Người Jrai trọn đạo hiếu với đấng sinh thành

Mỗi người chỉ báo hiếu một lần trong đời

Vào những ngày đầu năm mới với tiết trời nắng đẹp, không khí Xuân ngập tràn khắp các bản làng Gia Lai, phóng viên đã ghé thăm gia đình chị Nay H’Đaih tại xã Phú Thiện và chị Rơ Châm Mí, trú ở xã Ia Phí thuộc tỉnh Gia Lai. Đây là hai gia đình đang tất bật chuẩn bị làm lễ báo hiếu cho cha mẹ.

Từ sáng sớm, trong ngôi nhà nhỏ đầy ấm cúng, họ hàng, bà con trong thôn, làng không ai bảo ai cứ thế rảo bước chân đến nhà có lễ báo hiếu để phụ giúp gia đình.

Trong không khí chan hòa tình làng nghĩa xóm, mọi người cùng san sẻ từng việc nhỏ, để buổi lễ diễn ra trọn vẹn và đong đầy yêu thương.

Trò chuyện với phóng viên, chị Rơ Châm Mí (33 tuổi, làng Mrông Yố 2, xã Ia Phí) cho biết, sau khi lập gia đình và có cuộc sống ổn định, gia đình chị đã tiến hành tổ chức lễ báo hiếu cho cha mẹ.

Chị chia sẻ: “Với người Jrai chúng tôi, báo hiếu không chỉ là một nghi lễ, mà là cách để nói lời biết ơn sâu nặng với đấng sinh thành.

Khi đã có gia đình riêng, cuộc sống đủ đầy hơn, tôi chỉ mong được một lần tự tay chuẩn bị lễ báo hiếu cho bố mẹ, để tỏ lòng kính trọng và tri ân những hy sinh lặng lẽ suốt cả đời vì con cái.

Nhìn bố mẹ vui, nụ cười hiền hậu hiện trên gương mặt đã hằn dấu thời gian, tôi cảm thấy lòng mình ấm lại, nhẹ nhõm và trọn vẹn hơn bao giờ hết”.

Còn chị H’Đaih bày tỏ, lễ báo hiếu cha mẹ là một phong tục mang đậm giá trị nhân văn, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa – tinh thần của đồng bào Jrai.

Thông qua nghi lễ này, người con gửi trọn lòng thành kính, biết ơn đối với công lao sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ, đồng thời cầu mong Yàng (thần linh) ban phước lành, may mắn cho gia đình.

Theo quan niệm truyền đời, mỗi người chỉ thực hiện lễ báo hiếu một lần duy nhất trong cuộc đời.

Để buổi lễ vẹn tròn, thể hiện được tấm lòng thành kính, ngay từ tờ mờ sáng, khi con gà còn chưa cất tiếng gáy, gia đình tổ chức Lễ đã dậy sớm, tất bật ra chợ để chọn mua những nguyên liệu, thực phẩm đậm đà hương vị truyền thống còn tươi mới để về chế biến thành các món thức ăn như cháo đu đủ, gỏi đu đủ, muối kiến vàng, thịt nướng, cơm lam, heo, gà... Ngoài ra, họ còn mua thêm những món quà giản dị, đầy ý nghĩa để về tặng cho cha mẹ.

“Từng nguyên liệu được lựa chọn cẩn thận, gửi gắm trong đó sự thành kính và tấm lòng biết ơn. Bên cạnh mâm cơm ấm áp là những món quà giản dị nhưng chan chứa ý nghĩa để kính tặng bố mẹ, như một cách lặng thầm nói lời cảm ơn cho những tháng năm tảo tần, hy sinh không lời”, chị Rơ Châm Mí bày tỏ.

Lễ báo hiếu là dịp để thắt chặt sợi dây gắn kết gia đình

Theo phong tục của người Jrai, điều đặc biệt của lễ báo hiếu là chỉ được tiến hành khi người con đã lập gia đình, có cuộc sống và kinh tế ổn định.

Điều này nhằm không mang đến “gánh nặng” về kinh tế cho con cháu, vừa tạo nên sự thoải mái, vui vẻ trong ngày lễ trọng đại.

