Phiên tòa giả định chống khai thác IUU: Tạo chuyển biến thực chất, góp phần tháo gỡ “thẻ vàng”

Bám sát thực địa để tuyên truyền pháp luật

Sau nhiều năm nỗ lực tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC, Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt, đòi hỏi sự chuyển biến thực chất từ nhận thức đến hành động của ngư dân. Đặc biệt, trong tháng 3/2026, Đoàn kiểm tra của EC trực tiếp có mặt tại nhiều địa phương ven biển để kiểm tra.

Trong bối cảnh đó, 12 chương trình tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU dưới hình thức phiên tòa giả định do Báo Công lý chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức tại các phường, xã ven biển nhằm bám sát thực địa đã tạo nên một dấu ấn đặc biệt.

Tại tỉnh Khánh Hòa, trong các ngày 17 và 18/3 đã diễn ra 4 phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU ở xã Đại Lãnh, xã Vạn Ninh, phường Bắc Nha Trang và phường Cam Linh.

Đây là những địa bàn ven biển có đội tàu khai thác lớn, ngư dân đông, hoạt động đánh bắt diễn ra sôi động quanh năm. Cũng là những khu vực có nhiều tàu công suất lớn vươn khơi dài ngày, từng đối mặt với không ít thách thức trong việc tuân thủ quy định chống khai thác IUU.

Tại TPHCM, trong các ngày 20 và 21/3, 4 phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật vè chống khai thác IUU lần lượt diễn ra tại Đặc khu Côn Đảo, xã Bình Châu, xã Phước Hải và phường Phước Thắng.

Đáng chú ý, lần đầu tiên, tại Đặc khu Côn Đảo, vùng đất lịch sử thiêng liêng, một phiên tòa giả định về chống khai thác IUU được tổ chức.

Sự kiện đã thu hút đông đảo người dân tham gia, tạo nên không khí tuyên truyền pháp luật sôi nổi, lan tỏa mạnh mẽ, để lại nhiều ấn tượng sâu sắc.

Tại tỉnh Lâm Đồng, trong các ngày 24 và 25/3, chương trình tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU thông qua hình thức phiên tòa giả định được lần lượt tổ chức tại xã Liên Hương, phường Phan Thiết, xã Tân Hải và phường La Gi.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lâm Đồng trở thành địa phương có đường bờ biển dài, ngư trường rộng, giàu tiềm năng với nhiều loài hải sản có giá trị kinh tế cao.

Đây là khu vực nổi tiếng với các ngư trường truyền thống, hoạt động khai thác đa dạng, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn lao động. Đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc quản lý, giám sát hoạt động khai thác theo luật định.

Các phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU đã trở thành sự kiện thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, từ chủ tàu, thuyền trưởng, bà con ngư dân đến học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên, lực lượng vũ trang và các cơ quan chấp pháp… Tất cả cùng hòa vào không khí sôi nổi, trực quan, nơi pháp luật trở thành câu chuyện gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ.

Để có được 12 phiên tòa giả định quy mô, liên tục trải dài qua nhiều địa phương ven biển và hải đảo, Báo Công lý cùng các cơ quan phối hợp đã phải vượt qua không ít khó khăn, di chuyển hàng nghìn km trong thời gian ngắn, phối hợp chặt chẽ với chính quyền và các lực lượng tại cơ sở.

Sự chuẩn bị công phu, tinh thần làm việc khẩn trương, trách nhiệm cao của Báo Công lý cùng các đơn vị phối hợp đã bảo đảm từng chương trình diễn ra bài bản, hiệu quả.

Qua đó, thể hiện sâu sắc quyết tâm chính trị cao nhất, trách nhiệm và tâm huyết của những người làm Báo Công lý trong việc đồng hành cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” IUU.

Với mô hình truyền thông pháp luật mang tính đổi mới, 12 phiên tòa giả định đã tuyên truyền quyết liệt, hỗ trợ cộng đồng nghề cá hình thành “sức đề kháng” từ bên trong - yếu tố cốt lõi trong hành trình gỡ “thẻ vàng”.

Ngư dân thấu hiểu và chung tay hành động

Thực tiễn cho thấy, dù công tác phổ biến pháp luật về chống khai thác IUU đã được triển khai rộng rãi trong nhiều năm nhưng vẫn còn khoảng cách giữa quy định và việc thực hiện trên thực tế.

Ông Nguyễn Văn Hiền – Bí thư Đảng ủy Chi đội Kiểm ngư số 4 cho biết, trong khối ASEAN, Thái Lan cũng từng bị EC áp “thẻ vàng” đối với thủy sản xuất khẩu, nhưng chỉ sau khoảng 5 năm đã tháo gỡ thành công. So với thực tế đó, hành trình hơn 8 năm của Việt Nam cho thấy cần tiếp tục siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu quả thực thi để sớm đạt được mục tiêu.

