Hiền Nguyễn và hành trình "Trẩy" qua chiều sâu vật chất
Sau hơn một thập kỷ bền bỉ với sơn mài, họa sĩ Hiền Nguyễn tiếp tục mở rộng biên độ sáng tạo trong triển lãm "Trẩy", nơi hội họa trở thành cách suy tưởng về không gian, vật chất và ký ức vũ trụ.
Khoảng 15 năm kể từ sau dấu mốc triển lãm cá nhân đầu tiên năm 2012, Hiền Nguyễn đã thực hiện 8 triển lãm riêng và tham gia nhiều trưng bày nhóm trong và ngoài nước, duy trì nhịp độ sáng tác đều đặn, trung bình 2-3 năm một lần ra mắt dự án mới. Xuất thân từ lĩnh vực thời trang, chị chuyển hẳn sang hội họa sau khi gây chú ý tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 2010, dành toàn bộ thời gian nghiên cứu và thể nghiệm sơn ta trên nhiều chất liệu như vóc gỗ, vóc nhựa và canvas.
Hiền Nguyễn ưa chuộng cấu trúc tranh ghép tấm (diptych, triptych, polyptych), từng thực hiện các tác phẩm quy mô lớn, có chiều ngang gần 20 mét. Trong triển lãm mới nhất "Trẩy", chị tiếp tục theo đuổi không gian rộng lớn nhưng đào sâu hơn vào bản chất vật chất, đưa người xem vào một trải nghiệm thị giác giống như "lọt" vào tầng sâu của thế giới.
Các tác phẩm trong "Trẩy" được phát triển theo hai hướng. Nhóm thứ nhất gợi nhắc các kỷ địa chất sơ khai, với hình ảnh nham thạch, vật chất đang hình thành, như một suy tưởng về nguồn gốc sự sống. Nhóm thứ hai mở ra không gian của trí tưởng tượng và ký ức di truyền, nơi những hình dung về hỗn mang, gen và mộng mị trở thành biểu trưng cho chiều sâu tinh thần con người.
Không gian triển lãm tạo cảm giác khác biệt: các bức tranh đứng yên nhưng gợi chuyển động nội tại, buộc người xem chậm lại để cảm nhận "nhịp thở" của bề mặt sơn mài. Với Hiền Nguyễn, trừu tượng không chỉ là phong cách mà là phương tiện để phóng chiếu suy nghĩ, tiềm thức và đối thoại với bản ngã.
Tự nhận là người hướng nội, từng trải qua tuổi thơ nhiều khó khăn trong giai đoạn hậu chiến, nghệ sĩ xem hội họa như cách để cảm nhận sự tồn tại. Sau tuổi 30, chị rời bỏ thiết kế thời trang để toàn tâm theo đuổi sơn mài, chất liệu truyền thống nhưng được chị khai thác theo hướng đương đại.
Từ năm 2012 đến nay, các triển lãm cá nhân của Hiền Nguyễn gồm: "Những cung bậc cảm xúc" (2012), "Ủ" (2019), "Thở" (2019), "Mở" (2021), loạt triển lãm năm 2023 và "Trẩy" (2026). Song song, chị cũng xuất bản nhiều sách mỹ thuật tương ứng với các dự án này.
Theo giám tuyển Vũ Huy Thông, thực hành nghệ thuật của Hiền Nguyễn xoay quanh ý niệm không gian, một phạm trù trung tâm của hội họa. Điểm đáng chú ý nằm ở khả năng mở rộng giới hạn vật chất của bức tranh: từ bề mặt hai chiều, tác phẩm gợi ra những không gian vô hạn thông qua trí tưởng tượng người xem.
Nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn nhìn nhận, sơn mài trong sáng tác của Hiền Nguyễn không chỉ là chất liệu mà là phương thức tư duy. Các thao tác chồng lớp, mài, để lộ hay che phủ trở thành cách nghệ sĩ suy nghĩ về một thế giới có độ dày, ký ức và lực nội tại. Ông cho rằng hành trình sáng tác của chị đã chuyển dịch rõ rệt: từ "độ mở của vũ trụ" ở giai đoạn trước sang "độ sâu của vật chất" trong "Trẩy".
Trong khi đó, nhà nghiên cứu Lý Đợi nhận định nghệ sĩ ngày càng dấn sâu vào các vấn đề siêu hình và nguyên lý vũ trụ. Bề mặt tranh, dù được xử lý công phu, dường như chỉ còn là điểm khởi đầu để mở ra một "thanh khí" bao trùm, nơi người xem cảm nhận sự trống vắng nhưng cũng là bản chất tồn tại của thế giới.
Với "Trẩy", Hiền Nguyễn tiếp tục hành trình khám phá không gian không phải ở bên ngoài, mà ngay trong chính vật chất và ý thức, nơi hội họa trở thành một cách tiếp cận khác với vũ trụ.
Triển lãm "Trẩy" mở cửa đến hết ngày 5/5 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.