Dứa rớt giá: Cần xây dựng đầu ra bền vững cho nông sản
Giữa mùa thu hoạch dứa, những triền đồi vàng óng ở phường Quang Trung (Thanh Hóa) người nông dân than vắn, thờ dài khi giá giảm mạnh, chỉ còn từ 5.000 - 7.000 đồng/kg, thấp gần một nửa so với cùng kỳ năm trước.
Cây dứa từ lâu đã trở thành sinh kế chính của hàng nghìn hộ dân tại vùng được xem là “thủ phủ dứa” của xứ Thanh. Hơn 30 năm qua, loại cây trồng này đã giúp nhiều gia đình thoát nghèo, vươn lên khá giả, xây dựng nhà cửa khang trang và đầu tư cho con em học hành.
Với diện tích khoảng 4.000 ha, sản lượng hàng năm từ 120.000 - 130.000 tấn, Thanh Hóa hiện là một trong những vùng sản xuất dứa lớn nhất miền Bắc.
Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy ngành hàng dứa vẫn đối mặt với vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá, được giá mất mùa”. Khi thị trường tiêu thụ gặp khó khăn hoặc nguồn cung tăng cao, người trồng dứa là đối tượng chịu tác động trực tiếp nhất. Giá giảm sâu khiến lợi nhuận sụt giảm, thậm chí nhiều hộ đối diện nguy cơ thua lỗ sau cả năm đầu tư công sức và chi phí sản xuất.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng đầu ra ổn định, bền vững cho sản phẩm dứa nói riêng và nông sản nói chung. Muốn giải quyết tận gốc bài toán tiêu thụ, không thể chỉ trông chờ vào thương lái hoặc thị trường tự điều tiết, mà cần sự tham gia đồng bộ của các bên trong chuỗi giá trị.
Trong đó, vai trò liên kết giữa Nhà nước, nhà nông, doanh nghiệp, nhà khoa học và hệ thống phân phối cần được phát huy mạnh mẽ. Các doanh nghiệp chế biến phải trở thành “đầu kéo” trong việc ký kết hợp đồng bao tiêu, đầu tư vùng nguyên liệu ổn định.
Các cơ quan quản lý cần hỗ trợ quy hoạch, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu giống mới, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Đối với người dân, bên cạnh mong muốn có giá bán tốt, cần nâng cao ý thức tuân thủ các cam kết liên kết sản xuất. Thực tế cho thấy, ở một số nơi vẫn xảy ra tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường tăng hoặc mở rộng diện tích tự phát ngoài quy hoạch khi thấy lợi nhuận cao.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của vùng nguyên liệu mà còn gây mất cân đối cung - cầu, làm gia tăng rủi ro cho chính người sản xuất trong những vụ tiếp theo.
Cùng với đó, việc quản lý chặt chẽ diện tích vùng trồng, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc nếu muốn nâng cao giá trị và mở rộng thị trường cho trái dứa Thanh Hóa. Chỉ khi sản xuất theo quy hoạch, gắn với nhu cầu thị trường và hợp đồng tiêu thụ rõ ràng, người nông dân mới có thể yên tâm đầu tư lâu dài.
Giá dứa giảm trong vụ thu hoạch năm nay là lời nhắc về tính bấp bênh của sản xuất nông nghiệp nếu thiếu sự liên kết và định hướng thị trường. Để cây dứa tiếp tục là cây làm giàu trên những vùng đồi xứ Thanh, cần một chiến lược phát triển bền vững hơn, trong đó đầu ra ổn định, liên kết chặt chẽ và tuân thủ quy hoạch vùng trồng phải trở thành nền tảng quan trọng nhất.