Trường mầm non yêu cầu làm việc 3 năm mới được đóng bảo hiểm, có đúng luật?
Nhiều cơ sở giáo dục ngoài công lập yêu cầu người lao động làm việc đủ một thời gian nhất định hoặc cam kết gắn bó lâu dài mới được tham gia bảo hiểm xã hội. Trường hợp trường mầm non yêu cầu giáo viên làm việc tối thiểu 3 năm mới được đóng bảo hiểm có đúng quy định pháp luật?
Bạn đọc Nguyễn Minh Phương hỏi: Tôi là giáo viên tại một trường mầm non ngoài công lập. Sau thời gian thử việc, nhà trường sẽ ký hợp đồng lao động chính thức với tôi thời hạn 1 năm. Tuy nhiên, nhà trường thông báo sau 6 tháng làm việc mới xem xét đóng bảo hiểm và chỉ áp dụng với người cam kết gắn bó ít nhất 3 năm. Xin hỏi quy định này có đúng pháp luật hay không?
Trao đổi với PV Báo Công lý, luật sư Hà Thị Khuyên, Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết việc tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là quyền lợi của người lao động, đồng thời là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động.
Theo luật sư Khuyên, trên thực tế vẫn còn nhiều doanh nghiệp, cơ sở giáo dục ngoài công lập đưa ra các điều kiện trái quy định như làm việc đủ 6 tháng mới được đóng bảo hiểm, phải cam kết gắn bó nhiều năm mới được tham gia hoặc chỉ đóng bảo hiểm cho lao động “chính thức lâu dài”. Điều này khiến không ít giáo viên, đặc biệt là giáo viên mầm non ngoài công lập, bị ảnh hưởng quyền lợi.
Đối với trường hợp nêu trên, giáo viên đã hoàn thành thời gian thử việc và được ký hợp đồng lao động thời hạn 1 năm. Tuy nhiên, nhà trường lại thông báo sau 6 tháng mới xem xét đóng bảo hiểm và yêu cầu làm việc tối thiểu 3 năm mới được tham gia. Theo quy định hiện hành, yêu cầu này là trái pháp luật.
Không được đặt điều kiện làm việc 3 năm mới đóng bảo hiểm
Luật sư Hà Thị Khuyên khẳng định, hiện nay không có bất kỳ quy định nào cho phép người sử dụng lao động đặt thêm điều kiện về thời gian công tác, thời gian cống hiến hoặc cam kết gắn bó lâu dài để được tham gia BHXH.
Theo khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2014, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Vì vậy, ngay sau khi ký hợp đồng lao động thời hạn 1 năm, giáo viên đã thuộc đối tượng phải tham gia BHXH.
"Nhà trường có trách nhiệm đăng ký tham gia BHXH cho người lao động ngay khi hợp đồng lao động có hiệu lực, không phụ thuộc vào việc đã làm việc được 6 tháng hay chưa", luật sư Khuyên cho biết.
Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 21 Luật BHXH năm 2014 quy định người sử dụng lao động có trách nhiệm lập hồ sơ để người lao động được cấp sổ BHXH và thực hiện việc đóng BHXH theo quy định. Khoản 1 Điều 168 Bộ luật Lao động năm 2019 cũng xác định người sử dụng lao động và người lao động phải tham gia BHXH, BHYT, BHTN theo quy định của pháp luật.
Do đó, việc yêu cầu giáo viên phải làm việc ít nhất 3 năm mới được đóng bảo hiểm là điều kiện trái quy định và không có giá trị pháp lý.
Người lao động làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Theo luật sư Khuyên, nhiều đơn vị hiện nay thường viện dẫn các lý do như “thử thách thêm”, “xem xét năng lực” hoặc “chờ ổn định nhân sự” để trì hoãn việc tham gia BHXH cho người lao động. Tuy nhiên, pháp luật không cho phép kéo dài thời gian không tham gia bảo hiểm khi quan hệ lao động đã thuộc diện bắt buộc.
Khi phát hiện đơn vị sử dụng lao động không thực hiện đúng quy định, người lao động nên yêu cầu nhà trường trả lời bằng văn bản về thời điểm tham gia BHXH. Nếu quyền lợi vẫn không được bảo đảm, người lao động có thể gửi đơn phản ánh tới cơ quan BHXH, cơ quan thanh tra lao động hoặc tổ chức công đoàn để được xem xét, xử lý. Trường hợp cần thiết, người lao động có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu truy đóng BHXH và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
"BHXH không phải là chính sách phúc lợi tùy nghi của doanh nghiệp mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Việc đặt điều kiện sau 6 tháng mới xem xét đóng bảo hiểm hoặc phải làm việc ít nhất 3 năm mới được tham gia là trái quy định pháp luật", luật sư Hà Thị Khuyên nhấn mạnh.
Có thể bị xử phạt nếu chậm đóng hoặc không đóng bảo hiểm
Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có hành vi chậm đóng BHXH, BHTN hoặc đóng không đủ số lao động thuộc diện tham gia có thể bị phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng.
Ngoài xử phạt hành chính, đơn vị sử dụng lao động còn phải truy đóng toàn bộ số tiền bảo hiểm còn thiếu và tiền lãi phát sinh do chậm đóng.
Trường hợp cố tình trốn đóng BHXH với số tiền lớn hoặc kéo dài trong thời gian dài, cá nhân, tổ chức vi phạm còn có thể bị xem xét xử lý hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).