm của mình trong một môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Hơn một thế kỷ trước, những người làm báo cách mạng khởi đầu hành trình của mình bằng khát vọng phụng sự đất nước, phụng sự Nhân dân và phụng sự sự thật.

Hôm nay, hành trình ấy tiếp tục trên những nền tảng số, trong các tòa soạn hội tụ và giữa một thế giới kết nối không ngừng.

Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo. Thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng cũng có thể thay đổi. Nhưng giữa dòng chảy thông tin không ngừng nghỉ của thời đại số, sự thật vẫn luôn là điều người đọc kiếm tìm.

Và chừng nào còn kiên trì theo đuổi sự thật, chừng đó báo chí cách mạng Việt Nam vẫn sẽ giữ được vị trí riêng của mình trong lòng công chúng.

Minh Lý