Thẩm quyền mở rộng và bản lĩnh vượt áp lực của Thẩm phán Tòa khu vực

Bước vào mô hình tổ chức mới, áp lực đầu tiên dồn lên vai người Thẩm phán chính là sự thay đổi về thẩm quyền theo lãnh thổ. Việc sáp nhập, sắp xếp từ 26 TAND cấp huyện thành 13 TAND khu vực đồng nghĩa với việc phạm vi phụ trách của mỗi đơn vị mở rộng gấp đôi, số lượng đơn vị hành chính cấp xã thuộc thẩm quyền quản lý tăng lên đáng kể. Nhiều Thẩm phán phải đối mặt với địa bàn quản lý rộng lớn, khoảng cách di chuyển từ trụ sở đến nơi xác minh vô cùng xa xôi, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng giáp biên. Ngoài khó khăn về địa lý, áp lực về khối lượng công việc cũng không hề nhỏ, khi số lượng án dồn về các Tòa án khu vực tăng nhanh chóng.

Trong kỳ báo cáo, tổng số vụ việc thụ lý của TAND hai cấp tỉnh Thanh Hóa đã tăng thêm 664 vụ so với mô hình cũ, chạm mốc 14.338 vụ việc. Trong khi khối lượng công việc thực tế gia tăng, số lượng biên chế được giao chưa kịp bổ sung tương xứng, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ tại một số đơn vị.

Chia sẻ về những ngày đầu khi mô hình mới đi vào vận hành, Thẩm phán Lê Xuân Vinh, Chánh án TAND khu vực 10, tỉnh Thanh Hóa (đơn vị đóng trên địa bàn miền núi) cho hay: Đối với địa bàn miền núi, cái khó lớn nhất của anh em Thẩm phán sau khi sáp nhập thành Tòa án khu vực là khoảng cách địa lý mở rộng. Có những vụ án dân sự, tranh chấp đất rừng, Thẩm phán và Thư ký phải đi bộ, băng rừng cả ngày đường mới đến được bản xa để xác minh, tống đạt văn bản.

Thêm vào đó, khi bỏ cấp huyện, việc phối hợp với chính quyền xã vùng cao trong giai đoạn đầu chưa đồng bộ khiến thời gian giải quyết vụ việc bị kéo dài. Nếu Thẩm phán không thực sự có bản lĩnh, kiên trì và chịu khó thì rất dễ nản lòng trước áp lực của cung đường và khối lượng án tăng.

Đặc biệt, việc UBND cấp huyện chấm dứt hoạt động đã làm thay đổi hoàn toàn cơ chế phối hợp liên ngành vốn đã quen thuộc nhiều năm. Trong giai đoạn đầu vận hành chính quyền hai cấp, công tác phối hợp giữa Tòa án với các cơ quan hữu quan tại một số địa phương không tránh khỏi sự lúng túng.

Thẩm phán giải quyết vụ án phải tự mình tháo gỡ hàng loạt vướng mắc phát sinh trong việc xác minh địa chỉ đương sự, thu thập chứng cứ, tống đạt văn bản tố tụng, phối hợp tổ chức thi hành án hay xác định thẩm quyền giải quyết vụ án theo lãnh thổ.

Áp lực công việc nhiều, trong khi điều kiện sinh hoạt của một bộ phận cán bộ có sự xáo trộn lớn khi phải điều động đến địa bàn mới xa nhà, đối mặt với cơ sở vật chất, phòng làm việc chật hẹp, xuống cấp và hạ tầng công nghệ thông tin tại vùng cao đôi lúc còn gặp sự cố mất kết nối, nghẽn mạng cục bộ.

Trước những khó khăn đó, bản lĩnh và lòng yêu nghề của người Thẩm phán chính là điểm tựa vững chắc nhất. Nhờ làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và giữ vững nguyên tắc dân chủ, công khai của TAND tỉnh Thanh Hóa, đội ngũ Thẩm phán đã nhanh chóng ổn định tâm lý, phát huy tinh thần trách nhiệm và sẵn sàng nhận nhiệm vụ tại các địa bàn mới.

Nhằm chia sẻ áp lực cho các Tòa án khu vực trọng điểm, lãnh đạo TAND tỉnh đã thực hiện cơ chế điều động, biệt phái linh hoạt, tăng cường các Thẩm phán có kinh nghiệm đến các đơn vị có số lượng án lớn.

