Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội: Nơi tâm linh gặp gỡ văn hóa

Đền Sòng Sơn được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1993. Đến nay, lễ hội của ngôi đền này vẫn giữ được những nét văn hóa độc đáo của người dân nơi đây.

Mỗi năm, lễ hội diễn ra từ ngày 10 đến 26 tháng 2 Âm lịch, trong đó ngày 25 là chính hội - ngày Thánh Mẫu hạ giới. Vào chính hội, từ 5h sáng đến khoảng 12h trưa, đền Sòng sẽ rộn ràng trong không khí lễ hội.

Mở đầu là phần lễ rước Thánh Mẫu từ đền Sòng đến đền Chín Giếng và tế nữ quan, với các vật lễ phong phú như hoa quả, bánh kẹo, xôi gà, xôi thịt. Những món đặc sản như bánh chưng, bánh lá răng bừa, bánh nếp cũng được các địa phương lân cận mang đến dâng lễ.

Phần hội bắt đầu khi Già làng Cổ Đam thắp nhang cầu nguyện và tổ chức rước Mẫu. Tượng Thánh Mẫu được đặt trên kiệu, đi qua các cung Đệ nhị, Đệ tam và xung quanh đền, tạo cơ hội cho Thánh Mẫu chiêm ngưỡng cảnh sắc nơi thờ phụng.

Tại đền, các trò chơi dân gian như đánh vật, thi hát đối chầu văn, múa rồng, đánh cờ cũng được tổ chức, tuy nhiên, do thời gian hạn chế, chỉ những trò chơi độc đáo nhất mới được giữ lại.

Đền Sòng Sơn mang kiến trúc kết hợp giữa thời Lê trung hưng và thời Nguyễn, thể hiện nét đẹp truyền thống của đình, đền Việt Nam. Ban đầu, đền chỉ là một công trình nhỏ bé, nhưng qua thời gian, nhờ nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, nó đã trở nên khang trang và lôi cuốn hơn.

Trước sân đền, dưới những tán cây bồ đề và ngọc lan, có tượng Phật bà Quan Thế Âm Bồ Tát, người đã yêu cầu triều đình Lê, Trịnh trả lại tự do cho chúa Liễu trong trận Sùng Sơn đại chiến. Qua cổng tam quan với ba cửa: Giới, Định và Tuệ, du khách sẽ dễ dàng cảm nhận được không khí linh thiêng nơi đây.

Cấu trúc của đền Sòng Sơn gồm ba cung liên tiếp, với những cột thờ to lớn được chạm khắc tinh xảo. Trên các cột có nhiều câu đối ca ngợi công đức của Thánh Mẫu Liễu Hạnh và vẻ đẹp của Sòng Sơn. Cung tiền đường thờ Hội đồng Thánh quan, Mẫu Cửu Trùng, và Đức Thánh Trần - Hưng Đạo Đại Vương.

Cung Trung đường là nơi thờ Ngọc Hoàng thượng đế và các Thánh Cô, Thánh Cậu của Tiên chúa Liễu Hạnh. Trong gian giữa chính tẩm, trên linh tượng Thánh Mẫu, bức đại tự “Mẫu Nghi Thiên Hạ” (Người Mẹ mẫu mực của muôn dân) được sơn son thếp vàng, thể hiện sự tôn kính của người dân.

Đền Sòng Sơn không chỉ nổi tiếng vì sự linh thiêng, mà còn vì là một phần trong hệ thống thờ Mẫu của Việt Nam, thể hiện sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và đạo Phật, được nhân dân vô cùng trân trọng.

Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội thực sự là một bức tranh sống động về văn hóa và tâm linh của người Việt, thu hút hàng vạn du khách và tín đồ đến tham gia và cầu nguyện.

Trao đổi với PV, ông Mai Thế Trị, Phó Chủ tịch UBND phường Quang Trung cho biết, Hiện nay, trên địa bàn phường Quang Trung có 8 di tích được xếp hạng. Trong đó có 3 di tích xếp hạng cấp Quốc gia gồm: Đền Sòng Sơn, Đền Chín Giếng và Đèo Ba Dội. Có 5 di tích được xếp hạng cấp tỉnh gồm: Chùa Khánh Quang, Đền thờ Từ Thức, Đền thờ Đặng Quang, Khu Mộ Cổ Trạch Lâm, đền thờ Bát Hải Long Vương.

Việc tổ chức lễ hội ở các di tích này thường xuyên được quản lý chặt chẽ, đúng quy trình. Hàng năm, phường Quang Trung tổ chức 3 lễ hội truyền thống, bao gồm: Lễ dâng hương Đền Từ Thức (diễn ra từ ngày 15/02 -16/02 Âm lịch); Lễ hội Sòng Sơn Ba Dội (diễn ra từ ngày 24/2-26/2 Âm lịch); Lễ hội đền Bát Hải Long Vương (diễn ra từ ngày 23-24/8 Âm lịch).

Phường Quang Trung có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển các hoạt động du lịch văn hóa, tâm linh, đặc biệt là du lịch đầu xuân gắn với hệ thống di tích được xếp hạng cấp Quốc gia và cấp tỉnh, tiêu biểu như Đền Sòng Sơn, Đền Chín Giếng - những địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng lâu đời, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến chiêm bái, ngưỡng vọng.

Hoạt động du lịch đầu xuân trên địa bàn phường chủ yếu là tham quan di tích, sinh hoạt tín ngưỡng, dâng hương, vãn cảnh; Các dịch vụ đi kèm như trông giữ xe, bán đồ lễ, dịch vụ ăn uống phát triển ở quy mô nhỏ, cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân và du khách.

Tính cho đến thời điểm hiện tại có khoảng hơn 400 nghìn lượt du khách tới với đền Song Sơn. Chưa có bất kỳ vụ mất an ninh trật tự, xô xát, lôi kéo hay hoạt động mê tín dị đoan nào.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo UBND phường Quang Trung, hoạt động du lịch đầu xuân trên địa bàn phường hiện vẫn mang tính tự phát, quy mô còn nhỏ; sản phẩm du lịch chưa đa dạng, chưa hình thành các tour, tuyến du lịch liên kết; hạ tầng phục vụ du lịch tại một số điểm di tích còn hạn chế; công tác quảng bá, giới thiệu tiềm năng du lịch chưa thực sự hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường công tác quản lý Nhà nước, tổ chức tốt các hoạt động lễ hội, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch văn hóa tâm linh, bảo đảm phát triển du lịch bền vững, gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống và an ninh trật tự trên địa bàn là yêu cầu đặt ra đối với chính quyền địa phương trong thời gian tới.

Thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục quán triệt, triển khai nghiêm các văn bản chỉ đạo của cấp trên về quản lý và tổ chức lễ hội; Rà soát, bổ sung, hoàn thiện kế hoạch tổ chức lễ hội theo hướng chủ động, sát thực tế; xây dựng phương án chi tiết cho từng tình huống, đặc biệt vào các ngày cao điểm.

Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền về thực hiện nếp sống văn minh tại các di tích và trong lễ hội; Vận động các hộ kinh doanh thực hiện nghiêm các quy định về niêm yết giá, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm; Phát huy vai trò giám sát của cộng đồng dân cư trong việc giữ gìn trật tự, văn minh tại khu vực di tích.

Đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, thực hiện quy hoạch, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị để tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng tại khu vực Đền Chín Giếng.

Thực hiện từng bước hoàn thiện quy hoạch tổng thể khu di tích, đảm bảo phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch tâm linh bền vững trên địa bàn.

Thanh Phương