"Báu vật" kơ nia 300 năm tuổi giữa đồng bằng Gia Lai
Giữa vùng đồng bằng thuộc phường Bình Định (tỉnh Gia Lai), một quần thể kơ nia cổ thụ hàng trăm năm tuổi vẫn được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ như báu vật của làng.
Người dân địa phương gọi kơ nia là cây cầy hoặc cây cốc. Những cây cổ thụ này nằm rải rác tại các khu Rừng Cấm xưa của làng Hòa Mỹ, nay thuộc Tổ dân phố Hòa Mỹ.
Ở tuổi 81, ông Hà Văn An là người được dân làng giao chăm sóc, bảo vệ quần thể cây quý. Theo ông An, không ai biết chính xác rừng kơ nia xuất hiện từ bao giờ, nhưng dựa vào những cây cổ thụ còn lại, loài cây này đã tồn tại ít nhất hơn 300 năm.
Dẫn chúng tôi đi dưới những tán cây rợp bóng, ông An chỉ tay về một cây kơ nia có thân to đến ba người lớn ôm không xuể, đường kính khoảng 1,6-1,7m, ước tuổi đời từ 350-400 năm.
“Ngày tôi sinh ra thì rừng cây đã có rồi. Trước đây làng có rất nhiều cây nên bà con lập 3 khu Rừng Cấm để giữ rừng, giữ nước tưới và chống hạn”, ông An kể.
Theo người dân Hòa Mỹ, cây kơ nia không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn gắn bó mật thiết với đời sống thường ngày. Những tán cây lớn giúp chắn gió, giữ nước, tạo bóng mát cho người dân nghỉ ngơi mỗi mùa nắng nóng.
Bà Phan Thị Mai Thanh (77 tuổi) cho biết mỗi năm cây đều cho trái, người dân nhặt về đập lấy nhân ăn với vị béo, thơm đặc trưng.
“Mỗi lần nhắc đến rừng kơ nia là bao ký ức tuổi thơ lại ùa về. Những người đi làm ăn xa khi trở về dưới tán cây đều thấy xúc động như được trở lại những ngày xưa cũ”, bà Thanh nói.
Theo ghi nhận, tại khu vực Nhà văn hóa Hòa Mỹ, nơi từng là đình làng cũ hiện còn khoảng 20 cây kơ nia trên 100 năm tuổi. Tại cụm Rừng Cấm số 2 còn 5 cây, trong đó có một cây cổ thụ khoảng 350-400 năm tuổi.
Anh Lê Hữu Phước - Tổ trưởng Tổ dân phố Hòa Mỹ, cho biết từ bao đời nay người dân tự đặt ra quy ước bảo vệ cây kơ nia nên không ai xâm hại.
“Nếu hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ, quần thể kơ nia có thể trở thành điểm nhấn phát triển du lịch cộng đồng”, anh Phước nói.
Ông Lê Quốc Cường - chủ tịch UBND phường Bình Định cho biết địa phương sẽ tiếp tục rà soát, bảo tồn nghiêm ngặt quần thể cây quý này.
“Về lâu dài, địa phương sẽ nghiên cứu phương án quy hoạch, tạo điểm nhấn để vừa bảo tồn vừa khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng”, ông Cường cho hay.