Khối lượng công việc lớn, đội ngũ Thẩm phán trong Tòa án hai cấp tỉnh Thanh Hóa đã tiên phong nhanh chóng áp dụng công nghệ số một cách hiệu quả.

Hiện nay, 131/131 Thẩm phán thuộc TAND hai cấp tỉnh Thanh Hóa đã khai thác và sử dụng thường xuyên phần mềm Trợ lý ảo phục vụ công tác chuyên môn với tổng số lượt truy cập ấn tượng đạt 69.039 lượt. Việc ứng dụng triệt để Trợ lý ảo trong nghiên cứu hồ sơ, tra cứu văn bản pháp luật, cùng tỷ lệ áp dụng văn bản điện tử, chữ ký số đạt mức 98% đã giúp giảm tối đa thời gian xử lý thủ tục hành chính tư pháp.

Giữa những khó khăn, các Thẩm phán trẻ cũng thể hiện tinh thần vượt khó và sự nhạy bén của mình. Theo Thẩm phán trẻ Phạm Bảo Yến, công tác tại TAND khu vực 4 (đơn vị đóng trên địa bàn miền biển) tâm sự: "Là một Thẩm phán trẻ, lúc mới chuyển đổi mô hình, bản thân tôi cũng gặp không ít áp lực, nhất là khi lượng án hành chính được chuyển thẩm quyền về Tòa khu vực thụ lý, giải quyết hay các vụ án dân sự liên quan đến đất đai vùng ven biển nhiều và tính chất phức tạp. Thế nhưng, nhờ sự động viên và giúp đỡ của các Thẩm phán có kinh nghiệm của cơ quan và hệ thống Trợ lý ảo cùng phần mềm quản lý án điện tử, chúng tôi đã vượt qua được sự quá tải.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các phần mềm công nghệ giúp tôi tra cứu án lệ và các văn bản pháp luật nhanh hơn, phân loại hồ sơ khoa học hơn. Giờ đây những áp lực hành chính cục bộ đã giảm đi nhiều, giúp tôi tập trung nghiên cứu hồ sơ và đưa ra những phán quyết công tâm nhất".

Khó khăn là vậy, nhưng các Thẩm phán đã nỗ lực đưa tổng số vụ việc đã giải quyết lên đến 11.081 vụ, tăng 624 vụ so với giai đoạn trước cải cách. Tỷ lệ giải quyết chung được nâng lên mức 77,3%, tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan đã được giảm xuống mức rất thấp.

Thẩm phán các Tòa án khu vực đã chủ động nghiên cứu, cập nhật quy định pháp luật, thụ lý 308 vụ án hành chính và giải quyết dứt điểm 175 vụ phức tạp liên quan đến quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng, xử phạt vi phạm hành chính...; Không để xảy ra tình trạng án tồn đọng kéo dài hay vi phạm thời hạn tố tụng nghiêm trọng, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

Song song với đó, tinh thần cải cách tư pháp còn ghi dấu ấn qua việc tổ chức thành công 56 phiên tòa xét xử trực tuyến và 163 phiên tòa rút kinh nghiệm trực tuyến, nâng cao chất lượng tranh tụng và tính minh bạch của cơ quan tư pháp.

Sự thích ứng linh hoạt và bản lĩnh vững vàng của đội ngũ Thẩm phán Tòa án khu vực chính là nhân tố quyết định làm nên thành công bước đầu của mô hình Tòa án mới tại Thanh Hóa. Để sự vận hành bền vững lâu dài, từ thực tiễn cống hiến của người Thẩm phán, TAND tỉnh Thanh Hóa cũng kiến nghị sớm được xem xét điều chỉnh bổ sung biên chế phù hợp với tốc độ tăng án. Đồng thời, cần có chính sách đặc thù hỗ trợ kinh phí thuê nhà công vụ, phương tiện đi lại cho cán bộ phải điều động xa nhà và tiếp tục ưu tiên nguồn vốn đầu tư công để nâng cấp hạ tầng số, xây dựng phòng xét xử trực tuyến đồng bộ, giúp người Thẩm phán vững tâm trong công tác chuyên môn.

Thành Phan