Kiểm soát tiếp thị thuốc lá trên không gian mạng: Thách thức từ những hình thức quảng bá mới

Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số đang làm thay đổi cách thức tiếp cận người tiêu dùng của nhiều ngành hàng, trong đó có các sản phẩm liên quan đến thuốc lá. Nếu trước đây hoạt động quảng bá chủ yếu diễn ra trực tiếp hoặc tại điểm bán, thì hiện nay, các nội dung giới thiệu sản phẩm có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trên mạng xã hội, nền tảng chia sẻ video và các kênh trực tuyến.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường kiểm soát hoạt động tiếp thị thuốc lá trên môi trường số đang trở thành một yêu cầu quan trọng trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, đã bổ sung nhiều quy định liên quan đến hoạt động tiếp thị và truyền thông về thuốc lá.

Nhiều hình thức quảng bá gián tiếp trên nền tảng số

Cùng với sự phát triển của công nghệ số, hoạt động quảng bá thuốc lá không còn chỉ xuất hiện dưới dạng giới thiệu sản phẩm trực tiếp mà ngày càng được lồng ghép tinh vi thông qua nhiều hình thức khác nhau.

Trên môi trường trực tuyến, một số nội dung sử dụng hình ảnh sản phẩm, phụ kiện hoặc phong cách tiêu dùng để thu hút sự chú ý của người xem. Một số trường hợp khác lại xuất hiện dưới dạng chia sẻ trải nghiệm cá nhân, video ngắn hoặc livestream có yếu tố giới thiệu đặc điểm sản phẩm.

Đặc điểm của môi trường số là khả năng lan truyền nhanh, tiếp cận số lượng lớn người dùng và tạo ra mức độ tương tác cao. Điều này khiến các hình thức quảng bá gián tiếp có thể tác động đáng kể đến nhận thức của người xem nếu không được kiểm soát phù hợp.

Đáng chú ý, nhiều nội dung được xây dựng theo hướng giải trí, thời trang hoặc phong cách sống, khiến ranh giới giữa chia sẻ cá nhân và hoạt động quảng bá trở nên khó nhận diện đối với người dùng thông thường. Trong khi đó, các nền tảng trực tuyến liên tục xuất hiện những phương thức truyền tải nội dung mới, đặt ra yêu cầu phải cập nhật cơ chế quản lý tương ứng.

Nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động tiếp thị thuốc lá, khoản 4 Điều 29 Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với hành vi “tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức”.

Cùng mức xử phạt này còn được áp dụng đối với hành vi để cho tổ chức, cá nhân tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng tại cơ sở thuộc quyền quản lý, điều hành.

Theo giới chuyên môn, việc quy định hành vi tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng “dưới mọi hình thức” cho thấy phạm vi điều chỉnh rộng, phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường số và các phương thức tiếp cận người dùng hiện nay. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để tăng cường quản lý hoạt động quảng bá thuốc lá trong bối cảnh nội dung trực tuyến ngày càng đa dạng.

Tăng trách nhiệm quản lý trong môi trường trực tuyến

Không chỉ tập trung vào hành vi tiếp thị trực tiếp, Nghị định 90/2026/NĐ-CP còn bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động truyền thông và quảng bá thuốc lá.

Theo khoản 4 Điều 29, hành vi sử dụng tên, nhãn hiệu và biểu tượng của sản phẩm thuốc lá với sản phẩm, dịch vụ khác cũng bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.

Theo các chuyên gia, quy định này góp phần hạn chế tình trạng quảng bá gián tiếp thông qua việc gắn thương hiệu hoặc sử dụng hình ảnh liên quan đến thuốc lá trong các hoạt động kinh doanh khác. Trong môi trường truyền thông số, việc tận dụng yếu tố nhận diện thương hiệu để tạo sự chú ý cho người dùng có thể làm gia tăng mức độ xuất hiện của các hình ảnh liên quan đến thuốc lá, dù không trực tiếp giới thiệu sản phẩm.

Bên cạnh chế tài xử phạt, nghị định còn quy định các biện pháp khắc phục hậu quả đối với một số hành vi vi phạm. Theo đó, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị buộc thu hồi sản phẩm và buộc loại bỏ yếu tố vi phạm; trường hợp không khắc phục được thì buộc tiêu hủy.

Việc kết hợp giữa xử phạt hành chính và các biện pháp khắc phục hậu quả góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, đồng thời hạn chế khả năng tiếp tục lan truyền các nội dung vi phạm trên môi trường số.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, công tác kiểm soát nội dung liên quan đến thuốc lá cũng đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nền tảng trực tuyến và các đơn vị cung cấp nội dung. Nhiều ý kiến cho rằng các nền tảng số cần tăng cường rà soát, phát hiện và xử lý các nội dung có dấu hiệu quảng bá thuốc lá trái quy định, đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo phù hợp đối với người dùng.

Hướng tới môi trường truyền thông lành mạnh

Kiểm soát hoạt động tiếp thị thuốc lá không chỉ là vấn đề quản lý thương mại mà còn gắn với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc hạn chế các hình thức quảng bá trên nền tảng trực tuyến được kỳ vọng góp phần giảm mức độ tiếp cận của người dùng đối với các nội dung liên quan đến thuốc lá, đặc biệt là nhóm thanh thiếu niên - đối tượng thường xuyên sử dụng mạng xã hội và các nền tảng số.

Bên cạnh việc hoàn thiện chế tài pháp luật, cần tiếp tục đẩy mạnh hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá, đồng thời trang bị kỹ năng nhận diện các nội dung quảng bá trá hình trên không gian mạng.

Đối với người sáng tạo nội dung, việc tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm tính phù hợp của nội dung đăng tải được xem là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh môi trường truyền thông số ngày càng phát triển.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy định hướng tăng cường xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh, phù hợp với xu hướng quản lý nội dung trên nền tảng số. Trong bối cảnh các phương thức quảng bá ngày càng đa dạng và khó nhận diện, việc siết chặt quy định đối với hoạt động tiếp thị thuốc lá được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời hạn chế tác động của các nội dung liên quan đến thuốc lá trên không gian mạng.

Vũ Đậu