Tăng cường hậu kiểm hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá
Sau khi Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, hoạt động cai nghiện và tư vấn cai nghiện thuốc lá được đặt trong yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn. Trọng tâm của giai đoạn mới là tăng cường hậu kiểm nhằm bảo đảm các điều kiện hoạt động được thực hiện thực chất thay vì chỉ đáp ứng về mặt hồ sơ.
Khung pháp lý siết điều kiện hoạt động
Theo Điều 28 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, cơ sở thực hiện hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá có thể bị phạt tiền từ 1-2 triệu đồng nếu vi phạm các điều kiện bắt buộc trong quá trình cung cấp dịch vụ.
Các hành vi bị xử phạt bao gồm không bố trí nơi dành riêng cho hoạt động tư vấn trực tiếp; không có tài liệu truyền thông về cai nghiện thuốc lá; không trang bị điện thoại, internet hoặc phương tiện thông tin phục vụ tư vấn gián tiếp; hoặc không thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế nơi cơ sở hoạt động trước khi triển khai dịch vụ.
Các quy định này đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý y tế địa phương thực hiện kiểm tra, giám sát trong quá trình cơ sở vận hành. Đây được xem là điểm khác biệt so với giai đoạn trước, khi hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá chủ yếu mang tính khuyến khích, chưa có đầy đủ chế tài xử lý vi phạm.
Việc bổ sung cơ chế xử phạt được đánh giá là giúp nâng cao tính tuân thủ, đồng thời tăng khả năng theo dõi thực tế điều kiện hoạt động của các cơ sở tư vấn trong bối cảnh nhu cầu hỗ trợ cai nghiện ngày càng đa dạng.
Hậu kiểm hướng tới tính thực chất
Cùng với khung xử phạt, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý là chuyển mạnh sang hậu kiểm, thay vì chỉ dừng ở khâu cấp phép hoặc tiếp nhận hồ sơ ban đầu. Theo quy định, trước khi thực hiện hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá, cơ sở phải thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế nơi hoạt động. Đây là căn cứ để cơ quan quản lý nắm thông tin, xây dựng kế hoạch theo dõi và kiểm tra trong quá trình triển khai.
Thực tế cho thấy, hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá có thể được triển khai dưới nhiều hình thức như tư vấn trực tiếp tại cơ sở, tư vấn qua điện thoại hoặc qua internet. Vì vậy, nếu chỉ kiểm tra trên giấy tờ mà không đánh giá quá trình vận hành thực tế, việc giám sát điều kiện hoạt động sẽ khó phản ánh đúng năng lực cung cấp dịch vụ.
Từ góc độ quản lý, hậu kiểm được hiểu không chỉ là phát hiện vi phạm, mà còn nhằm đánh giá mức độ tuân thủ và chất lượng dịch vụ. Qua đó, cơ quan chức năng có thể điều chỉnh chính sách hoặc hướng dẫn chuyên môn phù hợp hơn với thực tiễn triển khai tại cơ sở.
Điều kiện cơ sở vật chất được kiểm tra thực tế
Một trong những nội dung đáng chú ý của Điều 28 Nghị định 90/2026/NĐ-CP là yêu cầu về điều kiện cơ sở vật chất phục vụ tư vấn cai nghiện thuốc lá. Quy định nêu rõ cơ sở phải có không gian dành riêng cho tư vấn trực tiếp, bảo đảm điều kiện để người tư vấn và người sử dụng dịch vụ có thể trao đổi một cách phù hợp.
Bên cạnh đó, cơ sở cũng phải trang bị điện thoại, internet hoặc phương tiện thông tin khác để phục vụ tư vấn gián tiếp. Các điều kiện này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động hỗ trợ người cai nghiện trong nhiều tình huống khác nhau.
Trong thực tiễn quản lý, việc kiểm tra không chỉ dừng ở việc xác nhận sự tồn tại của trang thiết bị, mà còn phải xem xét mức độ vận hành thực tế. Điều này nhằm tránh tình trạng cơ sở đáp ứng yêu cầu trên hồ sơ nhưng không triển khai đầy đủ trong thực tế hoạt động.
Theo một số chuyên gia y tế dự phòng, cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả hỗ trợ người hút thuốc lá, đồng thời bảo đảm các cơ sở cung cấp dịch vụ hoạt động theo đúng tiêu chuẩn đã được quy định.
Chuẩn hóa nội dung truyền thông
Bên cạnh điều kiện cơ sở vật chất, nội dung truyền thông về cai nghiện thuốc lá cũng được đặt trong phạm vi quản lý chặt chẽ hơn. Điều 28 yêu cầu cơ sở phải có tài liệu truyền thông phục vụ hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá, qua đó cung cấp thông tin cho người dân một cách thống nhất và có cơ sở khoa học.
Trong bối cảnh hiện nay, trên môi trường mạng xuất hiện nhiều thông tin quảng bá các phương pháp cai thuốc lá nhanh hoặc không cần can thiệp chuyên môn, việc kiểm soát tính xác thực của tài liệu truyền thông được xem là cần thiết. Điều này góp phần hạn chế nguy cơ người dân tiếp cận thông tin sai lệch hoặc thiếu căn cứ khoa học.
Truyền thông trong lĩnh vực cai nghiện thuốc lá cần tập trung vào các nội dung như cơ chế lệ thuộc nicotine, nguy cơ tái nghiện, các thay đổi sức khỏe sau khi bỏ thuốc và các hình thức hỗ trợ phù hợp. Việc chuẩn hóa tài liệu cũng giúp bảo đảm tính thống nhất trong hoạt động tư vấn giữa các cơ sở khác nhau.
Các nội dung như tiêu chí tài liệu truyền thông, quy trình tư vấn gián tiếp hoặc cách thức thông báo hoạt động đến Sở Y tế cần được quy định rõ ràng hơn để tránh cách hiểu khác nhau giữa các cơ sở. Việc hoàn thiện hướng dẫn cũng giúp hạn chế tình trạng đáp ứng yêu cầu trên hồ sơ nhưng thiếu triển khai thực chất trong thực tế.