TANDTC đề xuất hướng dẫn các trường hợp được đình chỉ vụ án về đất đai

TANDTC đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai. Đáng chú ý, dự thảo làm rõ nhiều tình tiết định khung hình phạt, hướng dẫn các trường hợp được đình chỉ vụ án theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 và xác định trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm liên quan đến đất đai.

Làm rõ nhiều tình tiết định khung trong các tội phạm về đất đai

TANDTC đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán hướng dẫn áp dụng một số quy định đặc thù khi xét xử, giải quyết tội phạm về đất đai theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội và một số tội phạm liên quan đến đất đai được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Nghị quyết số 29/2026/QH16 quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai tại các dự án, công trình xảy ra trước ngày 1/8/2024, nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và không có yếu tố tham nhũng; đồng thời tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài.

Tại Điều 8 dự thảo, TANDTC đề xuất hướng dẫn cụ thể một số tình tiết định khung hình phạt đối với các tội phạm về đất đai.

Theo đó, tình tiết “đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này” quy định tại khoản 1 Điều 228 Bộ luật Hình sự được hiểu là người vi phạm trước đó đã bị xử phạt hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều 228 nhưng chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính mà tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm. Tình tiết này chỉ áp dụng đối với khoản 1 Điều 228 Bộ luật Hình sự.

Dự thảo cũng làm rõ tình tiết “đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm” là trường hợp người phạm tội đã từng bị kết án về tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai, chưa được xóa án tích nhưng tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội.

Đối với tội vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Điều 230 Bộ luật Hình sự, dự thảo hướng dẫn cụ thể thế nào là hành vi “dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt” và trường hợp “ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội” để bảo đảm áp dụng thống nhất trong thực tiễn xét xử.

Hướng dẫn cụ thể các trường hợp được đình chỉ vụ án

Một nội dung đáng chú ý khác của dự thảo là hướng dẫn việc đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo theo khoản 2 Điều 8 Nghị quyết số 29/2026/QH16.

Theo dự thảo, trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, nếu có đủ căn cứ xác định không truy cứu trách nhiệm hình sự thì thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có thể ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can.

Trong giai đoạn từ khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử đến trước thời điểm mở phiên tòa, nếu đủ căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa được quyền ra quyết định đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị cáo.

Các tài liệu, chứng cứ làm căn cứ xem xét đình chỉ vụ án bao gồm kết luận điều tra, cáo trạng hoặc các tài liệu do Viện kiểm sát bổ sung xác định hành vi vi phạm không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước hoặc có gây thất thoát nhưng không có yếu tố tham nhũng.

Bên cạnh đó, dự thảo còn yêu cầu phải có văn bản đánh giá, xác nhận của người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền về việc dự án, công trình được thực hiện vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; dự án đã hoàn thành, mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước và đã khắc phục hậu quả vi phạm.

Trường hợp dự án do UBND cấp xã quyết định chủ trương đầu tư thì việc đánh giá, xác nhận thuộc thẩm quyền của người đứng đầu cấp tỉnh.

Xác định trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi liên quan đến đất đai

Tại Điều 9 dự thảo, TANDTC cũng hướng dẫn việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp có liên quan đến hành vi vi phạm đất đai.

Theo đó, người vừa có hành vi lấn chiếm đất rừng vừa có hành vi đốt phá hoặc hủy hoại rừng trái pháp luật có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự đồng thời về tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai theo Điều 228 và tội hủy hoại rừng theo Điều 243 Bộ luật Hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Dự thảo cũng khẳng định trường hợp người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng việc giao đất, thu hồi đất, cho thuê đất hoặc lập, xét duyệt hồ sơ bồi thường, hỗ trợ tái định cư để chiếm đoạt tài sản thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tham ô tài sản theo Điều 353 Bộ luật Hình sự, thay vì xử lý về các tội danh liên quan đến quản lý đất đai hoặc bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Đối với trường hợp người có chức vụ, quyền hạn thực hiện đúng quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng chiếm đoạt tiền bồi thường của người dân thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản theo Điều 355 Bộ luật Hình sự.

Dự thảo Nghị quyết hiện đang được TANDTC lấy ý kiến để hoàn thiện trước khi trình Hội đồng Thẩm phán xem xét, thông qua.

Nguyễn Cúc