Chính vì vậy, việc tái hiện các vụ án có thật thông qua hình thức phiên tòa giả định sinh động đã tạo nên bước chuyển đáng kể. Khi những hành vi vi phạm được đặt trong bối cảnh cụ thể, có hậu quả pháp lý rõ ràng, ngư dân trực tiếp nghe nhìn, thấu hiểu. Hơn thế nữa, họ được lực lượng chức năng, lãnh đạo địa phương giải đáp mọi thắc mắc, băn khoăn sau phiên tòa.

Do đó, Báo Công lý và các cơ quan phối hợp tổ chức phiên tòa giả định là cách tuyên truyền mới, đi vào đời sống một cách tự nhiên.
Các phiên tòa đã tạo được sự chuyển biến trong nhận thức, giúp bà con ngư dân thực hiện tốt hơn các quy định của pháp luật.

Khi thấu hiểu, ngư dân tự giác và sôi nổi chung tay mạnh mẽ thực hiện mục tiêu gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU, bảo vệ sinh kế của bản thân và uy tín hải sản Việt Nam.

Đến tháng 9/2026, đoàn thanh tra của EC sẽ quay trở lại Việt Nam để tiếp tục đánh giá về kết quả chống khai thác IUU. Chắc chắn với nỗ lực cao độ của ban tổ chức và hiệu quả tốt từ những phiên tòa giả định, hy vọng sẽ có những kết quả tốt đẹp.

Mỗi ngư dân là một “tuyên truyền viên” pháp luật

Không dừng lại ở hiệu ứng trực tiếp tại các buổi tuyên truyền, điều đặc biệt là sự lan tỏa trong cộng đồng ngư dân sau khi tham dự chương trình tuyên truyền pháp luật về chống khai thức IUU dưới hình thức phiên tòa giả định.

Đại tá Hoàng Ngọc Thiện – Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Hải đoàn 32, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 nhận định, việc kết hợp giữa tuyên truyền pháp luật với hình thức trực quan như phiên tòa giả định tạo ra được “tác động kép” vừa nâng cao nhận thức, vừa góp phần xây dựng ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong ngư dân.

Điều quan trọng là bà con hiểu luật và trở thành các tuyên truyền viên, tích cực nhắc nhở nhau, cùng nhau tuân thủ, không để xảy ra vi phạm.

Thực tế tại các địa bàn triển khai cao điểm phiên tòa giả định cho thấy, nhiều chủ tàu, ngư dân và người thân của họ đều xác định sau khi dự phiên tòa sẽ chủ động trao đổi với các bạn tàu, gia đình; điều chỉnh hoạt động khai thác, cùng tuân thủ đúng quy định về chống khai thác IUU.

Bà Huỳnh Hương (ngụ Khánh Hòa) bày tỏ cảm xúc khi lần đầu tiên được “dự khán” một phiên tòa theo cách gần gũi và dễ hiểu đến vậy. Từng hành vi vi phạm, từng hậu quả pháp lý hiện ra cụ thể, giúp bà hiểu rõ hơn ranh giới giữa “đi biển mưu sinh” và “vi phạm pháp luật”.

Bà Huỳnh Hương hào hứng với cách tuyên truyền mới mẻ, dễ hiểu này, đồng thời khẳng định sẽ nhắc nhở gia đình cùng thực hiện, để mỗi chuyến biển vừa an toàn, vừa đúng pháp luật.

Những chia sẻ mộc mạc của nhiều ngư dân là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc đưa phiên tòa giả định đến ngư trường là nền tảng quan trọng để ngư dân thực hành pháp luật, gỡ “thẻ vàng” IUU, xây dựng nghề cá bền vững và hội nhập.

Lắng nghe tiếng nói từ ngư trường

Trong chuỗi chương trình phiên tòa giả định, nhiều ngư dân cũng nêu nhiều ý kiến về bài toán sinh kế đang “nóng” và nguyện vọng để pháp luật gần gũi hơn với hơi thở cuộc sống.

Đa số ngư dân cho biết việc giá nhiên liệu tăng cao, nguồn lợi thủy sản suy giảm khiến mỗi chuyến ra khơi đều tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong bối cảnh đó, việc tuân thủ nghiêm các quy định về IUU cũng đặt ra bài toán cân đối giữa kỷ cương và sinh kế.

Ngư dân Phạm Thanh Hùng (SN 1972, ngụ phường La Gi, tỉnh Lâm Đồng) và nhiều đồng nghiệp phản ánh các khó khăn khi giá dầu leo lên cao. Ngư dân thẳng thắn kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để yên tâm bám biển.

Trong các phần tọa đàm, các ngư dân nêu một số quy định, thủ tục hành chính như việc trình báo ra vào cảng, ghi chép nhật ký khai thác… vẫn còn gây lúng túng cho những người lớn tuổi hoặc người chưa quen với quy trình mới.

Bà con mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục hướng dẫn cụ thể, đơn giản hóa quy trình để dễ thực hiện hơn.

Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng đề cập đến việc cần có thêm các chính sách hỗ trợ phù hợp đối với tàu cá công suất nhỏ, hoạt động gần bờ. Đây là nhóm đối tượng chiếm số lượng lớn nhưng còn gặp nhiều khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật.

Chính những góp ý thẳng thắn, chân thành từ bà con qua chương trình đã phản ánh thực tiễn sinh động của đời sống ngư dân. Đó là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện chính sách, bảo đảm vừa giữ vững kỷ cương pháp luật, vừa tạo điều kiện để ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển.

Chính quyền địa phương thêm động lực, quyết tâm chống khai thác IUU

Qua các phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU kết hợp tọa đàm tại nhiều địa phương ven biển, đại diện lãnh đạo UBND các xã, phường và các lực lượng chức năng đều ghi nhận hiệu quả rõ nét của mô hình này trong công tác tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU.

Nhiều ý kiến nêu rõ hình thức tuyên truyền trực quan, sinh động, đưa pháp luật ra đời sống đã giúp cán bộ cơ sở có thêm công cụ để vận động ngư dân một cách thuyết phục hơn. Từ đó, không chỉ người dân mà chính đội ngũ cán bộ địa phương cũng hiểu sâu hơn quy định, nắm chắc hơn trách nhiệm quản lý địa bàn.

Ông Trần Thanh Quế, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Hải, tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao hiệu quả, độ lan tỏa của phiên tòa giả định. Ông mong bà con ngư dân tích cực hợp tác để Tân Hải không có trường hợp vi phạm khai thác IUU.

Đại diện lãnh đạo địa phương, ông Trần Thế Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường La Gi trân trọng cảm ơn Báo Công lý và đơn vị phối hợp đã tổ chức chương trình rất thiết thực, cách tuyên truyền pháp luật hoàn toàn mới mẻ, sinh động và dễ hiểu. Ông tin tưởng ngư dân sẽ thấu hiểu và cùng chung tay quyết tâm gỡ thẻ vàng IUU từ mỗi chuyến vươn khơi bám biển.

Lãnh đạo các địa phương ven biển chia sẻ, sau các phiên tòa giả định, nhận thức của ngư dân có chuyển biến tích cực. Đồng thời tạo thêm động lực để chính quyền cơ sở siết chặt quản lý tàu cá, kiểm soát hoạt động xuất nhập bến, theo dõi hành trình, xử lý vi phạm theo luật định.

Đáng chú ý, nhiều địa phương xác định rõ để gỡ “thẻ vàng” IUU không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành thủy sản hay lực lượng chức năng, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị ở cơ sở. Vì vậy, sau đợt cao điểm, các địa phương cam kết sẽ duy trì thường xuyên các hình thức tuyên truyền sáng tạo, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời hỗ trợ ngư dân tuân thủ quy định khi vươn khơi bám biển.

Kết hợp hài hòa giữa tuyên truyền pháp luật và truyền thông thực tiễn

Tham dự sâu sát xuyên suốt cao điểm, bà Phan Thị Thanh Mai - Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lâm Đồng đánh giá cao cách tiếp cận của chuỗi chương trình, khi kết hợp hài hòa giữa tuyên truyền pháp luật và truyền thông thực tiễn.

Theo đó, trong bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay, việc lựa chọn hình thức truyền thông phù hợp là yếu tố quyết định hiệu quả. Phiên tòa giả định không chỉ truyền tải thông tin, mà còn tạo ra sự tương tác, giúp người dân tiếp cận pháp luật một cách gần gũi, dễ hiểu và dễ nhớ hơn.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác tuyên truyền trong giai đoạn hiện nay, lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả làm thước đo.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa Báo Công lý với Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, Chi đội Kiểm ngư số 4, TAND hai cấp các địa phương, TAQS Quân khu 7, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy các địa phương và chính quyền địa phương đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp mỗi chương trình thực sự trở thành một “diễn đàn pháp lý” sống động ngay tại cơ sở.

Quyết liệt để đạt mục tiêu cuối cùng

Có thể thấy, sau hơn 8 năm nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng”, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, để đi đến mục tiêu cuối cùng, cần có sự đồng thuận và tham gia của toàn xã hội, trong đó ngư dân là lực lượng trung tâm.

12 phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về chống khai thác IUU đã góp phần tạo nên một chuyển biến quan trọng, biến pháp luật thành hành động, biến nhận thức thành trách nhiệm.

Có thể thấy, phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật chống khai thác IUU với phương pháp mới, sinh động, dễ hiểu đã bám sát các chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ và tạo ra sự chuyển biến trong nhận thức của người dân.

Ngư dân đã thấu hiểu, tự giác chấp hành pháp luật nhằm bảo vệ sinh kế bản thân và uy tín quốc gia. Đích đến của hành trình gỡ “thẻ vàng” đã ở ngay phía trước bằng chính những chuyển động tích cực đang diễn ra hôm nay.

Nhóm PV TPHCM