Bởi, đây không chỉ mang ý nghĩa tri ân, mà còn là dịp để con cháu sau những ngày tháng mưu sinh vất vả, trở về sum vầy bên vòng tay cha mẹ, thắt chặt thêm sợi dây gắn kết gia đình trong không khí ấm áp của buôn làng.

Trong nghi lễ cúng báo hiếu, các lễ vật dâng cúng gồm ba ghè rượu, heo, gà hoặc bò tùy theo điều kiện kinh tế, vừa để kính dâng tổ tiên, vừa chiêu đãi bà con, dòng họ trong không khí sum vầy, ấm áp nghĩa tình.

Khi nghi lễ bắt đầu, người con trang trọng đặt ghè rượu giữa gian chính của ngôi nhà, một cây tre cao được nẹp cố định, vươn thẳng lên mái nhà để gửi gắm ước nguyện tròn đầy cho năm mới. Các lễ vật, đồ ăn lần lượt được sắp xếp gọn gàng quanh ghè rượu, tạo nên một không gian linh thiêng mà gần gũi.

Đến phần cúng, chủ lễ (người con) nhẹ nhàng đặt chân cha mẹ lên hai miếng rìu sắt, bên dưới lót mảnh bông trắng, thể hiện sự chở che, bền vững.

Tiếp đến, thầy cúng lấy tiết heo hoặc gà bôi lên ghè rượu, rồi đặt một phần thịt bên chân người được cúng, sau đó chậm rãi rót rượu cần xuống đôi chân như truyền trao sinh khí, may mắn đầu Xuân.

Trong ngôi nhà ấm cúng, lời khấn của thầy vang lên, cầu mong thần linh ban phước lành, sức khỏe, bình an và sung túc cho cha mẹ. Khi đã khấn xong, thầy cúng rót rượu ra chén, đổ xuống dưới đất để kính mời các vị thần linh.

Sau đó, thầy tiếp tục rót rượu rồi trao cho người con để mời cha mẹ kèm theo miếng thịt heo nướng, như sự chia sẻ lộc lành.

Trong khoảnh khắc linh thiêng này, người con sẽ gửi những lời chúc tốt đẹp, chân thành đến cha mẹ. Khách mời dự lễ sẽ ở lại chung vui với gia đình cho đến hết ngày.

Sau khi nghi lễ cúng đã khép lại, người con dâng tặng lên cha mẹ những món quà báo hiếu mà mình đã chuẩn bị từ trước. Đó có thể là đồ dệt thổ cẩm, tiền, vàng... hay những vật dụng thiết thực mà cha mẹ còn thiếu.

Có một điều rất khác biệt ở lễ báo hiếu, đó là không có tiếng chiêng, điệu xoang rộn ràng vốn là thứ không thể thiếu trong mỗi lễ, hội của người Jrai, thay vào đó là sự vang vọng của âm thanh, dàn nhạc tạo nên sự vui tươi, phấn khởi xuyên suốt buổi lễ.

Cùng với đó, chính sự hiện diện đông đủ của bà con họ hàng, thành viên trong cộng đồng làng đã tiếp thêm tình cảm, sự gần gũi quen thuộc.

Theo chị Rơ Châm Mí và chị Nay H’Đaih, lễ báo hiếu hiện nay đã có sự thay đổi đáng kể, vừa bảo tồn nét đẹp văn hóa của người Jrai vừa phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại.

Nhưng điều đặc biệt, không chỉ trong lễ báo hiếu, mà trước và sau lễ, tình cảm gắn bó, sự biết ơn công lao của cha mẹ xuyên suốt cuộc đời mãi luôn được nâng niu và giữ gìn và lan tỏa. Điều này cũng thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Xuân đã về trên từng ngôi nhà, làng bản, những tia nắng ấm áp xuyên qua cánh mai vàng rực rỡ, lễ báo hiếu là cách thiêng liêng nhất để con cái bày tỏ lòng thành kính đối với đấng sinh thành và nó sẽ được truyền đời để các thế hệ luôn ghi nhớ công ơn, sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ đối với con cháu.

Trần Sỹ