Đặt doanh nghiệp vào trung tâm của quá trình hoàn thiện thể chế

Phát biểu khai mạc buổi làm việc, PGS, TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, việc Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính lựa chọn làm việc trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp ngay từ đầu nhiệm kỳ mang ý nghĩa đặc biệt, thể hiện tinh thần xây dựng chính sách từ thực tiễn và lắng nghe những chủ thể trực tiếp tạo ra tăng trưởng, việc làm và nguồn thu ngân sách.

Theo Chủ tịch VCCI, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách thể chế có chiều sâu với ba chuyển động lớn: thể chế hóa mạnh mẽ Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân; đổi mới tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo phát triển; và tái cấu trúc bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Ủy ban Kinh tế và Tài chính được đánh giá ngày càng quan trọng khi phần lớn các đạo luật định hình môi trường đầu tư, kinh doanh đều đi qua quá trình thẩm tra, cho ý kiến của cơ quan này.

“Chất lượng môi trường kinh doanh những năm tới sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng các đạo luật được định hình hôm nay”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Từ quá trình khảo sát và tiếp nhận phản ánh doanh nghiệp, VCCI cho biết cộng đồng doanh nghiệp đang đặt ra ba kỳ vọng lớn đối với hệ thống pháp luật: tính ổn định và khả năng dự báo cao; sự thống nhất, rõ ràng giữa các quy định; và thu hẹp khoảng cách giữa chính sách với thực thi.

Báo cáo tại buổi làm việc cho thấy khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi đã vượt mốc hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm khoảng 96,6% tổng số doanh nghiệp cả nước và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động. Tuy nhiên, phía sau sự gia tăng về số lượng vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Đặc điểm phổ biến vẫn là “đông nhưng nhỏ”, khi gần 70% doanh nghiệp ngoài nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng và hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động.

Theo VCCI, từ đầu năm 2026, cộng đồng doanh nghiệp còn chịu thêm tác động từ biến động địa chính trị và chi phí logistics tăng mạnh, khiến sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục bị bào mòn.

Các tham luận tại buổi tham luận cũng cảnh báo, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn tìm kiếm khách hàng tăng lên hơn 60%, tương đương giai đoạn chịu tác động mạnh của dịch bệnh trước đây. Khó tiếp cận tín dụng tiếp tục là điểm nghẽn kéo dài khi phần lớn khoản vay vẫn phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Đáng chú ý, khu vực hộ kinh doanh, với khoảng 6,1 triệu hộ và 10 triệu lao động, đang đối mặt sức ép ngày càng lớn từ chi phí tuân thủ và thay đổi chính sách thuế. Tiến trình chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn diễn ra chậm do lo ngại về thủ tục, kế toán, bảo hiểm và thanh tra.

Trên cơ sở đó, VCCI đề xuất nhóm giải pháp gồm hỗ trợ tín dụng linh hoạt theo dòng tiền, cải cách môi trường tuân thủ thuế và kế toán, thiết kế chính sách hỗ trợ theo từng nhóm doanh nghiệp và tăng cường năng lực ứng phó với biến động bên ngoài.

Ở góc độ thể chế, VCCI cho rằng nhiều nút thắt hiện nay không còn nằm ở thiếu quy định mà nằm ở chất lượng thực thi.

Các vướng mắc nổi bật được chỉ ra gồm chậm phê duyệt quy hoạch, bất cập trong giải phóng mặt bằng, chậm xác định giá đất, thủ tục hành chính kéo dài và sự chưa đồng bộ giữa các quy định pháp luật mới ban hành.

Khảo sát doanh nghiệp đầu năm 2026 cho thấy hơn một nửa phản ánh liên quan tới quy định chưa rõ ràng hoặc thiếu tính khả thi; hơn một phần ba phản ánh chi phí tuân thủ gia tăng.

Từ thực tiễn đó, VCCI kiến nghị chuyển trọng tâm cải cách từ “đếm số lượng thủ tục cắt giảm” sang đo lường trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp; tăng hậu kiểm trên nền dữ liệu số; nâng tính dự báo chính sách; coi doanh nghiệp là đối tác trong tham vấn; đồng thời siết trách nhiệm thực thi ở các cấp.

N.T.D