Đào tạo TS Luật trong kỷ nguyên số: Từ đổi mới tư duy đến định hình chuẩn mực học thuật

Hội thảo là hoạt động khoa học trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm truyền thống và 30 năm ngày mang tên Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh; là dịp tổng kết chặng đường phát triển của ULAW.

Bên cạnh đó, đây cũng là diễn đàn trao đổi học thuật nhằm nhận diện những vấn đề mới đặt ra đối với đào tạo sau đại học.

Nâng cấp chất lượng đào tạo từ nền tảng hai thập niên

Phát biểu khai mạc, GS TS Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh, trong bối cảnh đời sống pháp lý biến đổi nhanh và yêu cầu xã hội ngày càng cao, việc đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, cũng như tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu học thuật với thực tiễn là yêu cầu cấp thiết, qua đó định hướng đào tạo sau đại học theo hướng chuẩn hóa, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Sau hơn 20 năm triển khai đào tạo trình độ tiến sĩ các ngành luật, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh đã từng bước khẳng định vị thế là một trong những cơ sở đào tạo và nghiên cứu pháp lý hàng đầu cả nước, góp phần hình thành đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu và chuyên gia pháp lý trình độ cao phục vụ phát triển hệ thống pháp luật và kinh tế - xã hội.

GS TS Đỗ Văn Đại bày tỏ mong muốn các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo sẽ góp phần hỗ trợ thiết thực cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án, đồng thời thúc đẩy nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ luật.

Hội thảo đã được lắng nghe tham luận “20 năm đào tạo trình độ tiến sĩ các ngành luật (2004-2025)” do TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh và PGS TS Trịnh Quốc Trung, Trưởng Phòng Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh thực hiện.

Trong tham luận, các tác giả khẳng định đào tạo tiến sĩ luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển khoa học pháp lý và xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp luật trình độ cao cho đất nước, nhất là trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Từ đó, yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo không chỉ dừng ở chuẩn hóa mà phải gắn với công bố khoa học, hợp tác nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong đào tạo sau đại học.

Trên nền tảng đó, vấn đề cốt lõi được đặt ra là đổi mới tư duy đào tạo. Tham luận “Đột phá đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước” của GS TS Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong tư duy đào tạo và nghiên cứu pháp lý, hướng tới xây dựng đội ngũ học giả pháp luật có năng lực nghiên cứu độc lập, tư duy sáng tạo và khả năng đóng góp vào quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.

Theo GS TS Võ Khánh Vinh, đào tạo TS Luật không chỉ là quá trình truyền thụ tri thức mà phải hướng tới hình thành các nhà khoa học pháp luật có năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng sáng tạo học thuật.

Yêu cầu này xuất phát từ thực tiễn khi khoa học pháp lý đang chịu tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và công nghệ số, buộc đào tạo phải gắn chặt hơn với đời sống xã hội và tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại.

Việc xây dựng môi trường học thuật năng động, phát triển các nhóm nghiên cứu, thúc đẩy công bố khoa học và tăng cường hợp tác quốc tế vì vậy được xem là những điều kiện then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ luật trong giai đoạn mới.

Định hình chuẩn mực học thuật trong bối cảnh công nghệ và liên ngành

Bên cạnh yêu cầu đổi mới tư duy đào tạo, các tham luận tại hội thảo cũng tập trung làm rõ những thách thức và xu hướng mới đang tác động trực tiếp đến chuẩn mực học thuật. Một trong những vấn đề nổi bật là tác động của trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động nghiên cứu khoa học.

Tham luận “Đột phá đổi mới tư duy đào tạo tiến sĩ luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước” của GS TS Võ Khánh Vinh, Trường Đại học Kiểm sát, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, chỉ ra rằng,các công cụ AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong việc tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu và tổng hợp tài liệu, song đồng thời đặt ra những vấn đề pháp lý liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh luận án tiến sĩ phải thể hiện rõ đóng góp khoa học độc lập, việc sử dụng AI cần được kiểm soát trong khuôn khổ các chuẩn mực học thuật nhằm bảo đảm tính trung thực khoa học.

Cùng với đó, xu hướng tiếp cận đa ngành và liên ngành được xác định là hướng phát triển tất yếu của nghiên cứu pháp lý. Tham luận “Tiếp cận đa ngành trong thực hiện luận án tiến sĩ ngành luật” của PGS TS Hà Thị Thanh Bình, Trưởng Khoa Luật Thương mại, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cựu Nghiên cứu sinh Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, các vấn đề pháp lý hiện đại gắn chặt với các yếu tố kinh tế, xã hội, công nghệ và quản trị.

Do đó việc kết hợp tri thức và phương pháp nghiên cứu từ nhiều lĩnh vực sẽ giúp nâng cao giá trị khoa học và khả năng ứng dụng của các công trình nghiên cứu.

Ở góc độ đào tạo và đánh giá, tham luận “Tư duy liên ngành trong đào tạo và đánh giá nghiên cứu sinh lĩnh vực pháp luật ở Việt Nam” của PGS TS Phan Trung Hiền, Trưởng khoa Luật - Đại học Cần Thơ và TS Nguyễn Phan Khôi, Trưởng Bộ môn Luật Kinh tế, Khoa Luật - Đại học Cần Thơ cho rằng việc thúc đẩy tư duy liên ngành sẽ giúp khắc phục hạn chế của cách tiếp cận đơn ngành, qua đó nâng cao chất lượng nghiên cứu pháp lý.

Tuy nhiên, các tham luận cũng nhấn mạnh rằng nghiên cứu pháp lý cần giữ vai trò trung tâm nhằm bảo đảm tính chặt chẽ của lập luận pháp lý trong luận án tiến sĩ.

Trong khi đó, tham luận “Hoàn thiện mô hình hỗ trợ nhằm thúc đẩy tiến độ hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam” của PGS TS Nguyễn Thị Hồng Nhung, Trưởng khoa Luật - Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và TS Lê Bích Thủy, Khoa Luật – Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho rằng, tiến độ và chất lượng hoàn thành chương trình đào tạo phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy định pháp lý, môi trường học thuật, năng lực nghiên cứu của nghiên cứu sinh, sự hỗ trợ từ người hướng dẫn và khả năng tiếp cận nguồn học liệu.

Từ đó, các tác giả đề xuất xây dựng mô hình hỗ trợ toàn diện, trong đó cơ sở đào tạo đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức và đồng hành cùng nghiên cứu sinh.

Từ các tham luận và trao đổi học thuật tại hội thảo, có thể thấy đào tạo tiến sĩ luật tại Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện, từ tư duy đào tạo, phương pháp nghiên cứu đến cơ chế hỗ trợ và chuẩn mực học thuật.

Hội thảo vì vậy không chỉ có ý nghĩa tổng kết chặng đường phát triển của Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh mà còn góp phần gợi mở những định hướng chiến lược cho đào tạo TS Luật trong bối cảnh mới.

Chu Phương