Trong căn phòng kín giữa Hoàng thành: Những mệnh lệnh làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975
Nhà D67 tại Hoàng thành Thăng Long là nơi Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương đưa ra những quyết sách chiến lược, góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975.
Nằm trong khuôn viên di tích nền điện Kính Thiên, thuộc khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, có một công trình kiến trúc tưởng như giản dị, ẩn mình dưới tán cây xanh, nhưng lại chứa đựng những quyết sách mang tầm vóc lịch sử của dân tộc. Đó là Di tích Cách mạng - Nhà và hầm D67, nơi được coi là “bộ não” của Tổng hành dinh trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Nhân dịp kỷ niệm Giải phóng miền Nam 30/4/1975 - 30/4/2026, di tích này một lần nữa gợi nhắc về trí tuệ, bản lĩnh và ý chí sắt đá đã làm nên thắng lợi trọn vẹn của dân tộc.
Dấu ấn của một “tổng hành dinh trong lòng đất”
Năm 1966-1967, khi không quân Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải có một nơi làm việc tuyệt đối an toàn cho cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến. Trong bối cảnh đó, Bộ Quốc phòng quyết định xây dựng một công trình đặc biệt trong khu A của Sở chỉ huy, khu vực hành cung thành Hà Nội thời Nguyễn.
Năm 1967, Nhà và hầm D67 được hoàn thành. Tên gọi giản dị ấy thực chất là Phòng họp của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, nơi tập trung trí tuệ cao nhất của Đảng và Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn quyết định của cuộc chiến.
Từ tháng 9/1968 đến ngày 30/4/1975, tại đây, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh đã làm việc liên tục, ban hành các chủ trương chiến lược, chỉ đạo toàn diện các chiến trường, góp phần đánh bại từng bước các chiến lược quân sự của Mỹ.
Nhìn từ bên ngoài, Nhà D67 không khác một ngôi nhà mái bằng thông thường, với kích thước 43,02 x 20,85m, chiều cao chưa đầy 8m, nằm kín đáo dưới tán cây. Nhưng bên trong là một hệ thống kiến trúc quân sự được tính toán kỹ lưỡng.
Tường nhà dày tới 0,6m, có khả năng cách âm; cửa được thiết kế hai lớp, lớp ngoài bằng thép dày 1cm. Trên mái phủ một lớp cát để hạn chế tác động của bom đạn. Phía sau có hành lang nối trực tiếp với hệ thống hầm ngầm, nơi trú ẩn và làm việc khi có tình huống khẩn cấp.
Hầm D67 được xây dựng đồng thời với ngôi nhà, nằm sâu 9m dưới lòng đất, có ba tầng cầu thang, kết nối với Nhà D67 và khu “Nhà Con Rồng”. Đây không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là không gian họp quan trọng trong những thời điểm cam go.
Bên trong công trình không có hệ thống ghi hình, ghi âm như hiện đại ngày nay, nhưng được bố trí hệ thống thông tin liên lạc phục vụ chỉ đạo chiến trường. Tính bảo mật, an toàn và linh hoạt được đặt lên hàng đầu.
Nơi ra đời những quyết sách làm thay đổi lịch sử
Không chỉ là một công trình kiến trúc, Nhà D67 là nơi hội tụ trí tuệ và ý chí của những nhà lãnh đạo kiệt xuất như Võ Nguyên Giáp, Văn Tiến Dũng cùng tập thể Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương.
Tại phòng họp này, từ ngày 18/12/1974 đến 8/1/1975, Bộ Chính trị đã thông qua kế hoạch giải phóng miền Nam trong hai năm 1975–1976, đồng thời khẳng định: “Nếu thời cơ đến vào đầu hoặc cuối năm 1975 thì lập tức giải phóng miền Nam trong năm 1975.” Đây là một quyết định mang tính bước ngoặt, thể hiện tầm nhìn chiến lược và khả năng nắm bắt thời cơ.
Cũng từ đây, những mệnh lệnh mang tính lịch sử đã được phát đi. Trong đó, bức điện nổi tiếng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp:
“Thần tốc, thần tốc hơn nữa; táo bạo, táo bạo hơn nữa… quyết chiến và toàn thắng” đã trở thành hiệu lệnh thúc đẩy toàn quân, toàn dân tiến nhanh đến thắng lợi.
Tổng hành dinh tại Nhà D67 đã chỉ đạo hàng loạt chiến dịch quan trọng như: Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào 1971, cuộc chiến đấu 12 ngày đêm năm 1972 và đặc biệt là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Không chỉ là một công trình kiến trúc, Nhà D67 là nơi hội tụ trí tuệ và ý chí của những nhà lãnh đạo kiệt xuất như Võ Nguyên Giáp, Văn Tiến Dũng cùng tập thể Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương.
Những ngày tháng Tư lịch sử
Đầu năm 1975, tại hầm D67, liên tiếp diễn ra các cuộc họp mang tính quyết định:
- Ngày 30/1: Bộ Chính trị họp bàn kế hoạch nắm bắt thời cơ chiến lược.
- Ngày 24/3: nhận định thời cơ đã chín muồi, quyết tâm giải phóng miền Nam trong thời gian sớm nhất.
- Ngày 26/3: bàn kế hoạch tiến công Đà Nẵng với phương châm táo bạo, bất ngờ.
- Ngày 2/4: chỉ đạo giải phóng các đảo, trong đó có quần đảo Trường Sa.
Trưa 30/4/1975, tại Tổng hành dinh, khi tin chiến thắng từ Sài Gòn truyền về, các đồng chí lãnh đạo đã vỡ òa trong niềm xúc động. Những cái ôm, những giọt nước mắt hạnh phúc trên sân “Nhà Con Rồng” đã khép lại một chặng đường chiến đấu gian khổ, mở ra kỷ nguyên độc lập, thống nhất.
Trong suốt 7 năm hoạt động cao độ, Nhà D67 đã bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cơ quan chỉ huy tối cao của cuộc kháng chiến. Đây là một trong số ít công trình quân sự thời kỳ này còn giữ được gần như nguyên vẹn, nhờ vật liệu bền vững và chế độ bảo vệ nghiêm ngặt.
Ngày nay, cùng với hệ thống di tích trong Hoàng thành Thăng Long, Nhà và hầm D67 trở thành một “chứng nhân lịch sử sống động”, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ.
Kỷ niệm 51 năm ngày 30/4/1975 - 30/4/2026, nhìn lại Nhà D67 không chỉ là nhìn lại một công trình, mà là nhìn lại nơi hội tụ trí tuệ, bản lĩnh và ý chí của cả dân tộc trong thời khắc quyết định. Giữa lòng Thăng Long nghìn năm văn hiến, công trình ấy vẫn lặng lẽ tồn tại - như một biểu tượng của sức mạnh Việt Nam trong thế kỷ XX.
Nguồn tư liệu: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử quốc gia