Có thể không bị truy cứu hình sự nếu vi phạm vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả
Bộ Công an đề xuất bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, tạo điều kiện cho người vi phạm khắc phục hậu quả trong các trường hợp gây thiệt hại nhưng không vì mục đích vụ lợi, tham nhũng, nhằm bảo đảm tính công bằng và khuyến khích phục hồi kinh tế - xã hội.
Tạm hoãn truy cứu để khắc phục bất cập thực tiễn
Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất nhiều điểm mới liên quan đến miễn trách nhiệm hình sự.
Theo cơ quan soạn thảo, thực tiễn thi hành cho thấy có những hành vi vi phạm gây thiệt hại nhưng xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng, không nhằm trục lợi cá nhân; thậm chí mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước và có thể khắc phục toàn bộ hậu quả. Tuy nhiên, các trường hợp này vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điều này được đánh giá là chưa phù hợp với thực tiễn, chưa bảo đảm tính công bằng và chưa khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả. Đồng thời, quy định hiện hành cũng chưa phân hóa rõ giữa hành vi có yếu tố tham nhũng và không có yếu tố tham nhũng.
Để khắc phục, Bộ Công an đề xuất bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm tạo thời gian để người vi phạm khắc phục hậu quả. Đồng thời, bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp đã được tạm hoãn và đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Dự thảo cũng đề xuất cho phép miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm thông qua quyết định không khởi tố vụ án nếu có đủ căn cứ. Quy định này nhằm giảm bớt thủ tục tố tụng, bảo đảm tính nhân đạo, nhân văn của pháp luật.
Xem xét miễn hình phạt với hành vi không vì vụ lợi
Một nội dung khác được đề xuất sửa đổi là quy định về miễn hình phạt đối với một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực kinh tế, môi trường.
Theo Bộ Công an, có những trường hợp phạm tội không nhằm mục đích thu lợi bất chính mà vì lợi ích chung. Dù đã áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro, vẫn xảy ra thiệt hại nhưng người vi phạm đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Việc không miễn hình phạt trong các trường hợp này được cho là chưa phù hợp với mục tiêu chính của việc xử lý các tội phạm kinh tế, môi trường – vốn hướng tới việc khôi phục nguyên trạng và bồi thường thiệt hại.
Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung quy định miễn hình phạt đối với một số tội về trật tự quản lý kinh tế nếu đáp ứng các điều kiện: không tham nhũng, không vụ lợi, vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Cùng với đó, dự thảo cũng bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro phát sinh trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng mô hình sản xuất, kinh doanh mới nếu thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan.
Ngoài ra, đề xuất loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp thực hiện biện pháp nghiệp vụ phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, với điều kiện tuân thủ đầy đủ quy trình, thủ tục và không vì động cơ cá nhân.