Quy hoạch tổng thể Thủ đô: Giải tận gốc ùn tắc, ngập úng, quá tải nội đô
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội vừa được HĐND thành phố thông qua đặt mục tiêu giải quyết tận gốc những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm như ùn tắc giao thông, ngập úng đô thị và quá tải dân số nội đô, thông qua tái cấu trúc không gian phát triển, giãn dân, đầu tư đồng bộ hạ tầng.
Hợp nhất quy hoạch, mở dư địa phát triển Thủ đô
Sáng 27/1, tại kỳ họp thứ 31, HĐND thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết về các nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.
Báo cáo tại kỳ họp, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, trong nhiệm kỳ 2020-2025, thành phố đã tổ chức lập 2 quy hoạch lớn, gồm Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 12/12/2024 và Quyết định số 1668/QĐ-TTg ngày 27/12/2024.
Tuy nhiên, hai quy hoạch này được phê duyệt trước khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nên nhiều nội dung như thành phố trong thành phố, quận, huyện không còn phù hợp, cần được điều chỉnh để thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng và các quy hoạch ngành.
Bên cạnh đó, dù đã có 8 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành, thành phố vẫn đối mặt nhiều tồn tại như úng ngập, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thiếu không gian xanh, tập trung dân số vào nội đô, trật tự đô thị chưa đảm bảo và đô thị thông minh phát triển chậm.
Trên cơ sở đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, cho phép Thủ đô chỉ lập một Quy hoạch tổng thể, tích hợp Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô, nhằm tháo gỡ sự chồng chéo, nâng cao tính đồng bộ.
Theo ông Dương Đức Tuấn, quy hoạch mới đặt mục tiêu đưa Hà Nội - trung tâm chính trị - hành chính quốc gia - trở thành cực tăng trưởng trung tâm, tạo không gian và dư địa phát triển, hướng tới tăng trưởng 2 con số, tầm nhìn 100 năm và xa hơn, tương xứng Thủ đô của quốc gia thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đồng thời lan tỏa, dẫn dắt sự phát triển của Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.
Quy hoạch chuyển từ tầm nhìn 2065 sang nghiên cứu chiến lược dài hạn tới năm 2100, hướng tới tầm nhìn 100 năm và xa hơn; xây dựng các kịch bản phát triển theo các mốc: 2030-2035-2045-2050, 2065, 2085, 2100, hướng tới một Thủ đô “Văn hóa - bản sắc - sáng tạo”; đồng thời, phát huy các thế mạnh, tiềm năng sẵn có, với hành động kết nối toàn cầu, có sức cạnh tranh ngang tầm các thủ đô phát triển trong khu vực và thế giới.
Cụ thể, toàn bộ địa giới Thủ đô Hà Nội với 126 đơn vị hành chính cấp xã (51 phường, 75 xã) có tổng diện tích đất khoảng 3.359,84 km2 (335.984ha).
Dự báo, dân số theo kịch bản mở, không khống chế dân số cơ học, mà quản lý phù hợp với ngưỡng chịu tải của hạ tầng, dự báo đến 2045, khoảng 15-16 triệu người; dự báo đến năm 2065, khoảng 17-19 triệu người; các giai đoạn tiếp theo đến năm 2100, cơ bản đảm bảo chỉ tiêu sử dụng đất ổn định không quá 20 triệu người, đảm bảo tiêu chuẩn mật độ dân số, tránh tạo áp lực đô thị.
Tái cấu trúc đô thị, giãn dân nội đô
Theo UBND thành phố, trong Quy hoạch tổng thể quốc gia không chỉ chịu trách nhiệm quản lý và phát triển trên địa bàn hành chính, mà còn được xác định là hạt nhân dẫn dắt phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng và liên vùng kinh tế - xã hội, liên kết chặt chẽ với các tỉnh lân cận: Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình và các vùng khác trong cả nước.
Hà Nội đóng vai trò là trung tâm, động lực chính, điều phối, dẫn dắt lan tỏa sự phát triển: giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không; là trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại, dịch vụ logistics mang tầm khu vực và quốc tế.
Bên cạnh đó, cấu trúc Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình “Chùm đô thị hướng tâm”, quy hoạch 9 cực tăng trưởng và 9 trung tâm lớn; xác lập 9 trục không gian, hành lang kinh tế, đô thị bám theo các trục giao thông huyết mạch.
Song hành với đó là chiến lược phát triển xanh, bền vững với các hành lang xanh, vành đai xanh, cải thiện hệ thống công viên cây xanh, bảo tồn hệ thống sông hồ - mặt nước, và mô hình “làng trong phố - phố trong làng”.
Quy hoạch tổng thể đặt mục tiêu vượt qua những bài toán lâu nay của Hà Nội như tạo ra một cuộc cách mạng về kiến trúc cảnh quan đô thị, cách mạng về nhà ở, cách mạng về di sản, bảo tồn (chuyển từ tư duy “bảo tồn - cải tạo” sang tư duy “tái thiết giá trị”); tạo ra một cấu trúc quy hoạch mới, giải phóng nguồn lực về đất đai và kiến tạo giá trị mới; giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng, hướng tới một đô thị phát triển, xanh, thông minh và bền vững.
Phạm vi tái cấu trúc dự kiến từ Vành đai 3 trở vào, ưu tiên khu vực trong Vành đai 1 và Vành đai 2. Việc tái cấu trúc sẽ gắn chặt với bảo tồn, tôn tạo các khu vực và công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng như trung tâm chính trị - hành chính Ba Đình, khu vực hồ Gươm và phụ cận, khu phố cổ, phố cũ, hồ Tây và vùng phụ cận, cùng trục cảnh quan hai bên sông Hồng.
Cùng với đó, thành phố đề xuất tái cấu trúc dân cư theo chủ trương giãn dân nội đô. Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời sẽ được bố trí tái định cư linh hoạt: một phần tại chỗ, một phần tại các khu đô thị mới ở các cực tăng trưởng, như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc. Các khu vực này sẽ được đầu tư đồng bộ, hiện đại, đầy đủ hạ tầng xã hội nhằm bảo đảm chất lượng sống cao hơn nơi ở cũ.
Quy hoạch tổng thể cũng đặt trọng tâm giải quyết ùn tắc giao thông, ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường, kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm thông qua các giải pháp căn cơ. Trong đó, các hạng mục kết nối đường bộ, đường sắt liên vùng, cầu vượt sông, trục hướng tâm và các tuyến vành đai được nghiên cứu mở rộng trong tổng thể quy hoạch để tạo sự đồng bộ và hiệu quả về không gian phát triển.