Khai hội đền Xưa, tưởng niệm ngày mất Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh

Năm nay, Lễ hội truyền thống đền Xưa được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 1 đến 3/4 (tức 14-16/2 Âm lịch). Lễ hội diễn ra với nghi thức tế, lễ truyền thống; tổ chức các chương trình sôi động như giao lưu văn nghệ, các trò chơi dân gian đi cầu kiều, bịt mắt đập niêu, bắt vịt; các hoạt động triển lãm thư pháp, bắt mạch kê đơn, tư vấn sức khỏe miễn phí cho nhân dân.

Lễ dâng hương tưởng niệm 626 năm Ngày mất của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh tại chính quê hương không chỉ là dịp tri ân công lao to lớn của ông đối với nền y học dân tộc, mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ và phát huy giá trị của y học cổ truyền Việt Nam, lan tỏa sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh), sinh năm 1330 tại làng Nghĩa Phú, phủ Thượng Hồng (nay là thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, Hải Phòng), được mệnh danh là vị “Thánh thuốc Nam” của dân tộc.

Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được các nhà sư chùa Giám nuôi dưỡng, cho ăn học. Từ thuở thiếu thời, ông đã nổi bật với tư chất thông minh, lòng nhân ái và sớm gắn bó với con đường cứu người bằng y thuật.

Năm 10 tuổi, ông theo học tại Chùa Keo, nơi hun đúc thêm tri thức và đạo hạnh. Đến năm 22 tuổi, ông đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan mà lựa chọn nương nhờ cửa Phật, lấy pháp hiệu Tuệ Tĩnh. Từ đây, ông dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, phát triển y học dân tộc và chữa bệnh cứu người.

Trong khoảng 30 năm hoạt động chủ yếu ở nông thôn, Tuệ Tĩnh đã xây dựng 24 ngôi chùa, biến thành các “y xã”, mô hình kết hợp giữa cơ sở tôn giáo và chữa bệnh phục vụ nhân dân. Ông không chỉ khám chữa bệnh mà còn tích cực tuyên truyền kiến thức vệ sinh, phòng bệnh, vận động tăng ni, phật tử trồng và sử dụng cây thuốc nam trong đời sống hằng ngày.

Với tư tưởng nổi tiếng “Nam dược trị nam nhân”, ông đã dày công nghiên cứu, sưu tầm hàng nghìn bài thuốc dân gian, kết hợp tinh hoa y học phương Bắc để xây dựng nền y học mang bản sắc riêng của dân tộc. Ông hệ thống 182 chứng bệnh với 3.873 phương thuốc, để lại hai bộ sách quý là “Hồng Nghĩa giác tự y thư” và “Nam dược thần hiệu”, có giá trị lớn đối với nền y học cổ truyền Việt Nam.

Nhờ tài năng và học vấn uyên thâm, ông được triều đình cử đi sứ sang Trung Quốc. Tại đây, ông được vua Minh phong tặng danh hiệu “Đại y thiền sư”. Tuy nhiên, ông mất tại Giang Nam, không có điều kiện trở về quê hương.

Năm 1690, Tiến sĩ Nguyễn Danh Nho trong một lần đi sứ sang Trung Quốc đã tình cờ phát hiện mộ Tuệ Tĩnh. Nhận ra người cùng quê, ông đã sao chép bia mộ và mang về nước. Từ đó, nhân dân làng Nghĩa Phú dựng đền thờ để tưởng nhớ công lao to lớn của vị danh y, gọi là đền Xưa.

Đền Xưa được xây dựng từ thời Hậu Lê (thế kỷ XVII–XVIII), trải qua hai lần trùng tu vào các năm 1890 và 1929 dưới triều Nguyễn.

Đền hiện còn lưu giữ nhiều di vật quý như sập đá thời Hậu Lê, chuông đồng đúc năm 1855 và 5 đạo sắc phong thời Nguyễn (1846–1940) cùng hệ thống hoành phi, câu đối, tượng, nghê đá có giá trị lịch sử, nghệ thuật cao.

Năm 2017, đền Xưa cùng với chùa Giám và đền Bia được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.

Vũ Ba