Chuyện về nàng Bình Khương đâm đầu vào đá kêu oan cho chồng
Câu chuyện nàng Bình Khương đâm đầu vào đá kêu oan cho chồng đã qua hơn 600 năm nhưng vẫn được người dân truyền tụng và kể cho nhau nghe mỗi khi tới đền thờ dưới chân tường Thành nhà Hồ.
Đền thờ nàng Bình Khương nằm sát tường thành phía Đông – Thành nhà Hồ, thuộc làng Đông Môn, xã Tây Đô (Thanh Hóa). Đây là di tích có truyền thuyết gắn liền với quá trình xây dựng thành Tây Đô, thể hiện tinh thần lao động sáng tạo, bền bỉ và sự hy sinh xương máu của những người thợ xây thành và tấm lòng trinh tiết thủy chung nàng Bình Khương.
Theo chân hướng dẫn viên du lịch Phạm Thị Lan (Ban quản lý di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm Thanh Hóa) chúng tôi khám phá những bức tường đá ở Thành nhà Hồ và các di tích phụ cận.
Chị Lan giới thiệu: Truyền thuyết kể rằng, năm 1397 khi Hồ Qúy Ly cho xây dựng thành, ông đã ra lệnh cho Cống sinh Trần Công Sĩ đốc thúc việc xây dựng đoạn tường thành phía Đông.
Tường thành phía Đông được xây dựng trên nền con sông cổ. Mặc dù đã hết sức gia cố, nhưng tiếc thay cứ xây xong tường lại bị lún. Hay tin, Hồ Qúy Ly đích thân ra thị sát, thấy cảnh công trường bề bộn ngổn ngang, ông vô cùng tức giận và sai quân lính vùi thân Cống Sinh tại chân tường thành.
Vợ chàng Cống Sinh là nàng Bình Khương khi nghe tin dữ về chồng đã tìm đến nơi, thấy cảnh chồng bị vùi thân, nàng đã than khóc kêu oan cho chồng. Để giữ tiết thủy chung nghĩa vợ chồng nàng đã đập đầu vào tảng đá xanh nơi tường thành mà tuẫn tiết theo chồng.
Lạ thay tảng đá nơi đó bị lõm xuống in dấu đầu và hai bàn tay của nàng Bình Khương. Phải chăng cái chết thương tâm của nàng Bình Khương đã khiến đá cũng tỏ lòng thương cảm?!
Người đời thương cảm trước cái chết của nàng đã có những vần thơ ca ngợi tấm lòng thủy chung, son sắt: “Tấm lòng trinh tiết in vào đá/ Lưu mãi muôn đời vạn tiếng thơm”.
Nhân dân tiếc thương cho số phận nàng Bình Khương đã lập đền thờ nơi nàng tuẫn tiết và tảng đá thiêng tin dấu đầu và tay bà Bình Khương được đưa vào hậu cung. Ngôi đền do tổng đốc Vương Duy Trinh giao cho 3 làng Xuân Giai, Tây Giai, Đông Môn xây dựng 1903.
Trải qua thời gian ngôi đền đã bị xuống cấp, đến tháng 12 năm 2009 đã được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ trùng tu tôn tạo, nhưng vẫn bảo tồn kiến trúc gỗ truyền thống của gian tiền đường, trùng tu hậu cung, giải vũ, câu đối hai trụ biểu, nhà bia, khu mộ Cống Sinh,…
Hàng năm, nhân dân lấy ngày 1/9 (âm lịch) là ngày tổ chức lễ hội tưởng nhớ công lao của vị đốc công xây thành Cống Sinh và ca ngợi tình nghĩa vợ chồng thủy chung son sắt của nàng Bình Khương. Trong ngày này, nhân dân địa phương và du khách thập phương nô nức về dự lễ - một trong những lễ hội lớn tại Khu Di sản thế giới Thành nhà Hồ.
Đền thờ có phong cảnh mát mẻ, thoáng đãng. Mái ngói đã nhuốm màu rêu phong càng làm cho khung cảnh thêm trầm mặc, cổ kính. Du khách đến thăm đền không chỉ tham quan du lịch mà còn được thoả mãn nhu cầu tâm linh bởi đền thờ còn là nơi rất linh thiêng.
Đến đây du khách có thể cầu sự bình an cho gia đình, cầu hạnh phúc cho người thân và còn được nghe những truyền thuyết về quá trình xây dựng Thành nhà Hồ, đặc biệt là câu chuyện về tấm lòng thuỷ chung, son sắt của nàng Bình Khương.
Đến với đền thờ nàng Bình Khương, du khách như đang trở về với chốn tâm linh, được quay trở lại với dòng lịch sử trong nghẹn ngào xúc động và sự tiếc nuối về những việc đã qua.
Trải qua bao biến cố của thời gian và lịch sử nhưng vẫn còn đó vết tích dấu đầu và 2 bàn tay của nàng Bình Khương hằn in trên đá đã đi vào tâm thức của bao người dân xem đó là sự linh thiêng của nàng Bình Khương với tấm lòng thuỷ chung son sắc của người phụ nữ Việt nam nói chung và nàng Bình Khương nói riêng.
Đây cũng chính là bằng chứng trong lịch sử về trí tuệ và công sức lao động phi thường của ông cha ta khi xây dựng Thành nhà Hồ vào cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15.
Trao đổi với PV, Phó Giám đốc Ban quản lý di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm Thanh Hóa Trịnh Hữu Anh cho biết, hàng năm lượng du khách trong và ngoài nước tới Thành nhà Hồ tham quan, khám phá rất đông. Đền thờ Nàng Bình Khương là một trong những điểm đến không thể bỏ qua.
Trong thời đại số, đơn vị đang tập trung nâng cấp, tái cấu trúc hệ thống mạng; đồng thời bổ sung trang máy chiếu, máy scan, thay thế máy tính mới. Xây dựng Trung tâm dữ liệu số về Di sản Thành nhà Hồ, kết nối với nền tảng dữ liệu văn hóa cấp ngành. Lắp đặt hệ thống camera thông minh, cảm biến IoT phục vụ quản lý an ninh, giám sát di sản.
Đồng thời, ứng dụng tốt hơn các phần mềm chuyển đổi số để hướng dẫn du khách tham quan cách quét mã QR tại các điểm di tích. Chính vì vậy mà du khách chỉ cần quét mã QR ngay tại các điểm di tích sẽ được giới thiệu bằng clip, hình ảnh chứ không phải đọc như trước đây.
Năm 2025 có gần 300 nghìn du khách tới Thành nhà Hồ thì có khoảng 3.500 là du khách nước ngoài tới tham quan. Sau khi trải nghiệm giá trị di sản, du khách còn được trải nghiệm, thưởng thức các sản phẩm Ocop của địa phương.