Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), hướng tới thuận lợi tối đa cho người dân

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo Luật gồm 4 Chương, 31 Điều (giảm 3 chương, 46 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014); khẳng định, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) là cần thiết nhằm đẩy mạnh việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.

Đồng thời tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình. Bảo đảm phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu để đăng ký, quản lý hộ tịch.

Ngoài ra, đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Phát biểu thảo luận, bà Lê Thị Nga, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, Luật này đã thi hành được hơn 10 năm nay, có nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến từng người dân, các thủ tục về hộ tịch và liên quan mật thiết đến từng người dân. Cho nên lần này sửa đổi khá lớn, có nhiều điểm tiến bộ, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Tán thành với quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, song bà Nga đề nghị làm rõ hơn về lộ trình thực hiện. Nếu để đến 1/1/2029 mới thực hiện là lộ trình quá dài, do đó cần rút ngắn hơn về thời gian thực hiện. Về đăng ký hộ tịch phi địa giới hành chính là một quy định tạo thuận lợi cho người dân, nhưng đề nghị làm rõ tính khả thi của quy định này.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là một dự án quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam về quản lý nhà nước đối với công dân, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp và các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Trước đây, hình thức giấy tờ là chủ yếu, hiện nay vẫn còn ưu tiên bản giấy nhưng tới đây phải chuyển sang ưu tiên bản điện tử để người dân thuận tiện, ở đâu cũng có thể đăng ký hộ tịch.

Về trách nhiệm chứng minh, trước đây người dân phải cung cấp nhiều giấy tờ. Tới đây, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu liên thông, tránh việc người dân phải tự đi tìm. Khi đã có dữ liệu, chỉ cần quét qua VNeID là có thể tìm được thông tin.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử, tương đương bản giấy trong mọi giao dịch. Về pháp lý và liên thông thủ tục, cần luật hóa quy định. Quy trình “3 trong 1” như khai sinh – đăng ký thường trú – cấp thẻ bảo hiểm y tế và “2 trong 1” như khai tử – xóa đăng ký thường trú cần được quy định bắt buộc, thay vì chỉ dừng ở nghị định hướng dẫn.

Về cơ sở dữ liệu dùng chung, cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo thời gian thực, tránh sai lệch khi người dân làm thủ tục. Phải làm tốt việc liên thông, dùng chung dữ liệu để tránh việc người dân đi lại nhiều lần.

Về xác định lại giới tính, thay đổi tên, luật sửa đổi cần có quy định nhân văn, rõ ràng hơn. Về cải cách thủ tục hành chính hộ tịch, thực tế hiện nay việc cải chính sai sót do cán bộ hoặc do lịch sử để lại rất khó khăn, đòi hỏi nhiều giấy tờ từ nhiều thập kỷ trước cần áp dụng nguyên tắc vì lợi ích của người dân.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao công tác chuẩn bị của Chính phủ và các cơ quan liên quan; hồ sơ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) cơ bản đáp ứng yêu cầu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao sự cần thiết sửa đổi luật theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, đồng thời thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan và tính khả thi trong tổ chức thực hiện, nhất là về hạ tầng công nghệ, nguồn lực và nhân lực.

Đối với các nội dung cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ yêu cầu làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, bảo đảm tương đương với bản giấy; hoàn thiện quy định về cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia, làm rõ cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu và xử lý khi có mâu thuẫn thông tin.

Về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành nhưng yêu cầu xác định rõ lộ trình và điều kiện triển khai, phấn đấu thực hiện sớm hơn mốc 2029 tại các địa phương đủ điều kiện. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan đăng ký trong các trường hợp thay đổi thông tin hộ tịch và tăng cường lưu trữ lịch sử dữ liệu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, việc sửa luật phải bảo đảm lấy người dân làm trung tâm, giảm tối đa giấy tờ, thủ tục; nếu sai sót do cơ quan nhà nước thì cơ quan nhà nước phải chủ động xử lý, không gây khó khăn cho người dân. Phó Chủ tịch cũng đề nghị Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện dự thảo luật để trình Quốc hội đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng và tính ổn định lâu dài.

Mai Đỉnh - Đỗ Việt