Đề xuất giao Chủ tịch UBND tỉnh bổ nhiệm công chứng viên

Theo chương trình tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ cho ý kiến đối với 10 dự án luật và 1 dự thảo nghị quyết dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất. Trong số đó có dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Phân cấp thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên

Trình bày Tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương; đồng thời tạo động lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Thứ trưởng Oanh, dự thảo luật tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện theo hướng phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện quy định về phân quyền trong quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng; xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất; đẩy mạnh khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng, qua đó đơn giản hóa thủ tục công chứng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng. Theo đó, thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài; bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng sửa đổi quy định về tổ chức hành nghề công chứng theo hướng thay thế đơn vị hành chính cấp huyện bằng đơn vị hành chính cấp xã; cho phép Văn phòng công chứng được thay đổi trụ sở sang địa bàn cấp xã khác nếu bảo đảm điều kiện về số lượng tổ chức hành nghề công chứng đang hoạt động.

Ngoài ra, dự thảo sửa đổi khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng cho phép cung cấp bản gốc văn bản công chứng cho cơ quan tiến hành tố tụng khi có yêu cầu, phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình giải quyết vụ việc.

Về cơ sở dữ liệu công chứng, dự thảo đề xuất thay thế hai hệ thống hiện hành của Bộ Tư pháp và của địa phương bằng một cơ sở dữ liệu do Bộ Tư pháp xây dựng, quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Bảo đảm đồng bộ, khả thi khi triển khai

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật.

Theo báo cáo thẩm tra, nội dung của dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị nghiêm túc, công phu, đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương, đường lối có liên quan của Đảng, quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Về nội dung cụ thể, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc chuyển thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh; điều chỉnh quy định về tổ chức hành nghề công chứng phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bổ sung trường hợp ngoại lệ cho phép thay đổi trụ sở Văn phòng công chứng ra ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã trong trường hợp cụ thể.

Ủy ban cũng thống nhất chủ trương đơn giản hóa thủ tục công chứng; mở rộng phạm vi giao dịch bất động sản được công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính và giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, tăng cường công chứng tự nguyện nhằm giảm chi phí tuân thủ; cải tiến mô hình quản lý số lượng Văn phòng công chứng theo đơn vị hành chính cấp xã theo hướng linh hoạt, hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, tránh tập trung quá nhiều tại khu vực trung tâm.

Đối với cơ sở dữ liệu công chứng, cần làm rõ cơ chế quản lý, khai thác; trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong giai đoạn chuyển tiếp; đồng thời hoàn thiện quy định về lưu trữ hồ sơ, cấp bản sao, sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ văn bản công chứng khi bản gốc đang được cơ quan tố tụng sử dụng.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị rà soát, hoàn thiện các quy định chuyển tiếp và hiệu lực thi hành, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Đỗ Việt - Mai ĐỈnh