Phủ Phụ Chính - Khâm Thiên Giám chính thức thành Di tích quốc gia

Nằm bên trong Kinh thành Huế, Phủ Phụ Chính tọa lạc ở phía đông Hoàng thành, phía trước trục Lục Bộ đường. Công trình được xây dựng vào khoảng cuối thời vua Thành Thái đến đầu thời vua Duy Tân (1906–1907), mang đậm dấu ấn giao thoa kiến trúc Đông - Tây. Toàn bộ móng và tường được xây bằng gạch kiên cố, mái lợp ngói liệt, trong khi tổng thể lại chịu ảnh hưởng rõ nét của phong cách kiến trúc Pháp.

Phủ Phụ Chính từng là nơi làm việc của Hội đồng Cơ mật - cơ quan quyền lực bậc cao của triều đình, sau đó là nơi làm việc của các Phụ chánh đại thần thời vua Duy Tân. Không chỉ có giá trị về kiến trúc, công trình còn phản ánh rõ nét cơ chế vận hành của bộ máy chính quyền triều Nguyễn trong giai đoạn cuối, góp phần giúp hậu thế hiểu sâu hơn về cấu trúc chính trị của Nhà nước phong kiến cuối cùng ở Việt Nam.

Tuy nhiên, trải qua thời gian, công trình này đang đối mặt với tình trạng xuống cấp. Từ cuối năm 2015, nơi đây từng được khai thác thành “Không gian văn hóa Lục Bộ” nhằm quảng bá sản phẩm làng nghề và văn hóa truyền thống Huế. Song, sau khi đơn vị khai thác hết hạn hợp đồng, hoạt động bị dừng lại, khiến khu vực hiện nay đóng cửa, nhiều hạng mục xuống cấp, cỏ dại mọc um tùm.

Không xa Phủ Phụ Chính, di tích Khâm Thiên Giám tại số 82 Hàn Thuyên cũng đang trong tình trạng báo động khi nhiều hạng mục hư hỏng nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ. Hiện công trình đã được rào chắn và gia cố tạm thời để hạn chế hư hại thêm.

Theo sử liệu, Khâm Thiên Giám được thành lập từ thời vua Gia Long, là cơ quan phụ trách quan sát thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch và xem ngày giờ cho triều đình.

Đến thời vua Minh Mạng, cơ quan này được đặt tại khu vực gần Quan Tượng Đài - nơi thu thập dữ liệu thiên văn với nhiều công trình như Bát Phong Đình hay cột quan sát gió.

Dưới triều Nguyễn, Khâm Thiên Giám giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị và nông nghiệp, từ việc chọn ngày lành tháng tốt cho các nghi lễ cung đình đến việc tính toán lịch mùa vụ phục vụ sản xuất lúa. Tuy nhiên, sang đầu thế kỷ 20, khi các trạm khí tượng hiện đại của Pháp được xây dựng và lịch phương Tây dần phổ biến, vai trò của cơ quan này bị thu hẹp đáng kể.

Việc hai công trình được công nhận là Di tích quốc gia không chỉ là sự ghi nhận giá trị lịch sử - văn hóa mà còn mở ra cơ hội để triển khai các dự án trùng tu, bảo tồn trong thời gian tới.

Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, đây sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng phương án phục hồi, từng bước “đánh thức” những di sản quý giá đang bị lãng quên.

Ngọc Minh